Diễn Biến Cuộc Khởi Nghĩa Nam Kỳ tại Huyện Càng Long (1940)

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ (1939), Đảng Cộng sản Đông Dương đã có sự thay đổi chiến lược quan trọng. Tại Hội nghị Trung ương tháng 11 năm 1939, Đảng đã quyết định đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh vũ trang giành độc lập. Nắm bắt thời cơ, Xứ ủy Nam Kỳ đã họp vào tháng 7 năm 1940 và ra chủ trương phát động một cuộc khởi nghĩa vũ trang trên toàn xứ.Chủ trương này đã nhanh chóng được triển khai, và tại huyện Càng Long (tỉnh Trà Vinh), công tác chuẩn bị được tiến hành khẩn trương để sẵn sàng cho thời khắc lịch sử.--------------------------------------------------------------------------------1. Giai đoạn Chuẩn bị Khẩn trương và những Thử thách Đầu tiênDưới sự chỉ đạo của Đảng bộ địa phương, Càng Long đã bước vào giai đoạn chuẩn bị sôi nổi nhưng cũng sớm đối mặt với những tổn thất đầu tiên.• 1.1. Công tác chuẩn bị tại Càng Long Dưới sự chỉ huy của hai đồng chí Dương Hảo Học và Nguyễn Văn Hai, Huyện ủy Càng Long đã triển khai đồng bộ các hoạt động chuẩn bị: ◦ Tổ chức lực lượng: Tổ chức các cuộc mít tinh, tuần hành để biểu dương sức mạnh và tập hợp quần chúng, tạo khí thế cách mạng sôi sục trong nhân dân. ◦ Tuyên truyền: Rải truyền đơn, treo cờ đỏ búa liềm và các biểu ngữ ở nhiều nơi, kể cả trong công sở và trại lính của địch, kêu gọi nhân dân chống lại chính sách bắt lính của thực dân Pháp. ◦ Sản xuất vũ khí: Huy động các lò rèn tại địa phương hoạt động ngày đêm để rèn giáo mác, lao... trang bị vũ khí thô sơ cho lực lượng khởi nghĩa.• 1.2. Tổn thất trước giờ G Tuy nhiên, công tác chuẩn bị đã gặp phải một tổn thất lớn. Vào đêm 21 tháng 11 năm 1940, do hoạt động không che mắt được bọn tay sai của địa chủ họ Lâm Quang, quân Pháp đã bao vây và bắt giữ các cán bộ chủ chốt tại xã Tân An, trong đó có đồng chí Dương Hảo Học và Trương Văn Đa. Sự kiện này đã khiến cho phong trào chuẩn bị khởi nghĩa tại xã Tân An phải tạm thời dừng lại.Dù gặp phải mất mát ngay trước thời điểm quyết định, nhưng ngọn lửa cách mạng tại Càng Long vẫn không bị dập tắt, chờ đợi thời cơ để bùng lên.--------------------------------------------------------------------------------2. Diễn Biến Chính: Hành động Táo bạo của Càng LongTrong đêm khởi nghĩa, Càng Long đã rơi vào một tình thế đặc biệt nhưng đã có một hành động độc đáo, thể hiện rõ tinh thần chủ động và đoàn kết cách mạng.• 2.1. Tình thế đặc biệt: Không nhận được lệnh Theo kế hoạch, cuộc khởi nghĩa trên toàn Nam Kỳ sẽ nổ ra vào đêm 22 rạng ngày 23 tháng 11 năm 1940. Tuy nhiên, do kế hoạch bị lộ và nhiều tuyến liên lạc bị gián đoạn, lệnh khởi nghĩa của Xứ ủy đã không đến được với Tỉnh ủy Trà Vinh. Vì vậy, Càng Long cùng toàn tỉnh Trà Vinh vẫn ở trong tư thế chờ lệnh.• 2.2. Phản ứng trước thắng lợi của Vũng Liêm Trong bối cảnh đó, khi nghe tin cuộc khởi nghĩa ở huyện Vũng Liêm (tỉnh Vĩnh Long) lân cận đã nổ ra và giành thắng lợi, Huyện ủy Càng Long đã có một quyết định táo bạo. Dù không nhận được lệnh chính thức, Huyện ủy vẫn quyết định huy động lực lượng để hành động hỗ trợ cho địa phương bạn.• 2.3. Trận phục kích trên đường Hành động của Càng Long tập trung vào một mục tiêu chiến thuật rõ ràng, gây bất ngờ và khó khăn lớn cho quân địch.

Mục tiêu	Kết quả
Ngăn chặn quân địch từ Trà Vinh kéo lên đàn áp cuộc khởi nghĩa ở Vũng Liêm.	Lực lượng Càng Long đã lập nhiều chướng ngại vật trên đường, tổ chức phục kích và bắn bị thương tên Tỉnh trưởng Trà Vinh cùng thuộc hạ.

