“Điệp Viên Hoàn Hảo” – Phạm Xuân Ẩn
Để có được Hòa bình và Độc lập trọn vẹn của ngày hôm nay, biết bao thế hệ cha ông ta đã phải đổ xương máu, chấp nhận đánh đổi cả sinh mệnh. Hai chữ “Hòa bình” thiêng liêng ấy được là sự hy sinh vĩ đại, khắc sâu trong lòng của dân tộc.
Với truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ qua bao đời, lịch sử dựng nước và giữ nước của Việt Nam đã sản sinh ra vô vàn những anh hùng kiệt xuất.
Đặc biệt, trong lĩnh vực tình báo, có một nhân vật huyền thoại được ví như “viên ngọc quý” vô giá. Ông chính là người đã khiến ngay cả Cục Tình báo Trung ương (CIA) hay Lầu Năm Góc cũng phải ngả mũ kính phục: Thiếu tướng, Điệp viên Phạm Xuân Ẩn, hay còn được biết đến với biệt danh X6 lừng danh.
Joseph Stalin từng nói rằng: “Một nhà tình báo giỏi có sức mạnh hơn cả một bình đoàn”. Câu nói này, nếu đưa ra để nói về “Điệp Viên Hoàn Hảo” Phạm Xuân Ẩn thì chắc chắn là để giành cho ông. Sở dĩ khẳng định như vậy là vì những tin tức ông khái thác và có được chất lượng tới nỗi dành được lời công nhận từ Chủ tịch Hồ Chính Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Tham gia cách mạng từ sớm. Ban đầu khi được tổ chức giao nhiệm vụ thâm nhập sâu vào bộ máy chính quyền Sài Gòn và giới báo chí quốc tế, ông đã rất băn khoăn việc đi du học, đặc biệt là theo ngành báo chí, vì hoàn cảnh gia đình khó khăn và ông chưa có bằng tốt nghiệp trung học thứ mà gần như mọi trường học ở Mỹ ngày đó yêu cầu. Thế nhưng Ông Mười Hương – người trực tiếp phụ trách là cấp trên của ông Ẩn ngày đó, đã trấn an và động viên. Ông Mười Hương nhìn thấy được trí thông minh, khả năng phân tích bẩm sinh, tài tình, sắc sảo cũng như khả năng tổng hợp thông tin cực nhanh của ông Ẩn. Mục đích ông Ẩn đi chuyến đi du học không chỉ là bằng cấp mà là để ông có thể "Mỹ hóa" — hiểu rõ về văn hóa, chính trị, quân sự, và cách người Mỹ tư duy, hành động phục vụ cho công việc nhà báo thành tình báo của ông.
Khi về nước năm 1959 sau thời gian du học Mỹ, Phạm Xuân Ẩn đã ngay lập tức triển khai nhiệm vụ quan trọng nhất của cuộc đời mình: Xây dựng vỏ bọc điệp viên hoàn hảo trong vai trò của một nhà báo quốc tế tại Sài Gòn.
Phạm Xuân Ẩn đã làm việc cho nhiều hãng thông tấn và tạp chí quốc tế lớn trong suốt thời gian hoạt động với vỏ bọc nhà báo tại Sài Gòn, đặc biệt là các cơ quan truyền thông uy tín của Mỹ và Anh như: Tạp chí TIME của Mỹ, Reuters của Anh và New York Herald Tribune của Mỹ.
Làm nhà báo ngày đó rất rủi ro với ông. Vì ngày ấy chính quyền Sài Gòn sinh ra chỉ để cho có, hoàn toàn không quản trị được gì. Sài Gòn ngày ấy được tờ báo Le Monde của Pháp miêu tả rằng ngập ngụa trong ba thứ đó là bán dâm, tham ô và nạn chợ đen. Một xã hội loạn lạc như vậy, thế nên nhà báo lúc nào cũng bị theo dõi cực kỳ gắt vì cái thối nát ấy mà được phơi bày lên trước toàn dân thiên hạ thì rất khó nuốt cho các nhà cầm quyền.
