ĐỊA ĐẠO VỊNH MỐC – SỨC SỐNG NẢY MẦM TRONG LÒNG ĐẤT

Trong suốt những năm tháng từ 1965 đến 1972, mảnh đất Vĩnh Linh (Quảng Trị) — đầu cầu miền Bắc phụ trách chi viện cho ranh giới vĩ tuyến 17 — đã biến thành một trong những điểm hứng chịu mật độ bom đạn tàn khốc nhất lịch sử chiến tranh hiện đại. Địch xả xuống đây hàng triệu tấn bom từ máy bay chiến lược B-52, cùng hàng chục ngàn quả pháo hạm cỡ lớn nã liên tục từ các tàu chiến thuộc Hạm đội 7 ngoài khơi xa. Mặt đất bị xới tung, làng mạc biến thành tro bụi, ruộng đồng cháy khát và cây cối không thể mọc nổi. Trước sự hủy diệt tàn bạo ấy, quân và dân Vĩnh Linh đã lựa chọn một giải pháp chưa từng có trong lịch sử quân sự: rút sâu toàn bộ cuộc sống, sinh hoạt và chiến đấu vào lòng đất.

Địa đạo Vịnh Mốc không đơn thuần là những chiến hào hay căn hầm trú ẩn tạm thời, mà là một kiệt tác kiến trúc nhân dân đầy kiêu hãnh. Bằng những dụng cụ thô sơ như chiếc cuốc, chiếc xẻng, gùi mây và đèn dầu, người dân Vịnh Mốc đã âm thầm đào đục qua từng lớp đất đá red basalt cứng như đá hoa cương. Để tránh bị máy bay trinh sát tầm cao của địch phát hiện, toàn bộ hàng chục ngàn khối đất đào ra đều được gùi ra bờ biển đổ xuống ngọn sóng vào ban đêm.

Hệ thống địa đạo được quy hoạch vô cùng khoa học với tổng chiều dài gần 2 km, phát triển thành ba tầng ngầm có độ sâu từ 12 đến 23 mét:

Tầng 1 (sâu 12-15m): Nơi sinh hoạt gia đình, họp hành và đặt trụ sở tạm thời của các đoàn thể.

Tầng 2 (sâu 18m): Trụ sở của Đảng ủy, Ủy ban Nhân dân, Bộ Chỉ huy Quân sự xã và kho cất giữ vũ khí.

Tầng 3 (sâu trên 22m): Nơi tránh trú an toàn tuyệt đối mỗi khi địch rải bom dây hoặc bom tầng sâu phá hoại.

Không gian bên trong địa đạo được tính toán chi tiết: có 13 cửa ra vào (7 cửa thông ra biển, 6 cửa thông lên các đồi cây), hệ thống lỗ thông gió thông minh hướng ra biển đón không khí tươi, giếng nước ngọt sâu 20m, gian bếp Hoàng Cầm giấu khói, phòng hội trường rộng lớn đủ sức chứa hàng trăm người cho các cuộc họp hay biểu diễn văn nghệ, và các gian hộ gia đình khoét sâu hai bên vách đường đi.

Trong bầu không khí ngột ngạt, luôn thiếu ánh sáng mặt trời và ẩm ướt, cuộc sống của hàng trăm con người không những không rơi vào bế tắc mà còn cuộn chảy sức sống mãnh liệt. Đêm đêm, khi tiếng nổ rung chuyển đất trời của bom đạn gầm rống bên trên làm rung rinh ngọn đèn dầu tù mù và rơi lấm lem đất bụi xuống mái tóc, con người bên dưới vẫn miệt mài học tập, may vá và họp bàn kế hoạch sản xuất, chiến đấu.

Đặc biệt, để khẳng định niềm tin bất diệt vào tương lai và gieo mầm sống ngay giữa "tọa độ chết", một gian hộ sinh ngầm rộng vỏn vẹn chừng vài mét vuông đã được tạo dựng ngay trong lòng đất. Tại gian phòng nhỏ ấy, dưới sự hỗ trợ của các nữ y sĩ địa phương trong điều kiện y tế vô cùng thiếu thốn — thiếu ánh sáng, bông băng, thuốc sát trùng — 17 đứa trẻ đã lần lượt cất tiếng khóc chào đời. Tiếng khóc sơ sinh ngân vang giữa tiếng ầm ầm của bom đạn dội trên trần đất sét chính là khúc ca kiêu hãnh nhất về bản lĩnh Việt Nam: một sức sống không lực lượng tàn bạo nào có thể đè bẹp, vẫn nảy mầm và vươn lên mãnh liệt ngay từ lòng đất câm lặng.