Di tích Vụ thảm sát Hà Tây, thôn Hà Tây, xã Sơn Tịnh

2. Sự kiện, nhân vật lịch sử, đặc điểm của di tích

2.1. Sự kiện, nhân vật lịch sử liên quan đến di tích

Thất bại nặng nề trong phản công chiến lược mùa khô 1965 – 1966, đế quốc Mỹ tăng cường, củng cố lực lượng, tiếp tục mở cuộc phản công lần thứ 2 nhằm giành thế chủ động trên chiến trường, thực hiện chiến lược 2 gọng kìm “tìm diệt” và “bình định”. Tại Quảng Ngãi số lượng quân địch tăng lên gấp 6 lần, cùng nhiều phương tiện và vũ khí chiến tranh hiện đại, chúng lập nhiều chốt điểm, đưa quân lính Nam Triều Tiên là loại lính tàn ác nhất vào đánh phá Quảng Ngãi. Ngày 03 tháng 8 năm 1966, đế quốc Mỹ đưa lữ đoàn Nam Triều Tiên mang tên “Rồng xanh”, một đội quân tàn bạo và khát máu đến lập các cứ điểm tại xã Tịnh Hòa, Tịnh Thiện, Tịnh Thọ, Tịnh Trà, huyện Sơn Tịnh. Chúng lập các chốt điểm ở Sơn Tịnh như: Đồi Voi, Gò Tranh, Thế Lợi, Mả Tổ, Đồi 47, Núi Hầm, Núi Răm… Sau khi củng cố các chốt điểm thì bọn lính Nam Triều Tiên mới tiến hành càn quét, bắn giết nhân dân ta.

Mùa thu năm 1966, đế quốc Mỹ tiếp tục đưa lính Nam Triều Tiên vào chiến trường miền Tây huyện Sơn Tịnh, chúng chọn Đồi tranh Quang Thạnh, xã Tịnh Thọ để xây dựng thành một cứ điểm quân sự kiên cố. Sau khi xây dựng các cứ điểm đóng quân, chúng bắt đầu tiến hành các cuộc càn quét, đánh phá vào các thôn xóm, nhằm tiêu diệt các lực lượng cách mạng, uy hiếp tinh thần đấu tranh cách mạng của nhân dân. Tiểu đoàn 3 lính Nam Triều Tiên là tiểu đoàn khát máu, tàn ác nhất của Mỹ - Ngụy trong việc tấn công thảm sát những người dân vô tội, chúng gây ra hàng loạt vụ thảm sát trên địa bàn huyện Sơn Tịnh như vụ thảm sát Diên Niên – Phước Bình, vụ thảm sát Tịnh Thọ, vụ thảm sát Hòa Tây, vụ thảm sát Hà Tây … giết hại hàng trăm đồng bào vô tội, làm rúng động dư luận.

Tịnh Hà là xã giáp ranh giữa vùng ta và vùng địch, nên trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, Tịnh Hà là một trong những trọng điểm đánh phá của địch, các trận chiến đấu giữa ta và địch diễn ra trên đất Tịnh Hà luôn luôn ở thế giằng co quyết liệt. Ta thì cố giành và giữ Tịnh Hà để làm bàn đạp tấn công địch ở thị xã, trung tâm đầu não của địch. Địch thì cố lấn chiếm và giữ Tịnh Hà để lập vành đai phòng thủ, bảo vệ thị xã, đồng thời làm căn cứ để càn quét vùng giải phóng của ta. Vì vậy trong kháng chiến chống Mỹ, xã Tịnh Hà là nơi diễn ra nhiều trận đánh giữa ta và địch, là nơi bị địch đánh phá khốc liệt, gây nhiều đau thương mất mát cho nhân dân địa phương.

