Di tích tích lịch sử An toàn khu (ATK) Chợ Đồn (3)
17. Di tích Nà Chang (thôn Nà Chang, xã Nghĩa Tá - Nơi đặt khu Giao tế (Nhà khách Chính phủ) từ năm 1948 – 1953)
Di tích là một dãy lán dài khoảng 18m, chia thành nhiều gian để ở, làm bằng vật liệu tự nhiên tại chỗ, cột gỗ ngoàm chôn đất, phên liếp nứa, mái lợp lá cọ. Hiện nay, chính quyền địa phương đã xây dựng thành chợ của xã, nằm sát tỉnh lộ 254.
18. Di tích Nà Săm (thôn Nà Quân, xã Bình Trung - Nơi ở và làm việc của đồng chí Võ Nguyên Giáp năm 1948- 1953)
Đây là một căn lán 3 gian, cột gỗ ngoàm chôn đất, phên bằng liếp nứa, mái lợp lá cọ, lán đặt trên một triền đồi thoai thoải, bên cạnh là lán bảo vệ, phía trước có con suối nhỏ; lán đối diện, cách lán của Bác Hồ khoảng 100m. Hiện nay, lán chỉ còn nền.
19. Di tích Khuổi Chang (thôn Bản Pèo, xã Bình Trung - Nơi ở và làm việc của Bác Hồ từ ngày 12/5 -01/6/1949)
Di tích là ngôi nhà nhỏ 2 gian, diện tích 4m x 6m, được làm bằng vật liệu tại chỗ, có cột gỗ, phên liếp nứa, mái lợp lá cọ. Nằm trên một bãi đất rộng 1000m2, ngay cạnh con sông Phó Đáy, phía sau là dãy núi cao, cây cối rậm rạp. Hiện nay, di tích chỉ còn lại nền nhà và hòn đá Bác kê làm bậc lên xuống.
20. Di tích Khuổi Áng (thôn Khuổi Áng, xã Bình Trung - Nơi ở và làm việc của cơ quan Báo Cứu Quốc năm 1949).
Nằm trên một bãi bằng rộng, kề bên dòng sông Phó Đáy, di tích gồm 4 lán, mỗi lán có diện tích 4m x 6m, dựng bằng vật liệu tại chỗ, có cột gỗ, phên liếp nứa, mái lợp lá cọ. Hiện nay, khu lán này không còn dấu tích.
21. Di tích Khuổi Linh (thôn Nà Đeng, xã Nghĩa Tá - Nơi ở và làm việc của đồng chí Trường Chinh và Văn phòng Trung ương Đảng từ năm 1950 – 1951)
Di tích nằm trên một mỏm đồi cọ, gồm bốn lán: lán tiếp khách và hội họp, lán bảo vệ, lán ở và làm việc, sau cùng là bếp ăn. Lán Hội trường có diện tích 6mx10m, lán làm việc, lán bảo vệ và bếp ăn là 4mx6m, đều được làm bằng vật liệu tự nhiên tại chỗ: cột bằng gỗ ngoàm chôn đất, phên bưng liếp nứa. Cách đó khoảng 50m về phía Nam là căn hầm trú ẩn của đồng chí Trường Chinh, hầm hình chữ L, có kèo chống bằng gỗ lấp đất.
Hiện nay, di tích đã được tu bổ, phục hồi lại lán tiếp khách, hội họp, lán ở, làm việc và hầm trú ẩn của đồng chí Trường Chinh; xây tường rào bảo vệ, đặt bia chỉ dẫn, bia di tích, bia ghi dấu sự kiện và làm đường bê tông từ tỉnh lộ 254 đến di tích.
22. Di tích Đồi Khau Mạ (thôn Bản Vèn, xã Lương Bằng - Nơi ở và làm việc của đồng chí Phạm Văn Đồng và Văn phòng Chính phủ năm 1950 - 1951).
Di tích nằm trên mỏm đồi nhỏ, gồm 03 lán có kích thước 4m x 6m: lán làm hội trường, lán để ở và làm việc của đồng chí Phạm Văn Đồng, Văn phòng Chính phủ và bếp ăn. Các lán được làm bằng vật liệu tự nhiên tại chỗ, cột gỗ ngoàm, mái lợp lá cọ, vách liếp đan bằng nứa. Cách đó khoảng 10m là căn hầm trú ẩn của đồng chí Phạm Văn Đồng, có hình chữ L, rộng 80cm, dài 5m, sâu 1,5m, bằng kèo gỗ lấp đất. Địa điểm này trong thời kỳ chống Mỹ (1965) có đơn vị bộ đội đến đóng quân và cải tạo, nên các dấu vết nền nhà cũ không còn. Hiện nay, di tích chỉ có tường rào bảo vệ, đặt bia di tích, bia ghi dấu sự kiện.
