ĐỊA ĐẠO TRONG LÒNG ĐẤT

Củ Chi nằm ở vùng ven Sài Gòn.

Trong chiến tranh, đây là địa bàn có vị trí quan trọng đối với lực lượng cách mạng.

Nhưng cũng chính vì vậy, Củ Chi thường xuyên trở thành mục tiêu của những cuộc càn quét và đánh phá.

Trên mặt đất, làng xóm có thể bị kiểm soát.

Những con đường có thể bị phục kích.

Những khu vực căn cứ có thể bị máy bay và pháo binh đánh phá.

Trong hoàn cảnh ấy, người dân và lực lượng cách mạng đã tìm ra một cách tồn tại đặc biệt:

đi xuống lòng đất.

Những đường hầm ban đầu chỉ là những đoạn hầm nhỏ.

Nhưng qua nhiều năm, người dân và chiến sĩ tiếp tục đào, mở rộng và nối các đường hầm với nhau.

Từng mét đất được đào bằng những dụng cụ rất đơn giản.

Công việc diễn ra âm thầm.

Đất đào lên phải được tìm cách giấu kín.

Miệng hầm phải được ngụy trang.

Đường đi phải được bố trí sao cho đối phương khó phát hiện.

Theo thời gian, hệ thống địa đạo trở thành một mạng lưới phức tạp.

Có những đoạn hầm rất hẹp.

Có nơi phải cúi người hoặc bò mới có thể đi qua.

Có những căn hầm được dùng để nghỉ ngơi.

Có nơi dùng làm trạm cứu chữa thương binh.

Có khu vực làm nơi hội họp.

Có chỗ cất giữ lương thực, thuốc men và vật tư.

Lòng đất trở thành một thế giới khác.

Ở trên mặt đất là bom đạn.

Ở dưới lòng đất là những con người đang cố gắng duy trì cuộc sống và hoạt động chiến đấu.

Phạm Văn Hai là một trong những người gắn bó với hoạt động cách mạng tại địa bàn Củ Chi.

Đối với những người hoạt động trong địa đạo, cuộc sống không hề dễ dàng.

Không gian dưới lòng đất chật hẹp.

Không khí thiếu.

Nhiệt độ cao.

Ánh sáng rất hạn chế.

Nước uống và lương thực phải được tiết kiệm.

Người bị thương phải được chăm sóc trong điều kiện thiếu thốn.

Nhưng họ vẫn phải duy trì hoạt động.

Có những lúc tiếng bom vọng xuống từ phía trên.

Đất đá rung chuyển.

Bụi đất rơi xuống.

Những người trong hầm phải chờ cho trận đánh đi qua.

Có những thời điểm, việc di chuyển trong địa đạo còn nguy hiểm hơn cả trên mặt đất.

Nhưng chính hệ thống đường hầm đã giúp lực lượng cách mạng duy trì được sự hiện diện ở Củ Chi.

Địa đạo không chỉ là nơi trú ẩn.

Nó còn là một hệ thống chiến đấu.

Từ những vị trí được ngụy trang, lực lượng du kích có thể bất ngờ xuất hiện, tổ chức chiến đấu rồi rút xuống lòng đất.

Đối phương nhiều lần tìm cách phát hiện và phá hủy địa đạo.

Nhưng việc này rất khó.

Bởi hệ thống đường hầm có nhiều nhánh.

Có những cửa hầm được ngụy trang giữa bụi cây, ruộng đồng hoặc khu dân cư.

Một đoạn hầm bị phát hiện không có nghĩa toàn bộ hệ thống bị phá hủy.

Những người sống trong địa đạo cũng có cách thích nghi với hoàn cảnh.

Họ biết từng đoạn đường.

Biết vị trí các cửa hầm.

Biết nơi nào có thể trú ẩn.

Biết nơi nào có thể đưa thương binh đi qua.

Và biết cách giữ bí mật.

Đó là một cuộc chiến của sự kiên nhẫn.

Một cuộc chiến không chỉ dựa vào vũ khí mà còn dựa vào hiểu biết địa hình và sự giúp đỡ của nhân dân.

Người dân Củ Chi đóng vai trò rất quan trọng.

Nhiều gia đình tham gia đào hầm.

Có người cung cấp lương thực.

Có người che giấu cán bộ.

Có người làm giao liên.

Có người chăm sóc thương binh.

Có những người phải sống trong điều kiện vô cùng thiếu thốn nhưng vẫn giữ bí mật về hệ thống địa đạo.

Vì vậy, địa đạo Củ Chi không thể tách rời khỏi lòng dân.

Không có sự tham gia và che chở của nhân dân, một hệ thống lớn như vậy rất khó tồn tại trong thời gian dài.

Trong những năm chiến tranh ác liệt nhất, Củ Chi chịu sự đánh phá rất lớn.

Nhiều khu vực bị bom đạn tàn phá.

Nhưng sau mỗi trận đánh, những người còn lại lại sửa chữa đường hầm.

Chỗ sập được đào lại.

Cửa hầm được khôi phục.

Đường đi được nối tiếp.

Cuộc sống lại tiếp tục.

Có những người đã sống dưới lòng đất trong thời gian dài.

Họ có thể không nhìn thấy ánh mặt trời trong nhiều giờ.

Có khi nhiều ngày phải hạn chế tối đa việc lên mặt đất.

Trẻ em cũng có lúc phải sống cùng gia đình trong những căn hầm.

Những người phụ nữ vừa chăm sóc con cái, vừa tham gia công tác hậu cần.

Những người lính vừa chiến đấu, vừa sửa chữa địa đạo.

Lòng đất trở thành nơi gắn với cả cuộc sống.

Nhưng địa đạo không phải là nơi con người muốn sống mãi.

Ai cũng mong được trở lại với cuộc sống bình thường.

Được nhìn thấy bầu trời.

Được sống trong một ngôi nhà có ánh sáng.

Được đi trên những con đường không có tiếng bom.

Những người Củ Chi chỉ xuống lòng đất vì chiến tranh buộc họ phải làm như vậy.

Chính vì thế, câu chuyện về địa đạo cũng là câu chuyện về khát vọng hòa bình.

Sau năm 1975, chiến tranh kết thúc.

Những đường hầm từng là nơi trú ẩn và chiến đấu dần trở thành di tích lịch sử.

Ngày nay, địa đạo Củ Chi được bảo tồn như một chứng tích về cuộc kháng chiến.

Những căn hầm nhỏ.

Những lối đi dưới lòng đất.

Những cửa hầm được ngụy trang.

Tất cả giúp thế hệ sau hình dung phần nào cuộc sống của những con người đã từng sống và chiến đấu ở đó.

Nhưng điều quan trọng nhất không phải là sự kỳ lạ của những đường hầm.

Điều đáng nhớ là con người đã sống như thế nào trong hoàn cảnh ấy.

Họ chịu đựng thiếu thốn.

Họ đối mặt với bom đạn.

Họ bảo vệ đồng đội.

Họ giúp đỡ nhân dân.

Và họ giữ vững niềm tin vào ngày chiến tranh kết thúc.

Phạm Văn Hai và những người từng hoạt động ở Củ Chi thuộc về một thế hệ như vậy.

Họ đã để lại phía sau mình những đường hầm nằm sâu dưới đất.

Nhưng sâu hơn cả những đường hầm ấy là ký ức về một thời kỳ lịch sử đầy gian khổ.