Đi tìm ngọn lửa bất diệt của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Rành

"Có những con người khi nhắc đến, người ta không chỉ nhớ đến một cuộc đời, mà còn nhớ đến cả một thời đại..."

Là giáo viên tiểu học, tôi luôn tin rằng lịch sử sẽ trở nên sống động nhất khi được kể bằng những câu chuyện về con người. Mỗi khi đứng trên bục giảng, nhìn ánh mắt trong veo của học trò, tôi thường tự hỏi: Làm thế nào để các em hiểu rằng nền hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có? Làm thế nào để những bài học về lòng yêu nước không chỉ nằm trong sách giáo khoa mà trở thành những cảm xúc thật sự trong trái tim trẻ nhỏ?

Mang theo những trăn trở ấy, tôi bắt đầu hành trình tìm kiếm những câu chuyện có thật về những con người đã góp phần làm nên lịch sử dân tộc. Không phải những vị tướng lừng danh, cũng không phải những chiến công hiển hách được nhắc đi nhắc lại trong sách giáo khoa, mà là những con người bình dị, âm thầm sống, chiến đấu và cống hiến bằng tất cả tình yêu dành cho Tổ quốc.

Trong rất nhiều tư liệu đã đọc, có một cái tên khiến tôi lặng người ngay từ lần đầu bắt gặp: Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Rành – người phụ nữ được nhân dân trìu mến gọi là "huyền thoại của đất thép Củ Chi".

Tôi mở từng bài báo, từng trang sách viết về vùng đất Củ Chi anh hùng. Càng đọc, tôi càng hiểu vì sao mảnh đất ấy được gọi là "đất thép thành đồng". Trong suốt những năm kháng chiến chống Mỹ, nơi đây là một trong những chiến trường ác liệt nhất miền Nam. Bom đạn dội xuống mỗi ngày, làng mạc nhiều lần bị cày xới, cây cối cháy trụi, ruộng đồng tan hoang. Thế nhưng, ngay dưới lòng đất ấy lại hình thành một "thế giới khác" – hệ thống địa đạo kiên cường, nơi quân và dân Củ Chi bám trụ, chiến đấu và nuôi dưỡng niềm tin vào ngày đất nước thống nhất.

Trong những trang tư liệu ấy, hình ảnh Mẹ Nguyễn Thị Rành hiện lên không phải bằng những lời ca ngợi hoa mỹ, mà bằng cuộc đời bình dị của một người phụ nữ nông dân Nam Bộ.

Mẹ sinh ra trên mảnh đất Củ Chi, gắn bó với đồng ruộng, với luống khoai, bờ tre và những mùa lúa. Cuộc sống vốn bình yên cho đến khi chiến tranh lan rộng. Chứng kiến quê hương chìm trong khói lửa, Mẹ hiểu rằng nếu ai cũng chỉ lo giữ sự bình yên cho riêng mình thì đất nước sẽ chẳng bao giờ có hòa bình.

Thế là từ một người mẹ của gia đình, Mẹ trở thành người mẹ của cách mạng.

Theo nhiều tài liệu lịch sử, ngôi nhà của Mẹ từng là nơi che giấu cán bộ, là điểm liên lạc của lực lượng cách mạng. Những hầm bí mật được đào ngay trong vườn nhà. Những bữa cơm đạm bạc của gia đình được san sẻ cho cán bộ. Mỗi lần có địch càn quét, Mẹ lại bình tĩnh ứng phó để bảo vệ những người đang ẩn náu.

Đọc đến đây, tôi chợt dừng lại rất lâu.

Tôi nghĩ về người mẹ của mình.

Rồi nghĩ đến những người mẹ hôm nay vẫn thức khuya dậy sớm vì con.

Có lẽ, tình mẫu tử ở thời nào cũng giống nhau.

Điều khác biệt duy nhất là trong những năm tháng chiến tranh, nhiều người mẹ đã phải đặt tình yêu Tổ quốc lên ngang bằng với tình yêu dành cho những đứa con ruột thịt của mình.

Có lẽ chính vì thế mà Mẹ Nguyễn Thị Rành đã có thể làm được điều tưởng như không ai có thể làm nổi.

Từng người con của Mẹ lần lượt khoác ba lô lên đường.

Mỗi lần tiễn con đi là một lần Mẹ giấu nước mắt.

Mẹ hiểu rất rõ rằng chiến tranh đồng nghĩa với sự mất mát.

Nhưng Mẹ vẫn động viên các con:

"Đất nước còn chiến tranh thì trai phải ra trận."

Những người con của Mẹ đã chiến đấu bằng tất cả lòng yêu nước.

Rồi từng giấy báo tử lần lượt gửi về.

Không có nỗi đau nào lớn hơn nỗi đau của một người mẹ phải tiễn chính con mình về với đất.

Theo những tư liệu được lưu giữ, Mẹ Nguyễn Thị Rành đã lần lượt mất nhiều người con và người cháu trong kháng chiến. Mỗi lần nhận tin dữ, Mẹ chỉ lặng lẽ ôm tấm ảnh của con vào lòng.

Không ai biết Mẹ đã khóc bao nhiêu lần.

Không ai biết đã có bao nhiêu đêm Mẹ thức trắng.

Nhưng điều khiến cả đất thép Củ Chi kính phục là sau mỗi mất mát ấy, Mẹ vẫn tiếp tục nuôi giấu cán bộ, tiếp tục làm công việc của mình, tiếp tục giữ vững niềm tin vào ngày đất nước hòa bình.

