Di vật duy nhất của liệt sĩ Lượm - "chú bé loắt choắt" trong thơ Tố Hữu

Gần 80 năm kể từ ngày liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm (1932-1947, tên khai sinh Nguyễn Thanh) hy sinh, di vật và những giấy tờ liên quan đến ông đã ngả màu theo thời gian nhưng vẫn được gia đình ông Nguyễn Thanh Sơn (em trai liệt sĩ) ép plastic, cẩn thận lưu giữ tại nhà riêng ở tỉnh Khánh Hòa.

Với gia đình, đây là những kỷ vật vô giá, là dấu tích hiếm hoi còn lại về người lính giao liên ở tuổi thiếu niên - nguyên mẫu nhân vật Lượm trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Tố Hữu, gắn với những câu thơ quen thuộc: "Chú bé loắt choắt/Cái xắc xinh xinh/Cái chân thoăn thoắt/Cái đầu nghênh nghênh/Ca-lô đội lệch/Mồm huýt sáo vang/Như con chim chích/Nhảy trên đường vàng…".

Các di vật, giấy tờ liên quan gia đình còn lưu giữ gồm: giấy căn cước song ngữ Pháp - Việt mang tên Nguyễn Thanh, được cấp năm 1943, có ảnh chân dung liệt sĩ khi 11 tuổi; bản sao Bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm, cấp năm 1958; tờ nhận tự khai do ông Nguyễn Tuất (cha liệt sĩ Lượm) lập năm 1977 để đề nghị cấp lại Bằng Tổ quốc ghi công sau khi bản gốc bị hư hỏng.

Trong tờ nhận tự khai năm 1977, ông Nguyễn Tuất cho biết bản thân là hộ tống viên bưu điện, từng công tác tại Bưu điện Quy Nhơn, Bưu điện Nha Trang, sau đó chuyển đến Bưu điện Ninh Hòa và Bưu điện Phan Thiết.

Từ năm 1927 đến năm 1943, ông làm việc ở Quy Nhơn, tại đây ông đã kết hôn, sinh con trai đầu là Nguyễn Thanh (tên gọi ở nhà là Nguyễn Văn Lượm). Năm 1943, ông chuyển công tác vào Nha Trang và đưa gia đình đi theo. Liệt sĩ Lượm cũng theo cha vào Nha Trang, tiếp tục học tại đây trong 2 năm. 

Trong tờ nhận tự khai, ông Tuất xác định con trai thoát ly gia đình vào những năm 1945-1946 và mãi sau năm 1975, ông mới biết con đã hy sinh.

"Năm 1945 đến 1946, con tôi (tức Nguyễn Văn Lượm) hoạt động tại Nha Trang và thoát ly từ ngày ấy. Tôi không nhận được tin tức chi cả. Mãi đến ngày giải phóng hoàn toàn thì em ruột tôi là Nguyễn Trọng Quảng, cán bộ về hưu… mang Bằng Tổ quốc ghi công ngày 5/5/1958, đề tên liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm về cho tôi", ông Tuất viết trong bản nhận tự khai.

Bà Nguyễn Thị Toàn (em liệt sĩ Lượm, trú tại phường Đô Vinh, Khánh Hòa) cho biết gia đình luôn cẩn trọng gìn giữ những di vật liên quan đến liệt sĩ. Theo bà, mỗi hiện vật đều mang giá trị đặc biệt, gợi nhắc về cuộc đời, quá trình hoạt động cách mạng và sự hy sinh của ông.

Bà Toàn cho biết mong mỏi lớn nhất của gia đình là tìm thấy phần mộ của liệt sĩ Lượm. Vì vậy, gia đình luôn hy vọng nhận được sự hỗ trợ, cung cấp thông tin từ những người từng biết hoặc còn lưu giữ tư liệu liên quan để có cơ hội tìm kiếm và đưa liệt sĩ Lượm trở về quê hương.

Ông Nguyễn Phương Nhân, Phó Chủ tịch UBND phường Đô Vinh, cho biết sau khi tiếp nhận nguyện vọng của gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm đề xuất lấy mẫu ADN để đối chiếu, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, cơ quan chức năng đã lập danh sách theo quy trình.

Theo ông Nhân, quá trình rà soát cho thấy các em của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm hiện còn sống đều là em cùng cha khác mẹ. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, đối tượng được lấy mẫu ADN để đối chiếu phục vụ tìm kiếm liệt sĩ là thân nhân theo dòng bên mẹ.

Phó Chủ tịch UBND phường Đô Vinh cho hay hiện công an địa phương đã có văn bản kiến nghị cấp trên, xem xét mở rộng đối tượng được lấy mẫu ADN để phục vụ việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm.