DI TÍCH TRẬN TẬP KÍCH TRỤ SỞ NGỤY QUYỀN XÃ HOÀI TÂN NĂM 1960

Trụ sở hành chính Ngụy quyền xã Hoài Tân được xây dựng từ năm 1955, cùng lúc với bộ máy ngụy quyền các cấp của Mỹ - Diệm thành lập ở miền Nam. Trên bản đồ hành chính quốc gia, địa điểm trụ sở Hoài Tân cách Trung tâm nội thị Hoài Nhơn 03km về phía Bắc. Di tích nằm về phía Tây bên cạnh QL 1A.

Trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân được xây dựng khá kiên cố, xung quanh bố trí hệ thống công sự, bố phòng chặt chẽ gồm 4 lớp rào, bên trong xây 3 dãy nhà cấp 4 lợp ngói, cột cờ năm ở giữa sân. Trước tình hình phong trào cách mạng ở miền Nam phải đương đầu với những khó khăn, thử thách do Mỹ - Diệm tăng cường đàn áp, khủng bố, tháng 01/1959, Ban chấp hành Trung ương Đảng hopk Hội nghị lần thứ 15 phân tích tình hình, xác định nhiệm vụ cơ bản của cách mạng miền Nam và kết luận: “Con đường phát triển cơ bản của cách mạng miền Nam là dùng bạo lực..., lấy sức mạnh của quần chúng, dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang, tùy tình hình để đánh đổ quyền thống trị của đế quốc và phong kiến, dụng lên chính quyền của nhân dân”.

Quán triệt nghị quyết của TW, Đảng bộ tỉnh Bình ĐỊnh vận dụng sáng tạo, chỉ đạo phong trào cách mạng toàn tỉnh phát triển một bước mới. Tháng 6/1960 Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ V đề ra phương hướng, nhiệm vụ trước mắt của tỉnh và chủ trương: tiếp tục phát động phong trào đấu tranh, tiến hành đấu tranh du kích mạnh mẽ ở miền núi nhằm củng cố, bảo vệ và mở rộng căn cứ địa miền núi.

Đẩy mạnh hoạt động vũ trang tuyên truyền, phát dộng quần chúng diệt ác, trừ gian, khôi phục, phát triển cơ sở đồng bằng, xây dựng bàn đạp vùng giáp ranh và các vùng lõm ở đồng bằng, đẩy mạnh phong trào đồng bằng lên một bước mới, lấy Hoài Nhơn, Hoài Ân làm trọng điểm, khẩn trương xây dựng các lực lượng vũ trang tập trung tỉnh, huyện, các đội vũ trang công tác, đẩy mạnh hoạt động vũ trang, hỗ trọ mạnh mẽ hơn nữa phong trào đấu tranh chính trijcuar quần chúng. Tổ chức Ban Quân sụ bên cạnh cấp ủy, trực tiếp chỉ huy các lục lượng vũ trang ở địa phương.

Ngay sau Đại hội, Ban Quân sự tỉnh được thành lập. Ngày 02/9/1960, Đội vũ trang tuyên truyền của tỉnh được thành lập có 35 đ/c, do đ/c Trần Quang Giáo làm đội trưởng và lấy tên là đội 2/9. ở các huyện như: Hoài An, Hoài Nhơn, Vĩnh Thạnh, Vân Canh... cũng lần lượt thành lập lực lượng vũ trang huyện, ở xã thành lập các đội vũ trang công tác. Phong trào cách mạng toàn tỉnh phát triển, kết hợp đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang song song trên chiến trường Bình ĐỊnh.

Để có kinh nghiệm triển khai mặt trận xuống đồng bằng, tỉnh chủ truong tổ chức trận đánh thí điểm. Sau khi nghiên cứu, nắm chắc tình hình địch và cơ sở ở Hoài Nhơn, Ban Quân sự tỉnh chọn trụ sở Ngụy quyền xã Hoài Tân và giao nhiệm vụ cho đội 2/9 phối hợp với Đại đội Đặc công Đ10 lập phương án chuẩn bị tác chiến với yêu cầu đánh giành thắng lọi cả về quân sự và chính trị nhằm củng cố niềm tin trong nhân dân, đập tân luận điệu tuyên truyền chống cộng của địch.

