Địa đạo Hiệp Phổ Nam – Nỗi đau không thể lãng quên

Địa đạo Hiệp Phổ Nam – Nỗi đau không thể lãng quên

Ngày 3/8/1965 đã trở thành một dấu mốc đau thương trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Quảng Ngãi. Tại khu vực xã Hành Đức, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi (sau đó nơi này thuộc địa phận xã Hành Trung và ngày nay là xã Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi) một cuộc càn quét lớn đã diễn ra, để lại thảm kịch tại địa đạo Hiệp Phổ Nam. Báo Quảng Ngãi năm 2020 cho biết đây là địa đạo được đào trong khoảng tháng 5 đến tháng 7/1965, dài 165m, rộng 2m, sâu 3m, có nhiều ngách và lỗ thông hơi. TTXVN cũng từng đăng thông tin "Địa đạo dài 165m, sâu 3m, rộng 2m, sức chứa khoảng 200 người". Theo nhiều nguồn tư liệu báo chí và chính thống, 91 người đang ẩn náu trong địa đạo đã hy sinh, chỉ có 7 người sống sót.

Cuộc càn quét và thảm kịch dưới lòng đất

Theo Báo Nhân Dân, ngày 3/8/1965, lực lượng địch tổ chức một trận càn quét lớn vào địa bàn xã Hành Đức. Sau khi phát hiện địa đạo Hiệp Phổ Nam – nơi người dân và lực lượng du kích đang ẩn náu – quân địch đã sử dụng mìn đánh sập miệng hầm, ném lựu đạn và đưa chất độc hóa học vào bên trong. Hậu quả, 91 người bị sát hại, chỉ 7 người sống sót.

Một tư liệu của Báo Pháp Luật TP.HCM cũng ghi nhận cuộc càn ngày 3/8/1965 diễn ra với nhiều sắc lính và có sự yểm trợ của pháo binh, máy bay, thiết giáp.

Địa đạo Hiệp Phổ Nam được đào trong thời gian chiến tranh nhằm làm nơi trú ẩn, đồng thời phục vụ hoạt động của lực lượng du kích, bộ đội địa phương, cán bộ và nhân dân. Chính công trình nằm sâu dưới lòng đất này đã trở thành nơi che chở cho người dân trước những trận càn quét, nhưng cũng trở thành nơi ghi dấu một trong những thảm kịch đau thương của chiến tranh tại Quảng Ngãi.

91 người hy sinh và những hài cốt chưa trở về

Điều khiến câu chuyện Hiệp Phổ Nam càng day dứt là sau nhiều năm, việc tìm kiếm những người đã hy sinh vẫn chưa thể hoàn tất.

Tại lễ tưởng niệm 47 năm vụ thảm sát vào năm 2012, Báo Nhân Dân cho biết đã tìm thấy hài cốt và xác định danh tính 70 người; trong số đó, 58 người được công nhận là liệt sĩ.

Đến năm 2020, Báo Quảng Ngãi tiếp tục ghi nhận rằng trong tổng số 91 người hy sinh, vẫn còn 21 người chưa tìm được thi thể và được xác định còn nằm trong lòng địa đạo.

Con số 21 ấy không chỉ là một dữ liệu lịch sử. Đó còn là nỗi mong mỏi kéo dài qua nhiều thế hệ của những gia đình có người thân mãi mãi không trở về. Mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định là thêm một gia đình được khép lại phần nào nỗi chờ đợi, đồng thời là một bước đưa những người đã khuất trở về với quê hương.

Từ địa đạo chiến tranh đến địa chỉ đỏ hôm nay

Ngày 1/9/2012, tỉnh Quảng Ngãi tổ chức lễ tưởng niệm 47 năm vụ thảm sát và khánh thành Đền tưởng niệm các liệt sĩ, đồng bào đã hy sinh tại địa đạo Hiệp Phổ Nam. Đây là hoạt động có ý nghĩa sâu sắc nhằm tưởng nhớ những người đã mất và giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.

Không dừng lại ở hoạt động tưởng niệm, địa đạo Hiệp Phổ Nam đã được Nhà nước ghi nhận trong hệ thống di tích lịch sử của tỉnh. Ngày 31/7/2020, UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành Quyết định số 1085/QĐ-UBND, xếp hạng Địa đạo Hiệp Phổ Nam là di tích lịch sử cấp tỉnh, tại xã Hành Trung, huyện Nghĩa Hành. Hồ sơ bảo tồn của tỉnh tiếp tục ghi nhận di tích này trong hệ thống di tích lịch sử – văn hóa của Quảng Ngãi.

Ngày nay, địa đạo Hiệp Phổ Nam không chỉ là một địa danh gắn với chiến tranh. Đó còn là nơi nhắc nhở về sự khốc liệt của chiến tranh, về những mất mát mà người dân Quảng Ngãi từng phải chịu đựng và về sự hy sinh của những con người đã nằm xuống vì quê hương.

Hơn sáu thập niên đã trôi qua kể từ ngày 3/8/1965, nhưng ký ức những người hy sinh tại địa đạo Hiệp Phổ Nam vẫn chưa bao giờ bị lãng quên. Những con số về số người hy sinh ở đây là những dấu mốc chứa đựng phía sau đó biết bao số phận và nỗi đau của các gia đình. Việc bảo tồn địa đạo, tổ chức tưởng niệm và tiếp tục tìm kiếm, xác định danh tính những người còn nằm lại không chỉ là trách nhiệm đối với quá khứ, mà còn là cách để thế hệ hôm nay gìn giữ ký ức lịch sử, trân trọng hòa bình và bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh.