ĐI TÌM ĐỒNG ĐỘI QUA NHỮNG BÃI CỎ TRANH

Chiến tranh đi qua, tiếng súng rồi cũng lắng xuống, nhưng với những người lính từng trực tiếp chiến đấu, có những nỗi đau không bao giờ thực sự khép lại. Đối với cựu chiến binh Lê Văn Kim, thường gọi là chú Tư, một trong những ký ức đau xót nhất về cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979 không phải là những lần bản thân đối diện với hiểm nguy, mà là những ngày cùng đồng đội đi tìm thi thể, hài cốt của những người đã hy sinh giữa núi rừng Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.

Nhiều năm trôi qua, mỗi khi nhắc lại những ngày ấy, chú Kim vẫn không cầm được nước mắt. Giọng chú nghẹn lại khi nhớ đến những người đồng chí đã cùng mình chiến đấu, nhưng mãi mãi không thể trở về.

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979, mặt trận Phong Thổ là một trong những địa bàn diễn ra những trận giao tranh ác liệt. Bộ đội ta phải đối mặt với hỏa lực pháo binh, bộ binh và những đợt tiến công liên tiếp của đối phương.

Theo lời chú Kim, thương vong trên chiến trường rất đau xót. Có những đồng đội hy sinh vì trúng đạn bắn thẳng, thi thể còn tương đối nguyên vẹn. Nhưng cũng có những người trúng pháo, thân thể không còn nguyên vẹn.

Khi nhắc đến những trường hợp ấy, chú dùng một cách nói khiến người nghe không khỏi nghẹn lòng: “Hòa vào đất mẹ.”

Đối với những chiến sĩ còn sống, việc đưa đồng đội hy sinh ra khỏi trận địa không phải lúc nào cũng có thể thực hiện ngay.

Trong điều kiện chiến đấu căng thẳng, hỏa lực đối phương vẫn đe dọa, việc tiếp cận và đưa thi thể đồng đội về phía sau gặp rất nhiều khó khăn.

Chú Kim kể rằng đối với những trường hợp thi thể còn nguyên vẹn, anh em cố gắng đưa vào loại túi mà chú gọi là “bọc tử sĩ”, nhằm giữ gìn và tạo điều kiện cho việc tìm kiếm, đưa hài cốt về sau.

Nhưng không phải trường hợp nào cũng làm được như vậy.

Có những người ngã xuống giữa những khu vực bị pháo kích, có những trường hợp không còn đủ điều kiện nhận dạng ngay tại thời điểm chiến đấu. Những mất mát ấy trở thành nỗi đau lớn đối với những người đồng đội còn sống.

Sau khi quân Trung Quốc rút khỏi khu vực chiến sự, theo lời chú Kim, đơn vị tổ chức trở lại những nơi từng diễn ra giao tranh để tìm kiếm thi thể và hài cốt đồng đội.

Đó là một nhiệm vụ đặc biệt đau lòng.

Giữa núi rừng Phong Thổ, những khu vực chiến đấu trải rộng trên địa hình đồi núi, có nơi cây cối rậm rạp, có nơi cỏ tranh mọc phủ kín mặt đất. Việc xác định vị trí những người đã hy sinh sau một thời gian không hề đơn giản.

Không phải lúc nào anh em cũng còn nhớ chính xác nơi đồng đội ngã xuống, nhất là trong những hoàn cảnh chiến đấu diễn ra liên tục và địa hình phức tạp.

Chính trong quá trình tìm kiếm ấy, những người lính đã vận dụng kinh nghiệm thực tế để nhận biết những vị trí nghi có hài cốt.

Một trong những dấu hiệu mà chú Kim nhớ rõ nhất là những bãi cỏ tranh mọc xanh tốt khác thường.

Theo chú kể, khi đi qua những khu vực đồi núi hoặc rừng rậm, anh em thường chú ý quan sát những đám cỏ tranh. Nếu một khoảng cỏ nào đó xanh hơn, mọc dày và phát triển mạnh hơn hẳn vùng xung quanh, những người có kinh nghiệm sẽ đặc biệt lưu tâm.

Chú cho biết qua những lần tìm kiếm, anh em nhận thấy có những nơi cỏ tranh xanh tốt bất thường, bên dưới lại phát hiện hài cốt.

Từ thực tế ấy, những người lính xem sự khác biệt của thảm thực vật là một dấu hiệu để lựa chọn nơi cần kiểm tra.

Đó là kinh nghiệm được chú Kim ghi nhớ từ những ngày cùng đồng đội tìm kiếm người đã khuất, không phải phương pháp khoa học có thể khẳng định chắc chắn sự hiện diện của hài cốt.

Nhưng ngay cả khi tìm thấy hài cốt, khó khăn vẫn chưa kết thúc.

Bởi những khu vực từng diễn ra chiến đấu không chỉ có bộ đội Việt Nam hy sinh. Trong nhiều trường hợp, người tìm kiếm còn phải xác định hài cốt được phát hiện thuộc về bên nào, và nếu là đồng đội mình thì đó là ai.

Theo lời chú Kim, một trong những căn cứ được anh em sử dụng để phân biệt ban đầu chính là quân phục.

