DI TÍCH NHÀ BÀ NĂM DẸM – ĐỊA CHỈ ĐỎ CỦA PHONG TRÀO CÁCH MẠNG NAM KỲ

Di tích lịch sử Nhà bà Năm Dẹm tọa lạc tại ấp Tân Thuận, xã Tân Hương, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang. Từ ngày 21 đến 27-7-1940, nơi đây đã diễn ra Hội nghị Xứ ủy Nam Kỳ mở rộng với sự tham dự của 24 đại biểu thuộc 19 tỉnh Nam Kỳ, trong đó có đồng chí Phan Đăng Lưu – Ủy viên Trung ương Đảng và đồng chí Phan Văn Khỏe – Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho. Hội nghị đã phân tích tình hình thế giới, trong nước, đánh giá tương quan lực lượng và quyết định nhiều vấn đề trọng đại nhằm chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa tiến tới thành lập Chính phủ lâm thời nhân dân. Tại đây, lá cờ đỏ sao vàng năm cánh được chọn làm Cờ Mặt trận và Cờ Chính phủ; đồng chí Tạ Uyên được bầu làm Bí thư Xứ ủy.

Việc hội nghị diễn ra tuyệt đối an toàn suốt hơn một tuần lễ, trong điều kiện chỉ cách lộ Đông Dương (nay là Quốc lộ 1A) và tuyến đường sắt Sài Gòn – Mỹ Tho chưa đầy 2km, thể hiện tinh thần cảnh giác và lòng trung thành của nhân dân địa phương, mà nòng cốt là các đảng viên chi bộ Tân Hương.

Chủ nhân ngôi nhà – Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Lợi (thường gọi bà Năm Dẹm) – sinh năm 1894 trong một gia đình trung nông giàu truyền thống yêu nước. Chồng mẹ là liệt sĩ Nguyễn Văn Dẹm, Bí thư Chi bộ Tân Hương đầu tiên, người trực tiếp nhận trách nhiệm bảo đảm an toàn cho Hội nghị Xứ ủy Nam Kỳ mở rộng. Ông bị địch bắt và xử tử năm 1948. Người con trai duy nhất của mẹ, liệt sĩ Nguyễn Văn Ỏn, cũng hy sinh năm 1947 trong khi làm nhiệm vụ. Cả chồng và con đều không tìm được hài cốt.

Ghi nhận những cống hiến to lớn ấy, năm 1989, UBND tỉnh Tiền Giang công nhận Nhà bà Năm Dẹm là di tích lịch sử cấp tỉnh. Ngày 31-1-1997, Chủ tịch nước truy tặng Mẹ Lê Thị Lợi danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Ngày nay, di tích không chỉ là niềm tự hào của người dân Tân Hương mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng cho các thế hệ mai sau.