Vụ thảm sát Hà Tây, xã Tịnh Hà xảy ra ngày 09 tháng 11 năm 1966 (ngày 27 tháng 9 năm Bính Ngọ). Vào lúc 8 giờ sáng ngày 09 tháng 11 năm 1966, một đại đội lính Nam Triều Tiên đã lùng sục vào thôn Hà Tây, với bản chất man rợ, đi đến đâu chúng đốt phá nhà cửa đến đó, giết hại hàng loạt người dân vô tội đang ẩn nấp trong nhà, dưới hầm, ngoài đồng…, tạo nên cảnh giết chóc tang thương, xóm làng bị thiêu rụi, nhà cửa, ruộng đồng, cây cối bị đốt cháy hoang tàn, xơ xác.

Sau khi đốt phá nhà cửa của dân, bọn lính Nam Triều Tiên bắt đầu lùng sục, tìm kiếm hầm trú ẩn của dân, đưa người lên khỏi hầm và dùng súng bắn giết chết tại chỗ. Hầu hết những người bị giết là những cụ già, phụ nữ và trẻ em còn bám trụ trong thôn, có gia đình cả nhà 04 người bị sát hại, trong đó có em bé mới 2 tuổi. Cảnh tượng giết người man rợ của lính Nam Triều Tiên vẫn còn ám ảnh trong tâm thức của những người dân thôn Hà Tây khi nhắc lại vụ thảm sát. Máu của họ nhuộm đỏ cả thôn, thây chết nằm la liệt trong thôn, tạo nên thảm cảnh đau thương trong buổi sáng ngày 09 tháng 11 năm 1966 tại xã Tịnh Hà. Tổng cộng lính Nam Triều Tiên đã sát hại 26 người dân vô tội. Trong đó 22 người dân Hà Tây, cùng 4 người khác ở thôn Lâm Lộc Nam và Ngân Giang.

Vụ thảm sát để lại một di chứng đau thương đối với người dân Tịnh Hà nói riêng và huyện Sơn Tịnh nói chung đến mãi ngày nay. Tội ác của lính Nam Triều Tiên đã gây ra cho nhân dân ta đến nay vẫn hằn sâu trong tâm thức mỗi người dân Quảng Ngãi, với nỗi ám ảnh về sự tàn bạo của chiến tranh, về sự hy sinh mất mát của các thế hệ đi trước.

2.2. Tổng thuật các kết quả nghiên cứu đã có và nêu rõ cơ sở khoa học

Vụ thảm sát Hà Tây, xã Tịnh Hà được một số sách biên soạn về truyền thống đấu tranh cách mạng của xã Tịnh Hà, lịch sử Đảng bộ huyện Sơn Tịnh và lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi ghi chép. Cụ thể:

Sách Truyền thống đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân xã Tịnh Hà (1930-2000) (Sơ thảo) ghi: “… Ngày 9-10-1966 (26-9 Bính Ngọ) bọn lính đánh thuê Nam Triều Tiên tiến vào thôn Hà Tây, chúng đi đến đâu thì đầu rơi máu chảy đến đó, chúng bắn giết tất cả những ai mà chúng gặp trên đường, kể cả đàn bà con nít cũng không tha. Chỉ trong một buổi chúng đã giết 18 người dân Hà Tây, cùng 10 người khác ở thôn Hà Nhai, Ngân Giang, Thọ Lộc mà chúng gặp trên đường đi. Trong đó có 5 cụ già, 17 phụ nữ, 5 trẻ em, có cụ còn bị chúng chặt đầu, xẻo tai, múc mắt, có em bé khi chết còn ôm vú mẹ….” (tr113)

Lịch sử Đảng bộ huyện Sơn Tịnh (1929 – 1975) đã ghi lại về các vụ thảm sát xảy ra tại địa phương mình như sau: “… Sau khi củng cố các chốt điểm, bọn lính Nam Triều Tiên tiến hành càn quét, bắn giết nhân dân ta. Chúng đi đến đâu đầu rơi máu chảy đến đó, bất chấp người già, trẻ con. Gặp trâu, bò ngoài đồng chúng xả súng bắn chết hàng loạt và gọi đó là loại “cộng sản không có súng”, xóm làng xơ xác tiêu điều.

