ĐỊA ĐẠO ĐỘNG SO – A TÚC: NHỮNG DẤU TÍCH NẰM DƯỚI LÒNG ĐẤT

Có những trang lịch sử được ghi trên giấy. Có những trang lịch sử được lưu giữ trong những ngôi nhà, hiện vật, bia tưởng niệm. Và có những trang lịch sử nằm dưới lòng đất.

Địa đạo Động So – A Túc, thuộc khu vực Hồng Bắc, là một di tích lịch sử gắn với hoạt động của lực lượng cách mạng trên địa bàn A Lưới. Trong danh mục di tích của địa phương, địa điểm Chỉ huy Sở Binh trạm 42 tại địa đạo thôn A Lê Ninh, còn gọi là địa đạo Động So – A Túc, được xác định là di tích lịch sử cấp quốc gia. Còn gọi là động Tiên Công.

Đồng bào Pa Kôh, Tà Ôi tại H.A Lưới quen gọi là "cựp Va" (cựp có nghĩa là hang động) hơn là động Tiên Công. Từ xưa, Anh hùng Lực lượng vũ trang Hồ Vai (hiện đã 85 tuổi, trú tại A Lưới) đã biết đến nơi này là một hang đá tự nhiên rộng lớn thuộc dãy A Túc, dưới chân động là con sông Tà Rình uốn lượn. Theo hồi ức của ông Hồ Vai, hang động này có diện tích khoảng 1.000 m2. "Với chiều dài cỡ 20 m, rộng 50 m, "cựp Va" nhìn về hướng đông nên có thể bao quát được thung lũng A Lưới. Bởi điều kiện thuận lợi đó mà trong chiến tranh, bộ đội ta đã sử dụng "cựp Va" như một trạm quan sát hết sức lợi hại", ông Hồ Vai kể.

Những năm 1965 - 1967, khi phát hiện đường Hồ Chí Minh qua khu vực này, đối phương tập trung hỏa lực ngày đêm đánh phá. Chính lúc đó, "cựp Va" phát huy hết khả năng là nơi trú ẩn an toàn, là trạm thương binh tiền phương, nơi cất giấu, trung chuyển vũ khí, đạn dược... đến các khu vực K.61, K.62, K.64 và cụm địa đạo Động So (xã Hồng Bắc, H.A Lưới) nhằm đảm bảo, duy trì cung cấp khí tài, vật lực cho các chiến trường. Đặc biệt phục vụ tốt, góp phần đáng kể cùng quân và dân Huế trong cuộc tổng tiến công nổi dậy Mậu Thân 1968.

Địa đạo là một hình thức tổ chức không gian đặc biệt trong chiến tranh. Những căn hầm, đường hào, nơi trú ẩn và làm việc dưới lòng đất giúp con người tồn tại, làm nhiệm vụ và duy trì hoạt động trong điều kiện chiến tranh khắc nghiệt.

Ngày nay, khi nhìn những dấu tích ấy, điều đáng suy nghĩ không phải là chiến tranh đã khốc liệt đến mức nào, mà là con người đã phải cố gắng như thế nào để bảo vệ sự sống, giữ vững niềm tin và tiếp tục công việc của mình.

Một tài liệu quy hoạch, bảo tồn di tích của thành phố Huế cũng xác định việc đầu tư, tu bổ địa đạo Động So – A Túc nhằm bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử.

Địa danh gắn liền với con đường: Động So - A Túc nằm giữa chân đồi A Túc thuộc xã Hồng Bắc, là hang động lớn. Quân ta chọn  hang động này làm doanh trại, kho tàng quan trọng. Mùa xuân năm 1968, trong cuộc chiến đấu ác liệt giữa ta và địch (địch đã thả nhiều trận mưa bom), nhiều cán bộ, chiến sỹ, dân quân ta chiến đấu anh dũng và hy sinh. Được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử cấp Quốc gia năm 2006.

Đối với học sinh, đây là một “lớp học lịch sử” đặc biệt. Không cần những lời kể dài, chỉ cần đứng trước một dấu tích, các em có thể hiểu rằng hòa bình hôm nay là kết quả của rất nhiều năm tháng gian lao.

Tảng đá lớn vùi lắp động Tiên Công khiến nhiều chiến sỹ hy sinh