Di tích lịch sử đình Phú Trạch

Theo sách “Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn” của nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, năm 1832 trấn Biên Hòa đổi thành tỉnh Biên Hòa, gồm: 1 phủ, 4 huyện, 22 tổng, 285 làng, trong đó có làng Phú Trạch, trực thuộc tổng Phước Vinh Hạ, huyện Phước Chánh, phủ Phước Long. Cũng như những ngôi đình khác, đình Phú Trạch thờ Thành hoàng bổn cảnh. Thành hoàng thờ không phải là một nhân vật có thật (nhân thần) mà là một nhân vật siêu nhiên (linh thần). Ngoài ra, đình còn thờ thần Hổ - một “dấu vết” của thời khai hoang mở cõi. Tương truyền, khi xưa nơi đây vốn là rừng rậm, nhiều thú dữ, trong đó có “Ông Hổ” thường về phá hoại mùa màng, bắt vật nuôi, thậm chí ăn cả thịt người nên dân làng lập miếu thờ thần Hổ để mong được yên ổn làm ăn, sinh sống. Đình cũng thờ Ngũ hành nương nương để phù hộ cho làng được phát triển. Trong hai cuộc kháng chiến, đình lập thêm bàn thờ chiến sĩ để thờ phụng các liệt sĩ của địa phương, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Năm 2001, thể theo nguyện vọng của nhân dân xã Thạnh Phú, Ban Quý tế đình đã đưa di ảnh Bác Hồ vào thờ trong chánh điện như một vị thần của làng, thể hiện sự kính trọng, lòng biết ơn của nhân dân địa phương đối với Bác.

Đặc biệt, đình vẫn còn lưu giữ sắc thần của vua Khải Định phong tặng cho thần Thành hoàng làng Phú Trạch vào năm 1917. Theo quan niệm dân gian, làng có sắc thần là làng có truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời, nơi tập trung giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. Vì thế, sắc phong cho thần Thành Hoàng làng của các triều vua được xem là một loại văn bản chính thống của nhà nước phong kiến thể hiện quyền lực của triều đình đối với các làng, xã trên toàn lãnh thổ. Mặt khác, sắc thần vua ban là bảo vật quý báu, thiêng liêng, có ý nghĩa biểu trưng cho quốc gia, dân tộc nên người dân trong làng đều có ý thức trân trọng, bảo vệ, giữ gìn. Trước đây, hàng năm vào các dịp lễ kỳ yên, ngoài nghi thức tế lễ, những trò chơi dân gian, như: Thi đánh cờ người, đá gà, thổi xôi cúng, đá banh, kéo co… được tổ chức tại đình đã thu hút đông đảo người dân địa phương. Như vậy, ngoài công năng thờ phụng, đình còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng của làng Phú Trạch xưa.