Nắm chắc tình hình của địch và phương án tiếp cận mục tiêu, tổ trinh sát báo về Ban Chỉ huy đội 2/9 và Ban Quân sự tỉnh. Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Ban thường vụ Tỉnh ủy và Ban quân sự tỉnh, phương án tác chiến đó là: Bí mật áp sát mục tiêu, bất ngờ xung phong áp đảo bắt sống địch, buộc địch đầu hàng giao nộp vũ khí. Sau đó tuyên truyền và phóng thích tại chổ, gậy tác động lớn trong hàng ngũ địch, tạo thuận lợi cho công tác binh vận.

Trận đánh được diễn ra vào mùa mưa, bộ đội ta bí mật hành quân dưới cơn mưa tầm tã, xuyên qua nhiều con suối, cánh rừng từ Vĩnh Thạnh qua Hoài Ân, An Lão xuống Hoài Nhơn. Qua 8 ngày đêm hành quân, tối ngày 23/9/1960 quân ta đã đến vùng rìa giáp ranh giữa xã Hoài Thanh và Hoài Tân, cách trụ sở Hoài Tân 3km. Sau khi có thông báo của đ/c Đoàn Huân – BT huyện ủy Hoài Nhơn, Ban chỉ huy triển khai đội hình thành 3 mũi tiến công: hai mũi áp sát mục tiêu chờ địch tập trung về vị trí mới tiến công, phân công 3 chiến sĩ khống chế lính gác, mũi còn lại phối hợp triển khai ra đường Quốc lộ 1A làm nhiệm vụ khống chế địch chi viện và rải truyền đơn tuyên truyền.

Bộ đội ta quán triệt phương án, phối hợp với đội công tác xa Hoài Tân cho trinh sts vào kiểm tra tình hình, mọi việc diễn ra đúng như dự kiến. Gần 1 giờ sáng, ta bắt đầu tấn công, trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân bị vây chặt các phía, chiến sĩ ta dùng võ thuật đặc công để khống chế địch, chĩa súng vào các cửa gọi hàng. Că trung đội dân vệ không kịp kháng cự, lần lượt ra hàng, ta bắt sống một trung đội dân vệ, trong đó có tên trung đội trưởng Nguyễn Biền, thu 24 súng trường, 01 tiểu liên MAS 38, hơn 600 viên đạn cùng một số tài liệu.

Trận tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân thangwsd lợi gây tiếng vang lớn, làm rúng động mạnh trong bọn ngụy quân, ngụy quyền ở Hoài Nhơn và các vungc lân cận. Chiến công đầu của Đơn vị 2.9 và Đại đọi đặc công DD10 giành thắng lợi mà không phải nổ một phát súng, đây là một trận đánh hay, chủ yếu dùng võ thuật đặc công để diệt bốt, sông đồn thắng lợi, kế tục xứng đáng truyền thống ra quan đánh thắng trận đầu của lực lượng vũ trang nhân dân tỉnh Bình Định, rút được nhiều kinh nghiệm quý báu, làm phong phú thêm cách đánh của lực lượng vũ trang Bình Định nới riêng cũng như của lực lượng vũ trang Quân khu V và toàn miền Nam nói chung.

Di tích trận tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân năm 1960 là di tích lịch sử cách mạng, góp phần tô thắm trang sử vàng truyền thống cảu các lực lượng vũ trang tỉnh Bình Định và địa phương trong cuocj kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Sau ngày giải phóng (30/4/1975), đất nước hoàn toàn thống nhất, ta trưng tập Trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân ( nay là phường Hoài Tân). Để ghi dấu địa điểm di tích lịch sử, năm 1997 Ủy ban nhân dân phường Hoài Tân và thị xã Hoài Nhơn đã lập hồ sơ và xây dựng một biểu tượng bia di tích trong sân trụ sở ủy ban nhân dân phường. Năm 2001, bia di tích được dời ra đặt bên ngoài, phí trước trụ sở Ủy ban nhân dân phường.

Di tích được Ủy ban nhân dân tỉnh xếp là di tích lịch sử cấp tỉnh vào ngày 25/5/2005.

Ngày 23/9 hàng năm là ngày kỷ niện “Chiến thắng trận tập kích trụ sở ngụy quyền xã Hoài Tân năm 1960” nhân dịp này, địa phương thường tổ chức các hoạt động kỷ niệm nhằm bảo tồn, giáo dục và phát huy truyền thống đấu tranh cách mạng bất khuất, kiên cường của quan và dân Hoài Nhơn nói chung và Hoài Tân nói riêng trong các thế hệ hôm nay và ngày mai.