Địa đạo Củ Chi, khi ký ức lên tiếng

Ở đây không có sự ồn ào, tấp nập như một điểm “check-in”, cũng không phô trương bằng những bảng thông tin dày đặc, nhưng lại đủ sức giữ chân người ta bằng cảm giác hiện diện của lịch sử. Bến Dược nằm trong quần thể Địa đạo Củ Chi (TP Hồ Chí Minh), từng là “pháo đài trong lòng đất” suốt những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.Con đường nhỏ dẫn vào khu tham quan phủ đầy bóng cây. Ánh nắng lọt qua tán lá, rơi loang lổ xuống nền đất đỏ, nơi bước chân du khách chậm lại một cách tự nhiên. Trước mắt họ không chỉ là một “công trình du lịch”, mà là không gian sống từng tồn tại hàng nghìn con người với bếp Hoàng Cầm, hầm trú ẩn, bệnh xá dã chiến, nơi hội họp... Mở đầu, du khách được xem một phim tài liệu đen trắng về du kích Củ Chi, tiếp đến cô hướng dẫn viên trình bày về hệ thống kết cấu của địa đạo, với những con số thuyết phục cùng với bản sơ đồ sống động.Những hiện vật còn lưu lại, từ mảnh đạn, vỏ bom, xác xe tăng, xe thiết giáp của lính Mỹ cho đến dụng cụ sinh hoạt, dụng cụ lao động thô sơ của du kích Củ Chi như một sự tương phản thú vị. Chỉ cần nhìn cũng đủ hình dung cuộc đấu không cân sức mà chỉ có ý chí, sức mạnh của chiến tranh nhân dân mới giúp du kích Củ Chi đứng vững và vượt qua. Du khách được nghe thuyết minh, được trải nghiệm trực tiếp, chui vào một “miệng địa đạo” nhỏ vừa một người chui xuống, để nếm trải một cảm giác kỳ lạ...Không gian rừng Bến Dược hôm nay xanh mát và bình yên đến lạ. Thế nhưng, ẩn dưới lớp thảm lá là mạng lưới hầm ngầm từng chịu đựng bom đạn, khí độc và những trận càn khốc liệt. Chính sự đối lập ấy, khiến chuyến tham quan không chỉ dừng ở mức “xem” mà buộc người ta phải “nghĩ”. Nghĩ về sức chịu đựng của con người, về cách chiến tranh biến mặt đất thành nơi sinh tử, về lựa chọn sống còn của một thế hệ.Điều đáng quý ở Bến Dược là cách nơi này làm du lịch mà không có sự thương mại hóa quá mức. Du khách được dẫn dắt chậm rãi, vừa nghe kể, vừa quan sát, vừa tự cảm nhận bằng các giác quan. Có người bước ra khỏi hầm với vẻ nhẹ nhõm vì... hết ngột ngạt. Có người lặng đi vì không hình dung nổi cha ông mình đã sống, chiến đấu và sinh tồn ra sao trong không gian hẹp đến vậy. Với du khách quốc tế, Bến Dược là một điểm đến giúp họ hiểu Việt Nam không chỉ qua món ăn, phố xá hay bãi biển, mà qua một tầng lịch sử gai góc và giàu nghị lực.Với du khách trong nước, đó là một cuộc gặp gỡ lặng lẽ với ký ức tập thể, nơi quá khứ không bị đóng khung trong bảo tàng, mà vẫn còn sống động, hiện hữu nơi đây qua những hố bom, giếng nước, hầm trạm xá...Rời Bến Dược, du khách mang theo cảm giác về sự mong manh của hòa bình, về giá trị của từng mét đất yên lành hôm nay. Giữa rừng Củ Chi xanh mướt, những đường hầm cũ vẫn nằm đó, như một lời nhắc không cần âm thanh: hòa bình không tự nhiên mà có và ký ức, nếu được gìn giữ đúng cách, sẽ luôn biết cách lên tiếng.Địa đạo Củ Chi được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt.Mô phỏng các lỗ thông hơi ở địa đạo, được ngụy trang thành ổ mối. Trong chiến tranh, để đối phó với chó nghiệp vụ của Mỹ, du kích lúc đầu dùng tiêu và ớt giã nhỏ đặt cạnh lỗ thông hơi, khiến chó bị sặc, bỏ đi. Về sau cách này không hiệu quả bằng cách thu gom tư trang, xà phòng, vật dụng của lính Mỹ... cắt nhỏ đặt cạnh lỗ thông hơi sẽ đánh lừa được chó nghiệp vụ.Một số dụng cụ lao động của du kích Củ Chi.Giếng nước địa đạo.Hình tượng du kích Củ Chi thời chống Mỹ.Du khách vừa được xem phim tài liệu, vừa được nghe giới thiệu về đường hầm Củ Chi qua mô hình, sơ đồ cụ thể.Thuyết minh về địa đạo Củ Chi thời chống Mỹ cho du khách.Du khách nước ngoài chăm chú xem bẫy chông- “nỗi kinh hoàng” của lính Mỹ và lính Sài Gòn năm xưa.Mảnh xe thiết giáp chở quân M113.Xác xe tăng M48 Patton.Một nữ du khách nước ngoài thích thú sau khi trải nghiệm chui vào “miệng” địa đạo.