ĐIỆN BIÊN – NƠI NHỮNG MÙA HOA LỬA CÒN MÃI

“Có nơi nào như Tổ quốc chúng ta
Viết bằng máu cả ngàn chương sử đỏ
Khi giặc đến vạn người con quyết tử
Cho một lần Tổ quốc được sinh ra.”

Có những mảnh đất tưởng chừng chỉ được phủ lên bởi màu xanh của núi rừng, nhưng khi thời gian lật mở từng trang ký ức, nơi ấy lại hiện lên bằng những gam màu không thể nào quên của lịch sử. Điện Biên là một miền đất như thế. Tôi biết đến Điện Biên Phủ trước cả khi hiểu hết ý nghĩa của hai chữ “lịch sử”. Đó là những câu chuyện tôi từng nghe từ lời kể của ông ngoại trong những buổi chiều bình yên, khi câu chuyện về hiện tại đôi lúc được nối dài bằng ký ức của một thời đất nước còn chìm trong khói lửa. Ông ngoại kể về những năm tháng con người phải sống giữa thiếu thốn và chiến tranh, kể về những đoàn người lặng lẽ vượt qua núi rừng Tây Bắc, về những chiếc xe đạp thồ chở nặng lương thực, đạn dược, về những người lính mang trên vai hành trang nhỏ bé nhưng trong tim là một niềm tin lớn lao. Khi ấy, tôi còn chưa thể hình dung chiến tranh khốc liệt đến nhường nào. Nhưng qua giọng kể đã nhuốm màu thời gian của ông bà, Điện Biên hiện lên không còn là một địa danh xa xôi trên bản đồ, mà trở thành một miền ký ức vừa hào hùng vừa đau đáu của cả dân tộc.

Năm 1954, sau những năm tháng kháng chiến trường kỳ, Điện Biên Phủ trở thành nơi diễn ra cuộc đọ sức quyết liệt giữa quân và dân Việt Nam với thực dân Pháp. Quân Pháp xây dựng tại đây một tập đoàn cứ điểm quân sự kiên cố gồm nhiều cứ điểm liên kết với nhau, với tham vọng biến Điện Biên Phủ thành một “pháo đài bất khả xâm phạm”, nhằm thu hút và tiêu diệt lực lượng chủ lực của ta. Để làm thất bại kế hoạch ấy, quân và dân ta phải quyết tâm tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Đầu tháng 12 năm 1953, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, được giao trọng trách chỉ huy chiến dịch. Trước mắt vị Đại tướng khi ấy không chỉ là một tập đoàn cứ điểm kiên cố với hệ thống phòng thủ dày đặc, mà còn là sinh mạng của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đang đặt niềm tin vào người chỉ huy. Theo những câu chuyện tôi từng được nghe, trước khi Đại tướng lên đường ra mặt trận, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Tướng quân tại ngoại, giao cho chú toàn quyền quyết định. Chắc thắng thì đánh, không chắc thắng thì kiên quyết không đánh”. Có lẽ chính lời căn dặn ấy càng khiến quyết định của người chỉ huy trở nên nặng nề hơn, bởi phía sau mỗi mệnh lệnh không chỉ là một trận đánh mà còn là sinh mạng của biết bao con người.