Để có thể qua mặt được đội an ninh và CIA của Mỹ, ông Ẩn đã phải vào vai một quý tộc dân chơi có tiếng ở đất Sài Gòn. Ông có cực kỳ nhiều tài, ở đất đó ổng được mệnh danh là tay chơi thượng hạng về chó, chim và cá. Ông hay lang thang đi sưu tập đủ loại chim quý ở Sài Gòn, vì thế thi thoảng ông có đi đâu mấy ba bốn ngày xuống căn cứ ở Củ Chi cũng chẳng ai nghi ngờ. Xây dựng hình ảnh là giới quý tộc, mọi thứ ông thể hiện ra cũng cực quý tộc nên hình ảnh của ông xây dựng đã rất thành công.
Ông đối xử với bạn bè, đồng nghiệp Mỹ và Sài Gòn bằng sự chân thành thật sự. Ông không bao giờ giả tạo. Khi ông giúp ai đó, ông giúp rất thật lòng. Ngày làm ở tòa báo TIME có một nhà báo trẻ tên Bob Anson, người này phản đối chiến tranh phi nghĩa mà người Mỹ dựng nên ở Việt Nam, khi được tiếp xúc với ông Ẩn. Được đàm đạo cùng ông Ẩn về lịch sử Việt Nam đã khiến cho tay nhà báo này càng phản đối kịch liệt chiến tranh tại Việt Nam. Nhưng vì sự chống lại đó Anson bị buộc phải chuyển sang làm phóng viên tại Campuchia và Lào. Tháng 5/1970, Anson bị bộ đội mình bắt được tại Campuchia. Khi ông Ẩn biết được đã viết thư tác động lên bộ độ mình để thả người dù cho việc đó nếu bị lộ hết sức nguy hiểm tới ông. Chính vì sự thật tình đó của ông đã khiến những người bạn của ông tin tưởng và nể trọng ông như một người bạn thực sự, cho tới tận lúc họ biết ông là điệp viên cũng không hề quá bất ngờ vì điều đó. Ông Harry W. Heath, một người bạn Mỹ thân thiết trong thời gian ông Ẩn hoạt động, đã từng nói: "Phạm Xuân Ẩn là một trong những người bạn thân nhất tôi từng có. Tôi không cảm thấy bị lừa dối bởi anh ta là điệp viên, tôi chỉ kinh ngạc về khả năng của anh ta."
Cách ông có được tin tức cũng rất độc đáo, gần như chỉ cần "Ngồi Yên Mà Thu". Ông nổi tiếng với cách lấy tin không cần phải liều lĩnh đột nhập, mà để tin tức tự tìm đến mình. Nguyên tắc hành nghề bất di bất dịch của ông đó là không lấy thông tin "chui" hay "trộm cắp". Ông nói rằng "Tôi không ăn cắp tin tức của họ, mà họ tự nguyện cung cấp tin tức cho tôi thông qua các cuộc nói chuyện, phỏng vấn, hoặc các thông tin công khai.". Một trong những địa điểm thu thập thông tin ngày ấy của ông là Quán cafe Givral trên đường Đồng Khởi, là địa chỉ nóng nhất Sài Gòn khi là nơi tụ tập rất nhiều cánh nhà báo, chính khách, các máu mặt của chính quyền Sài Gòn và Mỹ.
