Di tích lịch sử Nhà Tù Hỏa Lò

Di tích lịch sử Nhà tù Hỏa Lò được hình thành qua hai giai đoạn chính: từ một làng nghề thủ công truyền thống trở thành "địa ngục trần gian" dưới thời thực dân Pháp, và sau đó được bảo tồn thành di tích lịch sử quốc gia.

1. Nguồn gốc tên gọi và vị trí xây dựng

Làng nghề Hỏa Lò: Trước khi nhà tù xuất hiện, khu đất này thuộc làng Phụ Khánh (Hà Nội), nơi nổi tiếng với nghề làm đồ gia dụng bằng đất nung như ấm, siêu, bếp lò. Do lửa lò luôn rực cháy suốt ngày đêm, làng được gọi tên nôm là làng Hỏa Lò.

Quá trình giải tỏa: Năm 1896, thực dân Pháp đã phá dỡ hoàn toàn làng nghề, chùa Chân Tiên và chùa Quang Minh để lấy đất xây dựng nhà tù.

2. Quá trình xây dựng và hoạt động (1896 - 1954)

Khởi công: Nhà tù được thực dân Pháp xây dựng năm 1896.

Tên gọi chính thức: Ban đầu có tên là Prison Centrale (Nhà tù Trung ương), sau đó đổi thành Maison Centrale (Ngôi nhà Trung ương) để tránh gây chú ý, hiện tên này vẫn còn trên cổng chính di tích.

Quy mô: Với diện tích ban đầu gần 13.000 $m^2$, đây là một trong những nhà tù lớn và kiên cố nhất Đông Dương thời bấy giờ, được trang bị hệ thống tường đá cao, dây thép gai và điện lưới bao quanh.

Mục đích: Giam giữ và đàn áp các nhà yêu nước, chiến sĩ cách mạng Việt Nam chống lại chính quyền thực dân.

3. Trở thành Di tích lịch sử (Từ sau 1954)

Giai đoạn 1964 - 1973: Nhà tù được dùng để giam giữ phi công Mỹ bị bắn rơi tại miền Bắc Việt Nam, được các tù binh Mỹ gọi bằng cái tên mỉa mai là "Hanoi Hilton".

Công nhận di tích:

Năm 1993, để phục vụ phát triển kinh tế, một phần diện tích nhà tù được sử dụng xây dựng tháp trung tâm (Hanoi Tower).

Năm 1994, phần diện tích còn lại (hơn 2.000 $m^2$) được tu bổ, tôn tạo thành khu di tích.

Ngày 18/6/1997, Nhà tù Hỏa Lò chính thức được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia theo Quyết định số 1543-QĐ/VH của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch.

Hiện nay, di tích được quản lý bởi Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò và trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.