Điện Biên trong cảm xúc của tôi

Theo Hiệp định Geneva, Hải Phòng được chọn là vùng 300 ngày kể từ ngày 20-7-1954 để cho đồng bào lựa chọn cuộc sống. Bởi thế, tôi và người dân Hải Phòng đón hòa bình muộn hơn các tỉnh miền Bắc 300 ngày, nhưng cảm xúc về Chiến thắng Điện Biên Phủ vẫn tràn đầy trong tôi.

Cuộc đời thật kỳ lạ! Mới chủ nhật trước ngày 13-5-1955, xe lính Pháp còn rầm rập qua phố nhà tôi, vậy mà đến chủ nhật sau ngày 13-5-1955, ngày Hải Phòng giải phóng, cờ hoa tung bay khắp thành phố. Mẹ dắt tôi lên trung tâm thành phố mua sắm. Trong những thứ mẹ mua có một quyển báo ảnh tên là “Hình ảnh Việt Nam”. Quyển báo ảnh giới thiệu trọn vẹn hình ảnh của Chiến dịch Điện Biên Phủ từ lúc mở màn cho đến ngày chiến thắng. Và từ đó, Điện Biên Phủ đã nhập vào tôi như một niềm kiêu hãnh của dân tộc. Ít lâu sau, cậu ruột tôi, cũng là chiến sĩ Điện Biên, được giải ngũ về, dạy tôi hát bài “Chiến thắng Điện Biên” của nhạc sĩ Đỗ Nhuận. Tôi mê quá! Nhất là khi loa phóng thanh sáng nào cũng chào bình minh bằng giai điệu hành khúc này. Điện Biên là âm thanh đánh thức tôi từng ngày.

Nhân dịp kỷ niệm 10 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi đã đơn ca bài hát “Bế Văn Đàn sống mãi” của nhạc sĩ Huy Du, phổ thơ của nhà thơ Trinh Đường. Kỷ niệm 20 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, những người lính chúng tôi ăn mừng bằng một chiến thắng nhỏ nhưng quan trọng là Chiến thắng Đăk Pék. Dịp kỷ niệm 30 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, khi đã về làm văn nghệ, tôi có bài thơ “Cảm ơn Điện Biên” in trên Báo Văn nghệ. Còn bài “Hát về Điện Biên” của nhạc sĩ Nguyễn Thịnh mà tôi viết lời đã được Đài Tiếng nói Việt Nam thu âm và phát trên làn sóng qua giọng hát ca sĩ Lê Dung. Kỷ niệm 40 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, Báo Quân đội nhân dân in bài thơ “Âm thanh đồi A1” của tôi. Kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, tôi biên soạn một tập thơ-nhạc gồm 50 bài thơ và 50 bài hát về Điện Biên Phủ trong một ấn phẩm của Nhà xuất bản Thanh Niên. Cứ thế, cảm xúc về Điện Biên Phủ chín dần trong tôi qua thời gian.

Một cú thúc mạnh vào tâm hồn tôi khi tôi được lên Điện Biên Phủ dịp kỷ niệm 55 năm chiến thắng, cùng đoàn nghệ sĩ biểu diễn Chương trình ca nhạc “Hoa ban và đại bác” do tôi viết kịch bản. Cả đời người, đúng năm ấy-năm 2009-tôi mới có dịp chìm vào thiên nhiên và những di tích về chiến thắng lẫy lừng này ở chính mảnh đất Điện Biên Phủ. Cú thúc mạnh ấy đã khiến tôi khi trở về Hà Nội phải viết ngay trường ca “Lòng chảo”. Trường ca được giới thiệu ở Tạp chí Nhà văn Việt Nam dịp 30-4-2014. Nhưng có một lối rẽ bất ngờ là vào dịp tiến tới kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (1954-2014), Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam thông qua Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội  đặt hàng một số nhạc sĩ viết nhạc phẩm về Điện Biên. Lại thêm một cú thúc mạnh nữa khiến tôi đi đến quyết định viết hợp xướng về Điện Biên.

Để viết hợp xướng này, tôi lấy chương I của trường ca “Lòng chảo” in đậm chất sử thi làm chất liệu chính. Tôi nhanh chóng xác định kế thừa hành khúc bất tử “Chiến thắng Điện Biên” của nhạc sĩ Đỗ Nhuận trong tư duy âm nhạc. Tôi lấy ngay giai điệu mở đầu hành khúc để khởi ra một đoạn giọng ngâm (vocalise) cho hợp xướng, cũng là để mở đầu. Sau đó là sự xuất hiện của giọng nam trung lĩnh xướng với sự phụ họa của dàn hợp xướng nhằm dựng lên một Điện Biên với thiên nhiên sơ khai, hoang dã. Đoạn này phải tự viết lời ca, không dựa vào trường ca được. Đó cũng chính là sự vừa đa thanh nhưng vừa khác biệt giữa hợp xướng và trường ca.

