DI TÍCH TRẬN TẬP KÍCH TRỤ SỞ NGỤY QUYỀN XÃ HOÀI TÂN NĂM 1960.

Trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân năm 1960 được xây dựng khá kiên cố, xung quanh bố trí hệ thống công sự, bố phòng chặt chẽ gồm 4 lớp rào: 2 lớp rào đơn, một lớp rào phản xung phong, một lớp rào bùng nhùng, cùng hệ thống giao thông hào bao bọc xung quanh và các lô cốt, công sự bảo vệ mặt trước. Bên trong xây 3 dãy nhà cấp 4 lợp ngói, cột cờ nằm ở giữa sân rộng.

Trước tình hình phong trào cách mạng miền Nam phải đương đầu với những thử thách quyết liệt do Mỹ - Diệm tăng cường đàn áp, khủng bố, tháng 01/1959, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị lần thứ 15, phân tích tình hình, xác định nhiệm vụ cơ bản của cách mạng miền Nam và có kết luận: “Con đường phát triển cơ bản của cách mạng miền Nam là dùng bạo lực… lấy sức mạnh của quần chúng, dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang, tùy tình hình để đánh đổ quyền thống trị của đế quốc và phong kiến, dựng lên chính quyền cách mạng của nhân dân”.

Quán triệt Nghị quyết 15 của Trung ương, Đảng bộ tỉnh Bình Định vận dụng sáng tạo chỉ đạo phong trào cách mạng toàn tỉnh phát triển lên một bước. Đảng bộ tỉnh Bình Định tổ chức Đại hội đề ra phương hướng, nhiệm vụ trước mắt của tỉnh. Đại hội chủ trương: Tiếp tục phát động phong trào đấu tranh khởi nghĩa và tiến hành đấu tranh du kích mạnh mẽ ở miền núi nhằm củng cố, bảo vệ và mở rộng căn cứ địa miền núi. Đẩy mạnh hoạt động vũ trang tuyên truyền, phát động quần chúng diệt ác, trừ gian, khôi phục, phát triển cơ sở đồng bằng, xây dựng bàn đạp vùng giáp ranh và các vùng lõm đồng bằng, đẩy mạnh phong trào đồng bằng lên một bước mới, lấy hai huyện Hoài Nhơn, Hoài Ân làm trọng điểm, khẩn trương xây dựng các lực lượng vũ trang tập trung tỉnh, huyện, các đội vũ trang công tác, đẩy mạnh hoạt động vũ trang, hỗ trợ mạnh mẽ hơn nữa phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng. Tổ chức Ban quân sự bên cạnh cấp ủy, trực tiếp chỉ huy các lượng vũ trang ở địa phương.

Ngay sau Đại hội, Ban Quân sự tỉnh được thành lập. Ngày 02/9/1960 thành lập Đội vũ trang tuyên truyền của tỉnh có 35 đồng chí, do đồng chí Trần Quang Giáo làm đội trưởng và lấy tên là Đội 2/9. Ở các huyện như: Hoài Ân, Hoài Nhơn, Vĩnh Thạnh, Vân canh… cũng lần lượt thành lập các đội vũ trang công tác của huyện và phường. Phong trào cách mạng toàn tỉnh phát triển, kết hợp đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang song song trên chiến trường Bình Định.

Để có kinh nghiệm triển khai mặt trận xuống đồng bằng, tỉnh chủ trương tổ chức trận đánh thí điểm. Sau khi nghiên cứu, nắm tình hình địch và cơ sở ở Hoài Nhơn, Ban Quân sự tỉnh chọn trụ sở Ngụy quyền xã Hoài Tân và giao nhiệm vụ cho Đội 2/9 lập phương án chuẩn bị tác chiến với yêu cầu đánh giành thắng lợi cả về quân sự và chính trị nhằm củng cố niềm tin trong nhân dân, đập tan luận điệu tuyên truyền của địch.