Ban đầu, Bộ Chỉ huy chiến dịch dự kiến thực hiện phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu tình hình thực tế, nhận thấy hệ thống phòng thủ của quân Pháp rất mạnh, trong khi công tác chuẩn bị của quân ta chưa thể bảo đảm chắc chắn cho một trận đánh theo phương án ban đầu, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đi đến một quyết định đặc biệt khó khăn: chuyển phương châm tác chiến sang “đánh chắc, tiến chắc”. Tôi từng nghe ông ngoại kể về quyết định ấy và khi ấy chỉ nghĩ đó là một sự thay đổi trong cách đánh. Nhưng càng lớn, tôi càng hiểu phía sau hai chữ “thay đổi” là một sức nặng vô cùng lớn. Những khẩu pháo đã kéo vào trận địa phải kéo ra; bộ đội phải thay đổi cách bố trí; công tác hậu cần phải được tổ chức lại; thời gian chiến đấu có thể kéo dài hơn và những khó khăn mà quân ta phải đối mặt cũng sẽ tăng lên. Đó không đơn giản là thay đổi một kế hoạch, mà là chấp nhận thêm gian khổ để bảo đảm mục tiêu cuối cùng. Điều khiến tôi xúc động nhất trong câu chuyện ấy là hình ảnh người chỉ huy không cố chấp với một phương án đã được chuẩn bị từ trước, mà biết lắng nghe thực tế chiến trường và đặt sự an toàn của bộ đội lên trên yêu cầu phải hành động thật nhanh. Sau khi báo cáo Bộ Chính trị và được đồng ý, phương án mới được quán triệt đến các đơn vị. Đại tướng trực tiếp đến từng đơn vị, từng khẩu đội pháo để giải thích, động viên và thống nhất cách thực hiện, bởi ông hiểu rằng thay đổi cách đánh khi chiến dịch đã cận kề không phải là điều dễ dàng đối với bất cứ ai.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, tiếng súng Điện Biên Phủ vang lên, mở đầu cho 56 ngày đêm chiến đấu vô cùng gian khổ và quyết liệt. Từng cứ điểm của quân Pháp lần lượt bị tiến công, phạm vi chiếm đóng dần bị thu hẹp. Nhưng phía sau những con số của lịch sử là biết bao câu chuyện về con người. Đó là những người lính chiến đấu giữa mưa bom, bão đạn; là những dân công ngày đêm vượt núi, băng rừng vận chuyển lương thực, đạn dược; là những chiếc xe đạp thồ chở hàng hóa vượt qua những con đường dốc và hiểm trở; là những con người bình dị đã âm thầm góp sức cho tiền tuyến. Không phải ai trong số họ cũng được lịch sử gọi tên, nhưng mỗi người đều góp một phần tuổi trẻ, sức lực, thậm chí cả máu xương của mình vào chiến thắng chung của dân tộc.

Chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta tiến công vào sở chỉ huy của quân Pháp, bắt sống tướng Đờ Cát cùng toàn bộ cơ quan tham mưu. Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn thất thủ. Chiến dịch kết thúc thắng lợi. Tôi từng nghĩ chiến thắng chỉ là khoảnh khắc lá cờ tung bay giữa chiến trường, là một hình ảnh hào hùng được lưu lại trong sách giáo khoa. Nhưng qua những câu chuyện của ông bà, tôi hiểu rằng phía sau khoảnh khắc ấy là 56 ngày đêm của biết bao con người. Là những người lính không quản hiểm nguy. Là những đoàn dân công vượt núi. Là từng gánh hàng, từng chiếc xe đạp thồ, từng khẩu pháo được vận chuyển qua những cung đường gian khó. Là những con người có thể không xuất hiện trong những trang sách với những dòng chữ lớn, nhưng lại chính là những người đã làm nên lịch sử bằng đôi tay và sự hy sinh của mình.

Nhắc đến Điện Biên Phủ, người ta thường nhớ đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, một trong những nhân vật tiêu biểu gắn liền với chiến dịch. Nhưng trong suy nghĩ của tôi, điều đáng nhớ không chỉ nằm ở hình ảnh một vị tướng tài ba, mà còn ở bản lĩnh của một người chỉ huy dám thay đổi quyết định khi thực tế chiến trường đòi hỏi, dám chịu trách nhiệm trước sinh mạng của những người lính và vận mệnh của cả chiến dịch. Quyết định chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” vì thế đã trở thành một câu chuyện mà mỗi khi nghe lại, tôi càng cảm nhận rõ hơn giá trị của sự tỉnh táo, trách nhiệm và lòng nhân văn trong chiến tranh.