Hợp xướng viết xong trọn vẹn, tôi như trút được “gánh nặng” nợ nần với các anh hùng liệt sĩ Điện Biên Phủ. Bản hợp xướng được hội đồng duyệt chấp nhận khiến tôi như muốn bay lên. Đúng lúc ấy, nhạc sĩ Ca Lê Thuần, nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật TP Hồ Chí Minh gọi điện hỏi tôi có viết được nhạc phẩm nào về Điện Biên nhân dịp kỷ niệm lớn lao này không. Tôi khoe hợp xướng với anh. Ngay lập tức, Ca Lê Thuần yêu cầu tôi để TP Hồ Chí Minh dàn dựng và biểu diễn tại Nhà hát TP Hồ Chí Minh (tiền thân là Nhà hát Lớn Sài Gòn) nhân dịp kỷ niệm sinh nhật Bác (19-5). Tôi mừng quá liền đồng ý. Sở dĩ đồng ý là vì hợp xướng của tôi từng được biểu diễn ở Nhà hát Lớn Hà Nội, Nhà hát Lớn Hải Phòng, giờ hợp xướng “Điện Biên” lại được biểu diễn ở Nhà hát TP Hồ Chí Minh thì quá vinh dự.

Để hợp xướng được dàn dựng hoành tráng, tôi mời nhạc sĩ Trần Mạnh Hùng, một tài năng âm nhạc Việt Nam, phối cho dàn hợp xướng cùng dàn nhạc giao hưởng đồng bộ về hòa thanh. Dàn hợp xướng Nhà hát Giao hưởng nhạc vũ kịch TP Hồ Chí Minh giao cho chỉ huy Trần Nhật Minh dàn dựng rất công phu và sẵn sàng biểu diễn đúng dịp.

Đêm biểu diễn ở Nhà hát TP Hồ Chí Minh diễn ra thành công mỹ mãn. Tôi chẳng còn gì sung sướng hơn ở thời khắc ấy. Đời làm âm nhạc của một nhạc sĩ, mấy ai được thừa hưởng ân sủng này. Nhà hát ghi hình lại bản hợp xướng “Điện Biên”. Đài Tiếng nói Việt Nam thì đưa vào Chuyên mục “Câu chuyện âm nhạc” để tôi được giãi bày cảm xúc khi viết hợp xướng. Cuộc trò chuyện này được Đài Tiếng nói Việt Nam vừa phát sóng trực tiếp vừa đưa lên YouTube để có sự lan truyền tốt hơn. Những người lính Điện Biên đã bất tử cùng chiến công vang dội hành tinh. Tôi là truyền nhân của họ, góp phần kéo dài vĩnh viễn sự bất tử của họ bằng âm nhạc của mình. Đấy là sự hàm ơn đặc biệt đối với những dâng hiến và hy sinh của thế hệ cha anh. Cuối năm 2014, tôi được nhận giải thưởng thơ của Hội Nhà văn Việt Nam cho tập “Trường ca ngắn-Kịch thơ”, trong đó có trường ca “Lòng chảo”; hợp xướng “Điện Biên” được giải Nhất giải thưởng hằng năm của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

Để ghi nhớ công ơn cán bộ, chiến sĩ Điện Biên Phủ, suốt 70 năm qua, bao tác phẩm văn nghệ từ thơ, văn xuôi, hội họa, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh, nhiếp ảnh về Điện Biên đã được thực hiện. Nhưng như vậy vẫn chưa đủ. Điện Biên phải được ca ngợi mãi mãi như một trận đánh vang dội hành tinh mang tầm nhân loại. Viết bài báo này để giãi bày lòng biết ơn những người lính Điện Biên, tự nhiên tôi ứa nước mắt khi nhớ về Đại tướng Võ Nguyên Giáp-người được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ chỉ huy đoàn quân của Bộ đội Cụ Hồ đi từ chiến thắng này đến chiến thắng khác, đi đến toàn vẹn lãnh thổ và lãnh hải Việt Nam, dải đất như một đường thái cực giao hòa Đông-Tây trên hành tinh này.