Trong những ngày từ cuối tháng 8 đến tháng 12/1966, bọn lính “Rồng xanh” đã bắn chết 120 đồng bào ở thôn Bình Bắc, Vĩnh Lộc ( Tịnh Bình); 147 người ở Tịnh Sơn; 81 người ở Tịnh Thiện; hơn 100 người ở các xã Tịnh Hà, Tịnh Trà, Tịnh Thọ và Tịnh Hòa… Có những chị phụ nữ mang thai gần ngày sinh đẻ cũng bị chúng cưỡng hiếp, mổ bụng, moi gan rồi quăng xác vào lửa. Hàng ngàn người phải gồng gánh đi lánh nạn ở nơi khác, thôn xóm trở nên hoang vắng không một bóng người”.(tr298)

Sách Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi (1930 – 1975) không nêu rõ về vụ thảm sát Hà Tây một cách cụ thể, nhưng ghi lại khá rõ về những vụ thảm sát kinh hoàng mà lính Nam Triều Tiên đã gây ra cho nhân dân ta. Đó là, số đồn bót mà chúng lập trong tỉnh lên đến con số 124, chúng mở hàng chục cuộc càn quét vào các vùng căn cứ, gây nhiều tội ác đối với nhân dân, phải kể đến các cuộc càn quét mang tên “Sóng mùa đông” càn vào đông Bình Sơn và đông Sơn Tịnh; “Liên kết 82” càn vào nam Đức Phổ; “Đa Kao 8” càn vào nam Mộ Đức, Ba Tơ; “Liên kết 110 – Hoad Roan” càn vào hậu cứ của ta ở tây Sơn Tịnh và tây Tư Nghĩa. Trong các cuộc càn quét, địch gây ra nhiều tội ác man rợ như thảm sát Bình Hòa giết hại hơn 400 người; Thảm sát Diên Niên – Phước Bình giết hơn 102 người…

2.3. Nhận định của tổ chức, cá nhân lập hồ sơ khoa học di tích về sự kiện, nhân vật lịch sử

Vụ thảm sát Hà Tây, xã Tịnh Hà là sự kiện lịch sử được ghi lại trong các tài liệu lịch sử Đảng bộ địa phương, minh chứng xác thực về tội ác của lính Nam Triều Tiên đã gây ra cho nhân dân Sơn Tịnh. Trải qua thời gian, chiến tranh không còn nữa, nhưng hình ảnh đau thương của vụ thảm sát vẫn còn là nỗi ám ảnh mãi đối với thân nhân và nhân dân Sơn Tịnh hôm nay. Di tích nhắc nhở chúng ta hãy một lòng đoàn kết xây dựng quê hương, bảo vệ hòa bình, sống yêu thương trân trọng lẫn nhau. Hôm nay, chúng ta có được cuộc sống trong hòa bình, độc lập thì các thế hệ cha anh năm xưa đã đổ biết bao nhiêu xương máu hy sinh trong kháng chiến chống giặc cứu nước, giành độc lập tự do cho Tổ quốc.

Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, chính quyền địa phương đã gìn giữ và đầu tư xây dựng tại di tích một bức phù điêu tưởng niệm các nạn nhân, ghi danh sách các nạn nhân bị sát hại. Việc gìn giữ, đầu tư xây dựng phù điêu di tích có ý nghĩa như một việc làm tri ân, tưởng niệm sâu sắc đối với người đã khuất.

