Di tích Nhà Vương
Di tích Nhà Vương hay còn gọi là Dinh thự họ Vương, là một quần thể kiến trúc lịch sử đặc sắc nằm tại thôn Sà Phìn, xã Sà Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang cũ, nay là xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang. Công trình này từng là nơi ở và làm việc của vua Mèo Vương Chính Đức và con trai là Vương Chí Sình (sau đổi thành Vương Chí Thành), đại biểu Quốc hội khóa 1 và khóa 2.Theo lời kể và ghi chép trong tư liệu của con cháu dòng họ Vương, dòng họ người dân tộc H’Mông là một dòng họ lớn ở vùng đất Đồng Văn và ông Vương Chính Đức được coi là thủ lĩnh của người H’Mông nơi đây.
Vương Chính Đức được người H’Mông gọi là Vàng Dúng Lình, ông sinh ngày 12/8/1867 tại xóm Gấu, xã Sà Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang (cũ), nay là xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang. Sinh thời, ông là người lanh lợi, giỏi võ và nghĩa hiệp nên được bà con H’Mông nơi đây kính trọng. Sau này, con trai ông là Vương Chí Sình nối nghiệp cai quản một vùng biên ải.Theo tư liệu trong cuốn sách “Truyện nhà Vương” của tác giả Vương Duy Bảo cho biết, đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp đưa quân lên đánh vùng Đồng Văn hòng thu phục cha con ông Vương Chính Đức, nhưng cha con ông đã lãnh đạo đồng bào H’Mông chống lại. Thua cuộc, nên vào tháng 10/1913, thực dân Pháp phải ký hòa ước công nhận quyền tự quản vùng đất Đồng Văn của cha con ông, đồng thời phong ông Vương Chính Đức làm Bang Tá. Dù vậy, thực dân Pháp vẫn có mưu đồ tiêu diệt cha con ông. Năm 1936, lấy cớ tổ chức hội chợ “Đấu Xảo” tại Hà Nội, thực dân Pháp đã mời ông Vương Chính Đức cùng 16 thủ lĩnh người H’Mông dưới quyền của ông về Hà Nội dự hội chợ. Nhưng khi vừa về tới Hà Nội, Vương Chính Đức cùng 16 thủ lĩnh dưới quyền bị Pháp bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò.Trong những năm tháng này. Vương Chí Sình tìm mọi cách, kể cả bán hết tài sản để hối lộ các quan chức của thực dân Pháp để cứu cha mình và 16 anh em. Mấy tháng sau, Vương Chí Sình đã cứu được cha mình và 16 thủ lĩnh người H’Mông ra khỏi nhà tù, nhưng dã tâm của thực dân Pháp đối với cha con ông vẫn chưa dừng lại. Năm 1938, thực dân Pháp đã làm mọi cách xóa bỏ chế độ tự trị của cha con ông Vương Chính Đức.
Ngày 22/2/1947 ông Vương Chính Đức qua đời tại dinh thự ở Sà Phìn, thọ 80 tuổi. Khi đó, Bác Hồ đã cử ông Mai Trung Lâm, Chính ủy kiêm chỉ huy trưởng Công an nhân dân Vũ trang Khu Tự trị Việt Bắc cùng ông Hoàng Đức Thắng từ chiến trường Việt Bắc lên Sà Phìn cùng con cháu họ Vương chôn cất Vương Chính Đức trong một khu lăng mộ đá được xây trên đỉnh núi La Gia Động cách Sà Phìn khoảng 3 cây số.
