DI TÍCH VỤ THẢM SÁT NGÃ BA ĐÌNH

Với địa hình núi đồi bao bọc hiểm trở, trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hoài Sơn được chọn làm căn cứ trọng yếu của cách mạng Hoài Nhơn. Nơi đây đã từng chứng kiến bao gian khổ, hy sinh nhưng ngoan cường của cán bộ cách mạng và nhân dân. Kẻ thù thường xuyên càn quét, khủng bố ráo riết, chúng điên cuồng trút xuống mảnh đất này hàng ngàn tấn bom, đạn, chất độc hóa học hòng hủy diệt màu xanh, phá hủy cơ sở cách mạng, uy hiếp tinh thần, ý chí cứu nước của người dân Hoài Sơn.

Thực hiện chính sách “tố cộng, diệt cộng” và Luật 10/59, chính quyền Mỹ - Diệm đã tiến hành lùng sục, tìm bắt, đàn áp dã man cán bộ cách mạng, quần chúng yêu nước và những người bị tình nghi trong xã. Nhất là sau sự kiện bị ta tấn công vào trụ sở xã Hoài Sơn làm cho lực lượng địch bị tiêu diệt và thiệt hại lớn, chúng càng điên cuồng chống phá cách mạng, đàn áp Nhân dân.

Mặc dù bị đàn áp, khủng bố, nhưng dưới ánh sáng Nghị quyết 15 của Trung ương Đảng, các phong trào ở xã Hoài Sơn vẫn được duy trì và ngày càng phát triển mạnh mẽ. Đêm 14/9/1961, đội vũ trang công tác xã và huyện đã bí mật tiêu diệt 04 tên ác ôn có nhiều nợ máu với nhân dân. Bị tổn thất nặng nề nên địch vô cùng cay cú, sáng ngày 25/9/1961, bọn tay sai Mỹ - Diệm tiến hành truy lùng khắp các thô, bắt cán bộ cơ sở, gia đình có người tham gia hoạt động cách mnagj và những người mà chúng tình nghi, âm mưu trả thù cho đồng bọn và khủng bố phong trào cách mạng ở địa phương. Bắt được người nào chúng tập trung về trụ sở xã, tiến hành các thủ đoạn đánh đập, tra khảo dã man hòng truy tìm tung tích, đầu mối tổ chức cách mạng của ta. Tuy nhiên, với tinh thần quả cảm, một lòng trung thành với cách mạng, những người bị bắt (có cả cán bộ, đảng viên và nhân dân) đã thống nhất “chúng đánh ai nấy chịu, không được khai tràn lan”. Vì vậy, dù bị đánh đập dã man, không biết bao lần ngất đi rồi tỉnh dậy nhưng những chiến sĩ cách mạng chỉ khai đúng một câu: “chúng tôi là dân lương thiện làm ăn, không biết gì, các ông đã bắt lầm người rồi”.

Tra khảo không tìm ra thông tin, bọn địch càng điên cuồng, lập kế hoạch thủ tiêu những người bị bắt hòng trả thù cho đồng bọn và trấn áp phong trào cách mạng đang phát triển mạnh mẽ ở địa phương. Chiều hôm ấy, chúng bố trí một trung đội lính bảo an lên đóng chốt phía trên cầu Quán Rường (thôn Túy Thạnh, xã Hoài Sơn) để thực thi âm mưu đen tối. Chờ đến xẩm tối, chúng đưa tất cả những người bị bắt ra tập trung trước sân Quán Sính (thôn Hy Văn, Hoài Sơn), trói tay sau lưng vòng lên cổ, xích 12 người lại với nhau rồi lùa đi như lùa đàn gia súc. Trên đường đi, đồng chí Nguyễn Hồng Sáng đi đầu dần nới lỏng và mở được dây trói tay, cổ, lợi dụng trời tối và bọn địch sơ ý đã thoát chạy. Khi phát hiện, địch hô hào bắn xối xả, đạn bay như mưa vào đêm tối theo hướng chạy của đồng chí Sáng, nhưng may mắn đồng chí vẫn an toàn (vài ngày sau đồng chí đã đến được Chòi Tùng (Vùng núi thuộc thôn La Vuông, phường Hoài Sơn- căn cứ của cách mạng). Tức giận, bọn địch la hét, quay lại thi nhau xả súng thẳng vào đoàn người đang bị trói. Tiếng súng trường và tiểu liên vang lên xé tan màng đêm yên tỉnh của vùng quê, đạn bay đỏ rực một góc trời. Đoàn người ngã quỵ xuống chồng lên nhau, những người còn sống quằn quại, đau đớn rên xiết, tiếng hơi thở đứt đoạn thảm thiết từng lúc vang lên rồi lịm chìm, tắt dần trong đêm tối, khói đạn mịt mù. Chưa thỏa mãn thú tính, bọn giặc dùng lưỡi lê đâm vào ngực những người còn đang quằn quại cho đến khi họ nằm bất động chúng mới ngưng tay. Máu của các chiến sĩ chảy loang nhuộm đỏ cả một đoạn đường dài. Tàn sát xong, nghĩ là tất cả đã chết, bọn địch rút đi bỏ lại sau lưng một cảnh tượng ghê rợn. Nhưng bọn chúng không thể ngờ trong vũng xác người ấy vẫn còn có người sống sót đó là – Đồng chí Báo may mắn chỉ bị thương nhẹ ở đầu. Chờ cho địch rút đi thật xa, đồng chí Báo tìm cách tháo dây trói, cố gượng bò ra khỏi xác của đồng đội mình, chạy thoát với một quyết tâm duy nhất: phải sống để trả thù cho đồng đội. Được sự giúp đỡ của người dân, vài ngày sau đồng chí đến được căn cứ cách mạng Chòi Tùng.