Để bảo vệ và phát huy giá trị di tích trong xây dựng và phát triển quê hương, tri ân các thế hệ đã hy sinh vì độc lập tự do cho Tổ quốc và giáo dục truyền thống yêu nước cách mạng cho các tầng lớp nhân dân trong tỉnh, nhất là thế hệ trẻ thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên ở địa phương biết về vụ thảm sát đau thương này, các cấp chính quyền địa phương cần quan tâm đầu tư tôn tạo, bảo vệ di tích, biến di tích trở thành nơi để giáo dục truyền thống cách mạng, về tinh thần yêu nước, yêu chuộng hòa bình, lên án tố cáo tội ác chiến tranh mà đế quốc Mỹ và lính Nam Triều Tiên đã gây ra cho nhân dân ta.

3. Sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng liên quan đến di tích

Hàng năm, vào các ngày xảy ra vụ thảm sát, chính quyền và nhân dân xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh tổ chức lễ tưởng niệm những người dân vô tội đã bị giết hại trong vụ thảm sát tại di tích. Thân nhân có người mất trong vụ thảm sát cũng chuẩn bị lễ vật để dâng cúng tưởng niệm tại gia đình. Ngày lễ tưởng niệm còn là ngày nhắc nhở cho thế hệ trẻ về những đau thương mất mát trong cuộc chiến tranh chống Mỹ - Ngụy và lính đánh thuê Nam Triều Tiên của quân và nhân dân Quảng Ngãi, góp phần giành độc lập, tự do cho dân tộc. Thông qua các hoạt động tưởng niệm, góp phần giáo dục cho nhân dân về tinh thần yêu nước, yêu chuộng hòa bình, lên án các cuộc chiến tranh xâm lược và nhắc nhở cho chúng ta về những tội ác mà chiến tranh đã gây ra.

4. Khảo tả di tích

Địa điểm di tích thảm sát Hà Tây, thôn Hà Tây, xã Tịnh Hà có diện tích 106m2 , nằm trong khuôn viên nhà sinh hoạt thôn Hà Tây, có diện tích 1135,7m2. Di tích nằm sát đường liên thôn, phía Nam, phía Bắc và phía Đông giáp khu dân cư. Hiện nay, tại điểm di tích Vụ thảm sát Hà Tây được địa phương xây dựng bức phù điêu tưởng niệm, khắc tên những người bị sát hại trong vụ thảm sát để tưởng nhớ, ôn lại lịch sử cách mạng của địa phương trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Bức phù điêu cách đường liên thôn khoảng 20m, mặt hướng về phía đường đi, phù điêu cao 5m; chiều dài nền phù điêu 6m, rộng 4m. Mặt chính phù điêu đắp nổi 4 hình người, gồm: cụ già, phụ nữ, đàn ông và trẻ em. Nội dung phù điêu thể hiện sự căm thù của cụ già trước họng súng quân thù và thảm cảnh những người bị sát hại. Đỉnh trên của phù điêu là hình ngôi sao, phía dưới phù điêu là danh sách 26 nạn nhân bị sát hại tại xã Tịnh Hà. Phía bên phải bức phù điêu có ghi: “Tưởng niệm đồng bào Tịnh Hà bị lính Nam Triều Tiên sát hại tại thôn Hà Tây tháng 11.1966”.

Trong khuôn viên di tích hiện nay còn có Nhà sinh hoạt của thôn, dùng nơi sinh hoạt hội họp và vui chơi cho nhân dân trong thôn.

5. Sơ đồ phân bổ di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia tại di tích

Vụ thảm sát Hà Tây là địa điểm di tích lịch sử được bảo vệ, đã xây dựng phù điêu phản ánh sự kiện và khắc tên những nạn nhân bị thảm sát, không có các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia tại di tích.

6. Giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ của di tích

Vụ thảm sát Hà Tây có giá trị lịch sử ghi dấu tội ác của lính đánh thuê Nam Triều Tiên đã gây ra cho nhân dân ta vào ngày 09 tháng 11 năm 1966. Là sự kiện giết người dã man của quân xâm lược Mỹ đối với 26 thường dân vô tội ở xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh, để lại một di chứng vô cùng đau thương trong lòng nhân dân đến ngày nay.