Thế nhưng, chiến thắng Điện Biên Phủ không thuộc về riêng một cá nhân. Đó là thành quả của sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Bộ Chỉ huy chiến dịch; của tài thao lược của những người chỉ huy; của lòng quả cảm, sự hy sinh của những người lính nơi tiền tuyến; của những dân công, thanh niên xung phong và đồng bào các dân tộc đã góp sức người, sức của cho chiến trường. Đằng sau chiến thắng ấy là sức mạnh đoàn kết của cả dân tộc. Có lẽ chính vì vậy mà Điện Biên Phủ không chỉ là tên gọi của một chiến dịch, mà đã trở thành biểu tượng của ý chí độc lập và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam.

Bây giờ, khi nghe ông ngoại kể lại những câu chuyện năm xưa, tôi không còn chỉ hình dung Điện Biên qua những con số hay những mốc thời gian. Tôi hình dung nơi ấy bằng những con đường núi in dấu chân người lính, những chiến hào nhuốm màu gian khổ, những chiếc xe đạp thồ lặng lẽ vượt qua đèo dốc, những bàn tay chai sạn của người dân và những người lính trẻ đã gửi lại tuổi xuân nơi núi rừng Tây Bắc. Tôi hiểu rằng lịch sử không chỉ được viết bởi những vị tướng đứng trước bản đồ, mà còn được viết bởi hàng triệu con người bình dị đã cùng nhau làm nên một kỳ tích. Có những người đã trở về, có những người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, nhưng tất cả đều góp phần tạo nên mùa hoa lửa rực rỡ của dân tộc.

Thời gian có thể phủ lên lịch sử những lớp bụi của năm tháng, nhưng Điện Biên Phủ vẫn mãi là một ngọn lửa không tắt trong ký ức dân tộc Việt Nam. Hơn bảy mươi năm đã trôi qua kể từ ngày chiến thắng, những người từng sống trong những năm tháng ấy giờ đây nhiều người đã già, có người đã đi xa. Những câu chuyện của họ vì thế càng trở nên quý giá. Với tôi, câu chuyện về Điện Biên không chỉ là câu chuyện về một chiến thắng lẫy lừng, mà còn là câu chuyện về những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh để thế hệ hôm nay được lớn lên trong hòa bình. Tôi may mắn được biết đến lịch sử không chỉ qua trang sách, mà qua lời kể của ông bà – những lời kể bình dị nhưng khiến một miền đất xa xôi trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Và có lẽ, “thời hoa lửa” không chỉ nằm lại trong quá khứ. Nó vẫn sống trong ký ức của những người từng trải qua chiến tranh, trong những câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, để nhắc chúng tôi hôm nay biết trân trọng hòa bình, biết yêu thương con người, biết gìn giữ độc lập và tự do, và hiểu rằng cuộc sống bình yên mà chúng ta đang có được đánh đổi bằng biết bao tuổi xuân, máu xương của các thế hệ đi trước.

Điện Biên hôm nay đã khoác lên mình màu xanh của sự sống. Nhưng dưới màu xanh ấy vẫn là một miền đất đỏ của ký ức, nơi từng có những con người đã biến tuổi trẻ của mình thành những mùa hoa lửa. Và mỗi khi nhớ về Điện Biên, tôi lại nhớ lời ông ngoại, nhớ giọng kể chậm rãi đã đưa tôi trở về một thời xa xôi của dân tộc. Để rồi tôi hiểu rằng có những câu chuyện không cần phải kể bằng những lời quá lớn lao, bởi chỉ cần được kể lại bằng sự chân thành, chúng cũng đủ sức lay động trái tim của một thế hệ chưa từng đi qua chiến tranh. Có lẽ đó chính là cách lịch sử tiếp tục sống – từ ký ức của ông bà, qua trái tim của cha mẹ, và đến chúng tôi hôm nay.