Quân phục của bộ đội Việt Nam và quân lính Trung Quốc có những đặc điểm khác nhau. Tuy nhiên, trang phục của chính bộ đội Việt Nam thời điểm ấy cũng không hoàn toàn đồng bộ.

Chú nhớ rằng quần áo được cấp phát có nhiều màu sắc, sắc độ và kiểu dáng khác nhau. Có bộ khác nhau cả về nút áo. Những đặc điểm tưởng chừng nhỏ nhặt ấy lại trở thành dấu hiệu mà đồng đội có thể ghi nhớ.

Khi cùng nhau sinh hoạt, làm nhiệm vụ và chiến đấu, những người lính quen thuộc với dáng vẻ, mái tóc và trang phục của nhau.

Có người mặc bộ quần áo màu khác biệt, có người sử dụng kiểu nút áo riêng, có người để kiểu tóc húi cua dễ nhận biết.

Sau này, khi tìm thấy những di vật hoặc phần trang phục còn lại, anh em cố gắng đối chiếu với những gì mình từng biết về người đã hy sinh.

Chú Kim kể rằng sự thân thiết giữa những người lính giúp họ nhận ra nhiều đặc điểm rất riêng của đồng đội.

Một kiểu tóc quen thuộc, một chiếc nút áo hay màu vải từng thấy hằng ngày giờ đây trở thành những dấu vết có ý nghĩa đặc biệt trong hành trình tìm kiếm.

Theo chú, nhờ kết hợp những dấu hiệu ấy, việc nhận dạng trong nhiều trường hợp đạt kết quả rất cao. Chú thậm chí ước lượng mức độ chính xác có thể lên đến 99%.

Dù vậy, đây là con số theo trí nhớ và nhận định cá nhân của chú, chưa phải kết quả giám định được xác nhận bằng hồ sơ khoa học. Những đặc điểm trang phục và hình dáng bên ngoài có thể hỗ trợ nhận biết ban đầu, nhưng không đủ để kết luận chắc chắn danh tính một hài cốt.

Điều khiến câu chuyện trở nên xúc động không nằm ở những con số, mà ở sự gắn bó giữa những người lính.

Trong cuộc sống quân ngũ, họ đã quen từng gương mặt, từng dáng người, từng bộ quần áo của nhau. Khi chiến tranh cướp đi một người đồng đội, chính những điều bình dị ấy lại được những người còn sống cố gắng ghi nhớ để tìm về người đã khuất.

Chú Kim kể về quá trình tìm kiếm bằng giọng đầy xúc động.

Đối với chú, việc tìm thấy đồng đội sau những ngày chiến đấu không đơn thuần là một nhiệm vụ được giao. Đó còn là tình nghĩa giữa những người từng cùng nhau chịu đựng gian khổ, cùng đứng trên một trận địa và cùng đối diện với hiểm nguy.

Khi còn sống, họ sát cánh bên nhau trong từng nhiệm vụ. Khi một người ngã xuống, những người còn lại vẫn cố gắng tìm kiếm, gìn giữ những gì có thể để đồng đội không bị lãng quên giữa núi rừng.

Trong những lần kể lại, chú Kim đặc biệt đau lòng khi nhắc đến những người hy sinh vì đạn pháo, thân thể không còn nguyên vẹn.

Có những sự mất mát mà người còn sống không thể làm gì để thay đổi. Điều họ có thể cố gắng thực hiện là tìm kiếm, nhận biết và đưa những người đã khuất về nơi an nghỉ.

Giữa những bãi cỏ tranh xanh tốt trên sườn núi, công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì và cả khả năng đối diện với những ký ức đau thương.

Chú Kim không giấu được nước mắt khi nhắc lại hình ảnh đồng đội đã hy sinh. Dù nhiều thập kỷ trôi qua, những con người từng cùng chú trải qua những ngày chiến đấu ở Phong Thổ vẫn hiện diện sâu đậm trong ký ức.

Nỗi xúc động ấy cho thấy chiến tranh không chỉ kết thúc khi tiếng súng ngừng vang. Với người lính trở về, những mất mát và ký ức về đồng đội vẫn có thể theo họ suốt cuộc đời.

Có những người đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa kịp trở về với gia đình. Có những người không còn được đồng đội nhìn thấy gương mặt lần cuối. Và có những người mà việc tìm kiếm, nhận dạng phải dựa vào những dấu vết nhỏ bé còn lại giữa núi rừng.

Bởi vậy, câu chuyện đi tìm đồng đội qua những bãi cỏ tranh không chỉ phản ánh sự khốc liệt của chiến tranh, mà còn thể hiện nghĩa tình sâu nặng giữa những người lính.

Họ đã cùng nhau chiến đấu để bảo vệ biên cương Tổ quốc. Khi đồng đội ngã xuống, những người còn sống vẫn không quên trách nhiệm đối với người đã khuất.

Những bãi cỏ tranh trên sườn núi Phong Thổ có thể đã thay đổi qua nhiều mùa mưa nắng, nhưng trong ký ức của cựu chiến binh Lê Văn Kim, đó mãi là nơi gắn với hành trình đi tìm đồng đội, với những giọt nước mắt và tình nghĩa không phai của những người lính từng một thời sát cánh bên nhau.