Di tích lịch sử Nền xưởng quân giới

Theo các tư liệu lịch sử ghi lại thìnăm 1947, Xưởng quân giới Trung ương chuyển từ huyện Chiêm Hoá tỉnh Tuyên Quang về đóng tại xã Bản Thi. Lúc đầu đặt ở Lò Rang (cơ sở rang quặng thời Pháp) thuộc thôn Hợp Tiến. Xưởng nằm trong một thung lũng nhỏ xung quanh là đồi núi cách trung tâm xã Bản Thi chừng 500m. Tại địa điểm này trước đây thực dân Pháp xây dựng lò rang quặng để chế biến quặng thành bột kẽm. Quản đốc là ông Ngô Gia Khảm. Nhiệm vụ chính của Xưởng là chuyên sản xuất các loại vũ khí phục vụ cho kháng chiến chống Pháp như đạn, lựu đạn, mìn và vũ khí thô sơ…Trước diễn biến phức tạp của chiến sự, năm 1950, Xưởng quân giới đã chuyển toàn bộ vào khu vực thôn Kéo Nàng. Khu vực này là nơi thực dân Pháp đặt đường goòng chạy qua để khai thác quặng, kẽm, than, củi. Đường goòng Lò Rang - Lò Mìn - Lò Vôi - Kéo Nàng và chạy ra đến Đầm Hồng chạy bằng đầu máy hơi nước. Tại Kéo Nàng, Xưởng có nhiệm vụ sản xuất các loại vũ khí phục vụ cho kháng chiến như thuốc súng, lựu đạn, đạn Bazoka và địa lôi. Trong một lần cháy thuốc súng, ông Ngô Gia Khảm đã bị thương cháy tai và bỏng mắt. Năm 1953 xưởng đã chuyển đi khỏi địa phận xã Bản Thi.