ĐỊA ĐẠO LONG PHƯỚC – TỪ CĂN HẦM NHỎ ĐẾN KỲ TÍCH CỦA LÒNG DÂN

Từ một lần thoát hiểm đến sáng kiến của cả làng

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, người dân Long Phước phải sống trong cảnh thường xuyên đối mặt với những cuộc càn quét, những trận bom đạn của quân xâm lược. Mỗi khi giặc kéo đến, bà con lại tìm cách chạy trốn, bảo vệ tính mạng và tài sản. Giữa hoàn cảnh đầy hiểm nguy ấy, một sự việc tình cờ đã mở ra ý tưởng hình thành hệ thống địa đạo nổi tiếng sau này.

Theo lời kể được lưu truyền tại khu di tích, trong một lần chạy giặc, bác Năm Hồi vô tình rơi xuống một hố bom sâu. Nhận thấy ở dưới hố có thể tránh được sự truy lùng của địch, bác quyết định nằm yên ẩn nấp và may mắn giữ được tính mạng.

Từ trải nghiệm ấy, bác Năm Hồi cùng người thân nghĩ cách đào hầm bí mật ngay trong nhà để tránh những đợt càn quét. Căn hầm được đào dưới chân chiếc tủ thờ lớn, giúp gia đình có nơi trú ẩn kín đáo mà không phải chạy đi xa mỗi khi giặc đến.

Thoạt đầu, đó chỉ là cách tự bảo vệ của một gia đình. Nhưng từ một kinh nghiệm thực tế, người dân và cán bộ cách mạng địa phương đã nhận ra khả năng ứng dụng rộng rãi của những căn hầm bí mật. Sau khi tìm hiểu cách làm của gia đình bác Năm Hồi, cán bộ địa phương cùng Đảng bộ xã vận động nhân dân đào hầm, từng bước biến sáng kiến nhỏ thành phong trào chung.

Khi lòng dân tạo nên công trình dưới lòng đất

Trong giai đoạn 1946–1949, Long Phước liên tục chịu những đợt càn quét của thực dân Pháp. Việc bảo vệ người dân, giữ gìn cơ sở cách mạng và duy trì hoạt động kháng chiến trở thành nhiệm vụ cấp thiết.

Từ những căn hầm riêng lẻ, nhân dân bắt đầu đào các đường hầm nối liền nhà này với nhà khác. Người góp công, người góp sức; người đào đất, người vận chuyển đất, người tìm cách bố trí lối ra vào sao cho kín đáo. Dưới sự tổ chức của lực lượng cách mạng, phong trào đào hầm dần phát triển thành một công trình có quy mô ngày càng lớn.

Đến đầu năm 1949, sau nhiều tháng lao động bền bỉ, quân và dân Long Phước đã hoàn thành một tuyến địa đạo ban đầu dài khoảng 300 m ở khu vực ấp Đông. Các đường hầm được thiết kế với những nhánh nối, hầm bí mật và vị trí phục vụ chiến đấu, tạo điều kiện để lực lượng cách mạng trú ẩn, giữ liên lạc và ứng phó khi địch càn quét.

Tháng 10/1949, dựa vào hệ thống địa đạo, du kích và nhân dân Long Phước đã đánh bại một trận càn lớn của địch, góp phần bảo vệ cơ sở cách mạng tại địa phương.

Từ đây, địa đạo không chỉ là nơi trú ẩn mà còn trở thành biểu tượng cho sức mạnh của lòng dân. Điều làm nên giá trị của công trình không đơn thuần là những đường hầm sâu dưới mặt đất, mà chính là sự đồng lòng của cả cộng đồng trước thử thách của thời cuộc.

Thành lũy dưới lòng đất trong những năm kháng chiến chống Mỹ

Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ, địa đạo Long Phước tiếp tục được khôi phục và mở rộng. Đầu năm 1963, Tỉnh ủy Bà Rịa chủ trương phát triển hệ thống địa đạo, huy động lực lượng bộ đội địa phương phối hợp với nhân dân đào thêm các nhánh hầm, củng cố công trình và tổ chức thế liên hoàn.

