"Điệp viên hoàn hảo" - Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn
Phạm Xuân Ẩn (1927–2006) là một trong những nhà tình báo vĩ đại nhất trong lịch sử chiến tranh hiện đại. Ông được mệnh danh là "Điệp viên hoàn hảo" (The Perfect Spy) bởi khả năng sống trọn vẹn hai cuộc đời đối lập mà không bao giờ bị lộ.
Ông tên thật là Phạm Xuân Ẩn (bí danh trong ngành tình báo là Hai Trung hoặc Trần Văn Trung). Quê quán: Xã Bình Hòa, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc Đồng Nai). Năm 1957, theo chỉ thị của Đảng, ông sang Mỹ học ngành báo chí tại Trường Cao đẳng Quận Cam (Orange Coast College), bang California. Đây là bước chuẩn bị chiến lược để ông thâm nhập sâu vào giới truyền thông và chính trị phương Tây.
Cuộc đời hoạt động cách mạng của Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn là một hành trình ly kỳ, trải dài qua nhiều giai đoạn lịch sử quan trọng của Việt Nam. Ông không chỉ đơn thuần là một điệp viên thu thập tin tức mà còn là một nhà phân tích chiến lược ở tầm vóc bậc thầy.
Năm 1945, ông bỏ học tại Cần Thơ để tham gia tổ chức Thanh niên Tiền phong và được huấn luyện về công tác tuyên truyền của Việt Minh. Năm 1950, ông làm việc tại Sở Thuế quan Sài Gòn. Nhiệm vụ lúc này là theo dõi việc vận chuyển hàng hóa, khí tài quân sự của quân Pháp. Tháng 2/1953, tại rừng U Minh (Cà Mau), ông chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam dưới sự chủ tọa của ông Lê Đức Thọ. Năm 1954, theo chỉ đạo của tổ chức, ông gia nhập quân đội Pháp và làm Bí thư phòng Chiến tranh tâm lý thuộc Bộ Tham mưu quân đội Liên hiệp Pháp. Tại đây, ông bắt đầu làm quen với các sĩ quan Mỹ đầu tiên đến Việt Nam.
Để chuẩn bị cho một cuộc chiến dài hơi với Mỹ, Đảng đã quyết định cử ông sang Mỹ học ngành báo chí tại Orange Coast College (California) với mục đích là xây dựng một vỏ bọc hoàn hảo là một trí thức được đào tạo tại Mỹ, hiểu sâu về văn hóa và tư duy của người Mỹ. Kết quả là ông trở thành người Việt Nam hiếm hoi thời đó thông thạo cách làm báo phương Tây, tạo dựng được những mối quan hệ tiền đề với giới chức Mỹ.
Về nước năm 1959, ông bắt đầu hoạt động dưới danh nghĩa phóng viên cho các hãng tin lớn như Reuters và tạp chí Time. Đây là thời kỳ ông tỏa sáng rực rỡ nhất. Nhờ danh tiếng là một nhà báo giỏi và "thân Mỹ", ông trở thành bạn thân của các tướng tá Sài Gòn, các cố vấn Mỹ và cả trùm mật vụ Trần Kim Tuyến. Họ tin tưởng ông đến mức cho ông xem các tài liệu mật, bản đồ hành quân và thậm chí đưa ông đi thực địa bằng máy bay.
Sau năm 1975, khi thân phận của ông được công khai, nhiều đồng nghiệp cũ ở Mỹ đã vô cùng sửng sốt. Tuy nhiên, họ vẫn giữ sự tôn trọng cho ông vì sự chuyên nghiệp và tính chính xác tuyệt đối trong các bài báo ông từng viết khi còn là phóng viên.