Nắm chắc tình hình hoạt động của địch và phương án tiếp cận mục tiêu, tổ trinh sát báo cáo về Ban Chỉ huy đội 2/9 và Ban Quân sự tỉnh. Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Thường vụ Tỉnh ủy và Ban Quân sự tỉnh, phương án tác chiến đó là: Bí mật áp sát mục tiêu, bất ngờ xung phong áp đảo bắt sống địch, buộc địch đầu hàng giao nộp vũ khí. Sau đó tuyên truyền và phóng thích tại chỗ, gây tác động lớn trong hàng ngũ địch, tạo thuận lợi cho công tác binh vận.

Trận đánh được diễn ra vào mùa mưa, dưới cơn mưa tầm tả, toàn đội bí mật hành quân, xuyên qua nhiều con suối, cánh rừng từ Vĩnh Thạnh đến An Lão xuống Hoài Nhơn. Qua 8 ngày đêm, tối 23/9/1960 đội đến vùng rìa giáp ranh giữa phường Hoài Thanh và Hoài Tân, cách trụ sở Hoài Tân 3 km. Sau khi có thông báo của đồng chí Đoàn Huân, Bí thư Huyện ủy Hoài Nhơn, Ban chỉ huy triển khai đội hình thành 3 mũi: hai mũi áp sát mục tiêu chờ địch tập trung về vị trí mới tiến công, phân công 3 chiến sĩ khống chế lính gác, mũi còn lại phối hợp triển khai ra đường quốc lộ làm nhiệm vụ khống chế địch chi viện và rải truyền đơn tuyên truyền.

Toàn đội quán triệt phương án, phối hợp với đội công tác axHoài Tân, cho trinh sát vào kiểm tra tình hình, mọi việc diễn ra đúng như dự kiến. Gần 1 giờ sáng, ta bắt đầu tấn công, trụ sở Ngụy quyền xã Hoài Tân bị vây chặt các phía, chiến sĩ ta chĩa súng vào các cửa khống chế và gọi hàng. Cả Trung đội dân vệ không kịp kháng cự, lần lượt ra hàng, ta bắt sống một trung đội dân vệ, trong đó có tên phường đội trưởng Nguyễn Biền, ta thu được nhiều súng đạn, tài liệu các loại (24 súng trường, 1 tiểu liên MAS 38, 600 viên đạn súng trường và 40 viên đạn súng MAS 38 cùng một số tài liệu).

Trận tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân thắng lợi đã gây tiếng vang lớn, làm rúng động mạnh trong bọn Ngụy quân, Ngụy quyền huyện Hoài Nhơn và các vùng lân cận. Chiến công đầu của Đơn vị 2/9 giành thắng lợi mà không phải nổ súng là một trận đánh hay, kế tục xứng đáng truyền thống ra quân đánh thắng trận đầu của lực lượng vũ trang Bình Định, rút được nhiều kinh nghiệm quý báu, làm phong phú thêm cách đánh của các lực lượng vũ trang Bình Định nói riêng cũng như của Quân khu V và toàn miền Nam nói chung.

Di tích trận tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân năm 1960 là di tích lịch sử cách mạng, góp phần tô thắm trang sử vàng truyền thống của các lực lượng vũ trang tỉnh Bình Định và địa phương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Sau ngày giải phóng 30/4/1975, đất nước hoàn toàn thống nhất, ta trưng tập Trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân, sử dụng là trụ sở hành chính xã Hoài Tân (nay là phường Hoài Tân). Để ghi dấu địa điểm di tích lịch sử, năm 1997 UBND xã Hoài Tân và huyện Hoài Nhơn đã xây dựng một biểu tượng bia di tích trong sân trụ sở. Năm 2001, bia di tích được dời ra đặt bên ngoài, phía trước trụ sử UBND phường. Di tích được UBND tỉnh xếp hạng vào ngày 25/5/2005.

Ngày 23/9 hằng năm là ngày lễ kỷ niệm “Chiến thắng trận tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân năm 1960”, nhân dịp này, địa phương thường tổ chức các hoạt động kỷ niệm nhằm bảo tồn, giáo dục và phát huy truyền thống đấu tranh cách mạng bất khuất, kiên cường của quân và dân Hoài Nhơn nói chung và Hoài Tân nói riêng trong các thế hệ hôm nay và mai sau.