Hệ thống địa đạo dần phát triển qua năm ấp: Đông, Tây, Nam, Bắc và Phước Hữu. Các đường hầm được nối với nhau bằng tuyến chính, có những nhánh dẫn đến vị trí chiến đấu, nơi cất giữ lương thực, khu vực cứu chữa thương binh và các công trình phục vụ hoạt động cách mạng.

Nhờ cấu trúc liên hoàn, địa đạo giúp lực lượng cách mạng bám trụ tại địa phương, duy trì hoạt động và chủ động ứng phó trước những cuộc tấn công của đối phương. Công trình trở thành chỗ dựa quan trọng cho quân và dân Long Phước trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Ngày 1/4/1963, quân và dân địa phương dựa vào địa hình và hệ thống địa đạo để chống lại cuộc càn quét của địch tại khu vực ấp Bắc. Đến ngày 7/4/1963, khi địch tiếp tục tiến công với lực lượng lớn và tìm cách phá hủy địa đạo, bộ đội cùng du kích vẫn kiên trì bám trụ, tổ chức chiến đấu và buộc đối phương phải rút lui.

Những trận đánh ấy cho thấy giá trị của một công trình được hình thành từ thực tiễn chiến đấu, từ sự am hiểu địa hình và tinh thần sáng tạo của người dân. Địa đạo Long Phước đã góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng, giữ vững cơ sở địa phương và làm nên truyền thống đấu tranh kiên cường của vùng đất Bà Rịa.

Dấu ấn còn lại với thời gian

Trải qua hai cuộc kháng chiến, hệ thống địa đạo Long Phước từng phát triển với tổng chiều dài khoảng 3.600 m, phân bố tại nhiều khu vực trong xã. Những đường hầm ấy là kết quả của nhiều năm lao động bền bỉ, của biết bao công sức và sự hy sinh thầm lặng của quân và dân địa phương.

Ngày 9/1/1990, Địa đạo Long Phước được công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia. Ngày nay, di tích được bảo tồn, tôn tạo và mở cửa phục vụ khách tham quan, tìm hiểu lịch sử. Những đường hầm, lối đi và không gian trưng bày trở thành minh chứng sinh động về một thời kỳ đấu tranh gian khổ mà hào hùng.

Đứng trước di tích hôm nay, chúng ta không chỉ nhìn thấy những đường hầm nằm sâu dưới lòng đất, mà còn cảm nhận được trí tuệ, ý chí và tinh thần đoàn kết của những con người đã sống, chiến đấu và bảo vệ quê hương trong hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt.

Từ một hố bom tình cờ, một căn hầm nhỏ trong nhà bác Năm Hồi, nhân dân Long Phước đã từng bước tạo nên một hệ thống địa đạo có giá trị lớn trong lịch sử kháng chiến. Đó là hành trình từ kinh nghiệm của một người đến sáng kiến của cộng đồng, từ nhu cầu tự bảo vệ đến một công trình góp phần vào cuộc đấu tranh chung của dân tộc.

Địa đạo Long Phước vì thế không chỉ là di tích của quá khứ, mà còn là biểu tượng của sức mạnh nhân dân, của trí tuệ được hun đúc trong gian khó và của tinh thần đoàn kết không gì khuất phục.

BÀI HỌC GỬI GẮM

Câu chuyện về Địa đạo Long Phước gửi đến chúng ta bài học sâu sắc về sức mạnh của trí tuệ, tinh thần đoàn kết và ý chí vượt qua khó khăn. Một sáng kiến ban đầu có thể xuất phát từ kinh nghiệm giản dị của một người, nhưng khi được chia sẻ, phát triển bằng sự đồng lòng và trách nhiệm của cả cộng đồng, nó có thể tạo nên những giá trị lớn lao. Trong cuộc sống hôm nay, mỗi chúng ta cần biết chủ động tìm cách giải quyết vấn đề, mạnh dạn chia sẻ ý tưởng tốt, hợp tác với mọi người và kiên trì trước thử thách. Đặc biệt, thế hệ trẻ cần trân trọng lịch sử, biết ơn những người đi trước và có ý thức gìn giữ các di tích cách mạng như một phần ký ức thiêng liêng của dân tộc. Bởi yêu quê hương không chỉ là tự hào về những chiến công trong quá khứ, mà còn là sống có trách nhiệm trong hiện tại, góp sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.