Chiến tranh đã lùi xa, đời sống của nhân dân ngày một ổn định và phát triển, nhưng mỗi khi nhắc về vụ thảm sát Hà Tây thì trong lòng người dân Sơn Tịnh ai cũng tỏ lòng xót thương và ghi nhớ về thời gian, địa điểm xảy ra vụ thảm sát. Vì vậy địa điểm xảy ra vụ thảm sát là chứng tích hùng hồn có giá trị lên án, tố cáo tội ác chiến tranh, bảo vệ hòa bình, giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương, nhắc nhở thế hệ hôm nay luôn nêu cao tinh thần cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ quê hương, quyết không để xảy ra một thảm cảnh đau thương nào nữa.

Di tích Vụ thảm sát Hà Tây còn là biểu tượng về tinh thần đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân xã Tịnh Hà, dù trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, bị địch càn quét, khủng bố, giết chóc nhưng nhân dân vẫn một lòng theo cách mạng, quyết tâm bám đất bám làng bảo vệ quê hương.

Di tích Vụ thảm sát Hà Tây tại xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh được Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi ban hành Quyết định số 1881/QĐ-UB ngày 25-10-1993 về việc bảo vệ di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh.

Hiện nay, di tích Vụ thảm sát Hà Tây được UBND huyện Sơn Tịnh giao cho Phòng Văn hóa và Thông tin huyện phối hợp với UBND xã Tịnh Hà quản lý. Tại địa điểm thảm sát đã được xây dựng bức phù điêu phản ánh sự kiện về vụ thảm sát và khắc ghi tên các nạn nhân vô tội đã bị lính Nam Triều Tiên sát hại, là điều kiện để bảo vệ và phát huy giá trị di tích, góp phần tuyên truyền, giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng của nhân dân địa phương.

Trong khuôn viên di tích hiện nay có Nhà sinh hoạt văn hóa thôn, là điều kiện thuận lợi để phát huy giá trị di tích. Vì vậy cần quan tâm sưu tầm tư liệu, hình ảnh, hiện vật liên quan về vụ thảm sát để trưng bày trong Nhà sinh hoạt văn hóa nhằm tăng thêm giá trị lịch sử của di tích.

Đây là di tích lịch sử có giá trị lịch sử đối với Đảng bộ, quân và nhân dân huyện Sơn Tịnh và tỉnh Quảng Ngãi nên cần phải được hoàn thiện hồ sơ khoa học để trình UBND tỉnh xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, nhằm bảo vệ phát huy giá trị di tích lịch sử cách mạng tại địa phương trong công cuộc xây dựng và phát triển quê hương.

Di tích Vụ thảm sát Hà Tây là di tích lịch sử có giá trị trong việc tố cáo tội ác chiến tranh, lên án hành động dã man của quân Mỹ - Ngụy và lính đánh thuê Nam Triều Tiên đã gây ra cho nhân dân ta. Địa điểm thảm sát không chỉ là nơi tưởng niệm các thường dân vô tội bị sát hại tại xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh, mà còn là địa điểm để giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng và tình yêu quê hương đất nước cho nhân dân trong tỉnh. Vì vậy để bảo vệ và phát huy giá trị di tích Vụ thảm sát Hà Tây, Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Sơn Tịnh kính đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình UBND tỉnh Quảng Ngãi quyết định xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi (1930-1975), NXB Chính trị Quốc gia Sự thật. Năm 2019.

2. Ban chấp hành Đảng bộ huyện Sơn Tịnh. Lịch sử Đảng bộ huyện Sơn Tịnh (1929 – 1975), NXB Chính trị Quốc gia. Năm 2004.

3. Ban chấp hành Đảng bộ xã Tịnh Hà. Truyền thống đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và Nhân dân xã Tịnh Hà (1930 – 2000) (Sơ thảo). Năm 2000.