Ông Ẩn rất giỏi phân tích tình hình chiến sự, chính trị, kinh tế. Không chỉ bạn bè làm nghề mà cả những sĩ quan Mỹ cũng thường tìm đến ông để hỏi ý kiến, không phải với tư cách nhà báo, mà là một nhà phân tích sắc bén. Họ coi ông không phải là phóng viên, mà là một "cố vấn không chính thức" đáng tin cậy. Chiến dịch Mậu Thân năm 1968, chính Phạm Xuân Ẩn đã kể lại trong hồi ký rằng, một sĩ quan Mỹ đã vô tình tiết lộ cho ông về một số kế hoạch quân sự quan trọng, đặc biệt là bố trí lực lượng và thái độ chủ quan của Mỹ và Việt Nam Cộng hòa trước Tết. Khi năm bắt được tình hình, ông đã ngay lập tức gửi báo cáo đó về căn cứ, đóng góp to lớn tạo nên sự thành công của Chiến Dịch năm ấy.
Sau khi hoàn thành sứ mệnh kéo dài hơn 20 năm, khoảnh khắc đất nước thống nhất 30/4/1975 là lúc Phạm Xuân Ẩn thực hiện hành động cuối cùng, hành động quan trọng nhất để chấm dứt vỏ bọc và trở về với thân phận thật của mình. Những ngày cuối tháng 4/1975, ông gửi những bản tin về tình trạng tan rã của chính quyền Sài Gòn, sự hoảng loạn của quân đội Mỹ và VNCH, và các kế hoạch rút lui, sơ tán của họ. Cung cấp thông tin chi tiết về các điểm tập trung, lộ trình và thời gian sơ tán của các quan chức và quân nhân Mỹ, giúp lực lượng Giải phóng có cái nhìn toàn diện về tình hình đô thị. Khi được gọi sơ tán, ông đã kiên quyết từ chối vì phải ở lại để tiếp tục công việc và vì còn trách nhiệm với đất nước. Vào ngày 30/4/1975, khi xe tăng của Quân Giải phóng tiến vào Sài Gòn, ông chờ đợi giây phút quân Giải phóng kiểm soát hoàn toàn thành phố. Rời bỏ căn nhà quen thuộc ở đường Công Lý nay là Nam Kỳ Khởi Nghĩa, lên chiếc xe gắn máy, đến gặp đồng đội và cấp trên của mình. Đó lần đầu tiên sau 20 năm, ông không cần phải giấu thân phận, không cần phải đóng vai một nhà báo phương Tây nữa. Ông trở về với tư cách là một sĩ quan tình báo thuộc lực lượng vũ trang cách mạng. Ông đã hoàn thành nhiệm vụ "điệp viên hoàn hảo" của mình một cách trọn vẹn, không một sai lầm, để trở về trong vòng tay của đồng đội và đất nước thống nhất.
Thế nhưng, sự thành công phi thường của điệp viên Phạm Xuân Ẩn lại chính là rào cản lớn nhất của ông sau ngày đất nước thống nhất. Khi cởi bỏ vỏ bọc nhà báo quốc tế sau hơn 20 năm, ông Ẩn đã phải đối mặt với một cuộc chiến thầm lặng, đó là khó khăn trong việc hòa nhập xã hội. Cản trở lớn nhất của ông là việc sốc tâm lý, khi ông phải đột ngột từ bỏ phong thái "Mỹ hóa", lối sống thượng lưu và thói quen cảnh giác đã ăn sâu vào máu thịt. Ông gặp khó khăn trong việc tìm kiếm vị trí công tác phù hợp; ông là một chiến sĩ tình báo chiến lược xuất sắc, nhưng không phù hợp với công tác hành chính hoặc lãnh đạo đơn vị. Hơn nữa, những khác biệt về văn hóa, lối sống và cách nhìn nhận so với nhiều cán bộ, chiến sĩ ở miền Bắc đã tạo ra một khoảng cách vô hình, khiến ông đôi khi cảm thấy cô đơn và lạc lõng trong chính đất nước đã được giải phóng.
Đó là toàn bộ những thông tin tôi thu thập được về câu chuyện về cuộc đời của Điệp viên Phạm Xuân Ẩn, hi vọng mọi người có thể biết tới ông, biết tới công lao, đóng góp của ông để hòa bình hiện hữu ở mảnh đất Việt Nam.