• 2.4. Bằng chứng Lịch sử Sự thành công của trận phục kích được ghi lại rõ ràng qua hai bức điện mà Tỉnh trưởng và bác sĩ trưởng Trà Vinh đã hoảng hốt gửi cho Thống sứ Nam Kỳ vào lúc 10 giờ sáng ngày 23-11-1940:“... Tôi phải dừng lại ở cột cầu số 27 đang cháy, chúng tôi rơi vào một ổ phục kích. Chúng tôi phải chịu đựng súng bắn vào chúng tôi. Tôi cũng như hạ sĩ quan lính thủ hộ Vũng Liêm và tài xế đều bị thương...”“... Tỉnh trưởng Trà Vinh bị thương vì đạn trúng ở chân và đùi trái. Việc chuyển đi là cần thiết. Không thể mổ ở Trà Vinh. Các con đường bị cắt và không bảo đảm. Yêu cầu cho phái đến khẩn cấp một thủy phi cơ cấp cứu hạ cánh ở Vàm Trà Vinh, nếu không được xin một Sa-lúp. Cần thiết gửi người thay Tỉnh trưởng...”Hành động táo bạo này tuy đã hỗ trợ đắc lực cho Vũng Liêm, giúp lực lượng khởi nghĩa tại đây làm chủ quận lỵ trên 3 ngày, nhưng cũng khiến Càng Long, dù không chính thức khởi nghĩa, phải gánh chịu toàn bộ sự trả thù tàn khốc của thực dân Pháp trong cuộc khủng bố trắng ngay sau đó.--------------------------------------------------------------------------------3. Hậu quả và Nỗ lực Gây dựng lại Phong tràoSau khởi nghĩa, dù không trực tiếp nổi dậy, Càng Long vẫn phải gánh chịu những tổn thất nặng nề nhưng cũng thể hiện một tinh thần bất khuất trong việc gây dựng lại lực lượng.• 3.1. Chính sách "Khủng bố trắng" của Thực dân Pháp Thực dân Pháp đã thi hành chính sách đàn áp, khủng bố tàn bạo. Hàng loạt cán bộ, đảng viên và quần chúng yêu nước tại Càng Long và Trà Vinh bị bắt bớ, tù đày hoặc bị thủ tiêu mà không cần xét xử.• 3.2. Tái tổ chức lực lượng Bất chấp sự khủng bố của kẻ thù, Đảng bộ Càng Long và Trà Vinh đã nhanh chóng củng cố lại tổ chức để tiếp tục lãnh đạo phong trào: ◦ Tháng 11-1940: Để kiện toàn cơ quan lãnh đạo, hai đồng chí Dương Công Nữ và Phạm Thái Bường được bổ sung vào Xứ ủy Nam Kỳ. ◦ Củng cố Tỉnh ủy và Huyện ủy: Đồng chí Nguyễn Văn Hai được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Trà Vinh. Huyện ủy Càng Long cũng được kiện toàn lại với ban lãnh đạo mới gồm đồng chí Ba Đấu (Bí thư), Đoàn Văn Thích (Phó Bí thư) và các ủy viên khác. ◦ Lên kế hoạch khởi nghĩa lần hai: Cuối tháng 11-1940, Tỉnh ủy Trà Vinh tổ chức Hội nghị đại biểu để bàn phương hướng. Đến cuối tháng 12-1940, Tỉnh ủy tiếp tục họp để lên kế hoạch khởi nghĩa lần thứ hai. Tuy nhiên, kế hoạch này không thể thực hiện do mất liên lạc với cấp trên và các lãnh đạo chủ chốt tiếp tục bị bắt.• 3.3. Những Mất mát Lớn Những nỗ lực tái tổ chức kiên cường đó đã phải trả giá rất đắt. Phong trào cách mạng địa phương chịu tổn thất to lớn khi các nhà lãnh đạo chủ chốt, những người đi đầu trong việc gây dựng lại lực lượng, lần lượt bị bắt và hy sinh trong nhà tù Côn Đảo. Tiêu biểu là đồng chí Nguyễn Văn Hai (Hai Ho Lao), hy sinh năm 1942, và đồng chí Dương Hảo Học, hy sinh năm 1943.Dù thất bại và chịu nhiều đau thương, ngọn lửa cách mạng tại Càng Long không bao giờ tắt. Những nỗ lực gây dựng lại phong trào đã đặt nền tảng quan trọng cho những thắng lợi sau này.--------------------------------------------------------------------------------4. Tổng kết: Ý nghĩa của Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ tại Càng LongCuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, đặc biệt là các sự kiện tại Càng Long, tuy không thành công nhưng đã để lại những giá trị và bài học sâu sắc:1. Tinh thần chủ động và đoàn kết: Dù không nhận được lệnh, Càng Long đã thể hiện tinh thần cách mạng tiến công, sự nhạy bén chính trị và tình đoàn kết chiến đấu cao độ, thể hiện rõ nhất qua quyết định phục kích đoàn xe của tỉnh trưởng Trà Vinh để hỗ trợ Vũng Liêm mà không cần chờ lệnh.2. Bài học xương máu cho thắng lợi tương lai: Thất bại của cuộc khởi nghĩa là một cuộc tổng diễn tập quý báu, được trả bằng xương máu của những nhà lãnh đạo kiên trung như Nguyễn Văn Hai và Dương Hảo Học. Nó để lại những kinh nghiệm về thời cơ, tổ chức lực lượng và bảo mật thông tin, góp phần tôi luyện ý chí và củng cố lực lượng cho Đảng bộ và nhân dân Càng Long, tạo tiền đề vững chắc cho thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945