Có lẽ đó chính là sức mạnh lớn nhất của người phụ nữ Việt Nam. Không phải sức mạnh của cơ bắp. Mà là sức mạnh của lòng yêu nước. Khép lại những trang tư liệu, tôi lặng người rất lâu. Có những câu chuyện lịch sử càng đọc càng thấy tự hào. Nhưng cũng có những câu chuyện khiến người đọc nghẹn lại bởi phía sau mỗi dòng chữ là biết bao nước mắt của những con người đã sống trọn vẹn vì Tổ quốc.

Cuộc đời của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Rành là một câu chuyện như thế.

Mẹ không phải là người cầm súng trực tiếp xông pha nơi chiến trường. Mẹ cũng không phải vị chỉ huy nổi tiếng được lịch sử ghi lại bằng những trận đánh lẫy lừng. Mẹ chỉ là một người phụ nữ nông dân chân chất của vùng đất Củ Chi, ngày ngày gắn bó với mảnh vườn, ruộng lúa và mái nhà đơn sơ. Nhưng cũng chính từ ngôi nhà bình dị ấy, Mẹ đã góp phần viết nên một trang sử hào hùng của dân tộc.

Những năm tháng chiến tranh, Củ Chi gần như không có một ngày bình yên. Tiếng máy bay gầm rú, tiếng bom nổ, tiếng đại bác vọng về đã trở thành âm thanh quen thuộc của cuộc sống. Mặt đất bị cày xới hết lần này đến lần khác, cây cối trơ gốc, nhiều xóm làng chỉ còn lại những nền nhà đổ nát. Thế nhưng, giữa khói lửa ấy, ý chí của con người Củ Chi vẫn không hề khuất phục. Người dân đào địa đạo để bám đất. Thanh niên lên đường chiến đấu. Phụ nữ tải đạn, tiếp lương, chăm sóc thương binh. Những người mẹ âm thầm nuôi giấu cán bộ, bảo vệ cơ sở cách mạng. Mẹ Nguyễn Thị Rành cũng là một trong những người mẹ như thế.

Điều khiến tôi xúc động nhất không nằm ở những tấm bằng khen hay danh hiệu cao quý mà Mẹ được trao tặng sau này. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là những lựa chọn của Mẹ trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất của chiến tranh.

Là mẹ, ai cũng mong con mình được lớn lên trong yên bình.

Nhưng khi Tổ quốc cần, Mẹ đã chấp nhận tiễn những người con yêu quý lên đường làm nhiệm vụ.

Theo các tư liệu lịch sử, gia đình Mẹ đã có nhiều người con và người thân tham gia cách mạng. Chiến tranh đã cướp đi nhiều người trong số họ. Mỗi lần nhận tin dữ là thêm một lần trái tim người mẹ bị xé làm đôi.

Tôi hình dung, có lẽ cũng giống như bao người mẹ Việt Nam khác, Mẹ đã từng lặng lẽ ngồi trước hiên nhà, ngóng theo con trên con đường đất đỏ, mong một ngày con sẽ trở về. Nhưng có những người con đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, gửi tuổi xuân của mình cho đất nước. Nỗi đau ấy không gì có thể bù đắp.

Thế nhưng, Mẹ không để mất mát biến thành sự gục ngã. Những trang tư liệu không kể nhiều về những giọt nước mắt của Mẹ. Có lẽ bởi những người mẹ của thời chiến vốn quen giấu nỗi đau vào trong lòng. Họ khóc rất ít trước mặt người khác, nhưng lại dành tất cả tình yêu thương và niềm tin cho những người còn đang tiếp tục chiến đấu. Chính sự lặng lẽ ấy làm nên sự vĩ đại. Không phải sự vĩ đại của những lời hô vang. Mà là sự vĩ đại của lòng kiên trung. Sau ngày đất nước thống nhất, những hy sinh thầm lặng của Mẹ và gia đình được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Nhưng có lẽ, đối với Mẹ, phần thưởng lớn nhất không phải là tấm bằng hay huân chương.

Phần thưởng lớn nhất chính là ngày đất nước sạch bóng chiến tranh.

Là ngày những đứa trẻ được đến trường trong tiếng trống khai giảng thay cho tiếng bom.

Là ngày trên mảnh đất Củ Chi, những hố bom năm nào dần được phủ xanh bằng những cánh đồng, vườn cây và những mái nhà bình yên.

Có lần đọc một bài viết về Củ Chi hôm nay, tôi bắt gặp hình ảnh những đoàn học sinh xếp hàng tham quan địa đạo, chăm chú lắng nghe hướng dẫn viên kể chuyện về một vùng đất từng được mệnh danh là "đất thép thành đồng". Tôi chợt nghĩ, các em được lớn lên trong hòa bình là điều tưởng như rất bình thường. Nhưng để có được sự bình thường ấy, biết bao người đã phải sống những năm tháng không bình thường.

Có những người lính đã nằm lại tuổi đôi mươi.

Có những người mẹ đã dành cả cuộc đời để chờ một người con không bao giờ trở về.

Có những gia đình chấp nhận mất mát để đất nước được trường tồn.

Đó là cái giá của hòa bình.

Và Mẹ Nguyễn Thị Rành chính là một biểu tượng đẹp nhất cho sự hy sinh thầm lặng ấy.

Đọc đến đây, tôi khép cuốn sổ ghi chép lại.

Bên ngoài cửa sổ, tiếng học sinh vui đùa vang lên trong sân trường.

Tiếng cười ấy trong trẻo và bình yên biết bao.

Tôi bỗng hiểu rằng, điều mà Mẹ và cả một thế hệ đi trước đã gìn giữ không chỉ là từng tấc đất quê hương, mà còn là những tiếng cười vô tư của trẻ thơ hôm nay.

Có lẽ, đó mới là ý nghĩa sâu sắc nhất của hai chữ hòa bình.