Để che dấu tội ác của mình trước công luận, đêm ấy bọn địch đã cho người mang ruột nghé đựng gạo (vật dụng mà những người kháng chiến thường dùng) và truyền đơn đến bỏ xung quanh các nạn nhân bị giết để buộc tội họ là những người cộng sản chống lại chính phủ quốc gia nên mới bị xử bắn.

Những thủ đoạn đe hèn và tội ác của bè lũ tay sai Ngô Đình Diệm luôn hằn sâu trong ký ức của nhân dân địa phương. Tổng số 10 người đã ngã xuống trước những loạt đạn tàn bạo, điên cuồng của những tên sát nhân khát máu tại Ngã Ba Đình. Nhưng tinh thần quả cảm, ý chí sắt đá và nhuệ khí của những người cộng sản không hề nhụt chí, sợ hãi trước lưỡi lê và họng súng của quân thù vẫn luôn sáng mãi, cổ vũ quần chúng nhân dân địa phương giữ vững tinh thần, ý chí chiến đấu trước những âm mưu và thủ đoạn thâm độc của kẻ thù. Lớp lớp thanh niên Hoài Sơn tiếp tục đứng lên theo tiếng gọi của Đảng, tiếp bước thế hệ cha anh đấu tranh giải phóng quê hương đất nước.

Sau vụ thảm sát tại Ngã Ba Đình, ngay trong kháng chiến người dân đã xây dựng nhà tưởng niệm ở nơi này để mọi người đến viếng, tưởng niệm linh hồn những người đã khuất.

Với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây” và tưởng nhớ các liệt sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ tổ quốc, chính quyền các cấp và nhân dân địa phương đã đề nghị và được Ủy ban Nhân dân tỉnh công nhận di tích cấp tỉnh “Di tích vụ thảm sát Ngã Ba Đình” vào năm 2002.

Di tích Ngã Ba Đình là nơi minh chứng cho tội ác và thủ đoạn thâm độc của kẻ thù đối với phong trào cách mạng ở Hoài Nhơn nói chung và Hoài Sơn nói riêng. Dù kẻ thù có đàn áp, khủng bố tàn bạo đến đâu, chúng vẫn không đè bẹp được phong trào cách mạng, phong trào vẫn được giữ vững và ngày càng phát triển sâu rộng. Sự hy sinh anh dũng của cán bộ cơ sở cách mạng tại Ngã Ba Đình thể hiện tinh thần đấu tranh quật cường, bất khuất của nhân dân địa phương, đó cũng là niềm tự hào của toàn Đảng bộ và nhân dân Hoài Nhơn nói chung và của phường Hoài Sơn trong lịch sử trường kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Hiện nay, khu di tích vụ thảm sát Ngã Ba Đình đã được tôn tạo, xây dựng khang trang. Toàn bộ khu di tích rộng khoảng 250m², chính giữa khu di tích là tượng đài được tạo hình biểu tượng ngọn lửa bốc cao lên thành cột lửa trên nền mặt trống đồng cách điệu, khắc họa những hình hoa văn chim Lạc nhắc nhở chúng ta luôn nhớ về cội nguồn dân tộc. “Ngọn lửa” là biểu tượng ý chí kiên cường, bất khuất của những người đã ngã xuống làm nên chiến thắng hôm nay. Mỗi dịp lễ, tết hay những ngày kỷ niệm trọng đại của địa phương, đất nước những người con Hoài Sơn lại tập trung về Ngã Ba Đình làm lễ báo công, tri ân, tưởng nhớ các liệt sĩ và ôn lại truyền thống lịch sử đấu tranh cách mạng hào hùng của cha ông.