23. Di tích Nà Quân (thôn Nà Quân, xã Bình Trung - Nơi đặt Hội trường Trung ương Đảng từ năm 1948 – 1952).
Địa điểm này là sườn đồi Nà Kham, có địa hình thoai thoải, gồm:
- Lán Hội trường, được thiết kế theo kiểu nhà 8 mái (bốn mái lớn phía dưới và bốn mái nhỏ phía trên), rộng khoảng 8m, dài 18m. Cột bằng tre mai, phên bưng bằng liếp nứa đan mắt cáo, mái lợp cọ, hệ thống ghế ngồi liền bằng cây mai.
- Lán công vụ, làm bằng cột mai chôn đất, kích thước khoảng 5m x 18m (6 gian), phên liếp nứa, mái lợp cọ, trong lán kê 2 dãy giường dài, ngủ tập thể.
- Hệ thống hào từ Hội trường tỏa đi các hướng, được đào theo kiểu chữ Z, thỉnh thoảng lại có ngách hầm kèo gỗ trú ẩn.
Hiện nay, di tích vẫn còn dấu vết nền nhà Hội trường, nền lán công vụ, toàn bộ hệ thống hầm hào, đều nằm trong khu vực bảo vệ I. Di tích đã được xây tường rào bảo vệ, đặt bia ghi dấu sự kiện, bia hiện vật, bia chỉ dẫn.
24. Di tích Nhà ông Trần Văn Lý (thôn Nà Phầy, xã Bình Trung - Nơi ở và làm việc của cơ quan Bộ Quốc phòng từ năm 1950 – 1953).
Di tích là ngôi nhà sàn truyền thống rộng 120m2, 36 cột, sàn trải giát bằng tre mai, mái lợp lá cọ, phên bưng liếp nứa đan. Hiện ngôi nhà đã được con cháu ông Lý sửa sang lại, nhưng vẫn giữ được nguyên bản ngôi nhà sàn cổ ngày xưa.
25. Di tích Nà Pậu (thôn Bản Thít, xã Lương Bằng - Nơi Bác Hồ ở và làm việc từ năm 1950 – 1951), nằm trên một khu đất rộng, gồm:
- Khu 1A là lán Bác Hồ, lán cảnh vệ. Lán của Bác được làm bằng vật liệu tự nhiên tại chỗ, cột gỗ chôn đất, bưng liếp nứa, mái lợp lá cọ, gồm hai gian nửa sàn, nửa đất, sàn làm bằng phên nứa đan nong đôi, phía ngoài cao khoảng 80 cm, phía trong gác vào đất, có 3 bậc cầu thang bằng tre buộc lạt, hiện lán đã được phục hồi. Cách đó khoảng 10m là lán của đội cảnh vệ và anh em phục vụ, rộng khoảng 4m, dài 9m, chia thành 3 gian, cột bằng gỗ chôn đất, phên liếp nứa, mái lợp cọ, hiện lán đã được phục hồi.
- Khu 1B là hầm trú ẩn của Bác, được làm theo kiểu hầm ếch sâu 5m, trong cùng có 2 ngách về 2 bên, mỗi ngách sâu khoảng 1,5m, cao 1,6m.
- Khu 1C là hòn đá cây đa nơi nghỉ ngơi, tắm giặt, câu cá của Bác, hiện vẫn được bảo vệ nguyên trạng.
Hiện nay, di tích đã được tu bổ tôn tạo, phục hồi phần lán của Bác và lán cảnh vệ, hầm trú ẩn, làm đường bê tông từ tỉnh lộ 254 dẫn đến di tích, đặt các bia chỉ dẫn, ghi dấu sự kiện, hiện vật.
Ngày nay, khu di tích ATK Chợ Đồn trở thành địa chỉ đỏ khơi dậy niềm tự hào dân tộc; tuyên truyền, giáo dục tinh thần yêu nước, truyền thống đấu tranh cách mạng của các thế hệ cha anh đi trước cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
Với những giá trị đặc biệt tiêu biểu, di tích lịch sử An toàn khu (ATK) Chợ Đồn (huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn) được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt (tại Quyết định số 2499/QĐ-TTg ngày 22/12/2016)./.
