ĐIỆP VIÊN HUYỀN THOẠI TRẦN VĂN LAI

Ai đã từng xem bộ phim Biệt động Sài Gòn chắc hẳn không thể quên hình ảnh ông chủ hãng sơn Đông Á điển trai, hào hoa, thanh lịch. Ít ai biết rằng, nguyên mẫu cho nhân vật ông chủ hãng sơn ấy là Anh hùng LLVT Trần Văn Lai.

Trần Văn Lai xuất thân trong một gia đình nghèo ở Kiến Xương, Thái Bình, thuộc dòng họ Trần Đông A. Ngay từ 8 tuổi, Trần Văn Lai đã được học chữ Nho, chữ Quốc ngữ tại làng Bo, xã Hoàng Diệu, huyện Đông Quan, tỉnh Thái Bình (nay thuộc tỉnh Hưng Yên). Năm 13 tuổi ông lên Hà Nội, được quan Án sát Phạm Gia Nùng nhận làm con nuôi và ở giúp việc nhà quan án sát, chuyên tiêm thuốc cho các quan thầy. Năm 16 tuổi, ông theo đoàn mộ phu vào Nam Kỳ cạo mủ cao su cho đồn điền Pháp ở Dầu Tiếng Thủ Dầu Một và được giác ngộ cách mạng.

Trong kháng chiến chống Mỹ, được giao nhiệm vụ hoạt động trong lòng địch, tại cơ quan đầu não như Dinh Độc Lập (Phủ Đầu Rồng). Đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập, dùng tên giao dịch là Mai Hồng Quế, tại đây đồng chí đã thu thập được bản đồ, họa tiết thiết kế xây dựng các công trình cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn phục vụ yêu cầu hoạt động của biệt động Sài Gòn.

Ngày ấy, theo lệnh của đồng chí Tư lệnh Trần Hải Phụng, Anh hùng LLVTND, Tư lệnh Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định, Trần Văn Lai phải thực hiện “ba hóa”, đó là nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa (có đầy đủ những giấy tờ của địch) nhằm trinh sát các mục tiêu theo nghề nghiệp, báo cáo thường xuyên về Quân khu các tin tức, tài liệu, tình hình của địch và tạo điều kiện cho các cán bộ của ta ra vào kiểm tra, trú ém và hoạt động an toàn tại nội thành Sài Gòn. Đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập (Phủ Đầu Rồng), dùng tên giao dịch là Mai Hồng Quế, đồng thời được tổ chức sắp xếp vào làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần (U.S.O.M) của Mỹ, tại đây Trần Văn Lai thu thập được bản đồ, họa tiết thiết kế xây dựng các công trình cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn phục vụ yêu cầu hoạt động của biệt động Sài Gòn. Thời điểm này, bản đồ toàn bộ hệ thống đường cống ngầm của TP Sài Gòn được Trần Văn Lai lấy và cắt thành nhiều mảnh nhỏ, đánh ký hiệu thứ tự, rồi ngụy trang lại, bọc dưới đệm xe và bánh xe sơ cua ô-tô, dùng xe danh nghĩa nhà thầu khoán của Dinh Độc Lập vận chuyển đưa ra cho các đồng chí ở Quân khu tuyệt đối an toàn. Việc lấy được bản đồ cống ngầm Sài Gòn giúp quân ta luồn lách, trú ẩn và đánh địch. Từ những trận đánh trước Tết Mậu Thân 1968 tới năm 1975, quân ta cũng dùng hệ thống bản đồ này mà chúng không hề phát hiện ra.

Giai đoạn 1970 - 1974, Trần Văn Lai hai lần bị địch bắt và tra tấn nhưng vẫn giữ khí tiết cách mạng, nhờ dùng căn cước giả “Phạm Sửu” nên các cơ sở của ta không bị lộ. Sau giải phóng 1975, ông công tác tại Tiền phương B.12, tham gia truy quét tàn quân, tiếp quản nhà cửa bỏ lại và làm Trưởng Ban quản lý Thương xá Tam Đa. Từ 1977 đến 1981, ông làm tại Phòng Tổng kết chiến tranh rồi nghỉ hưu với quân hàm Thượng úy, là thương binh 81%. Năm 2002, ông qua đời do di chứng tra tấn. Năm 2015, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông có những thăng trầm, sóng gió. Có những lúc bị hiểu nhầm theo địch,.. đó là những năm tháng không thể nào quên. Và nay, Bảo tàng biệt động tình báo Sài Gòn – Gia Định ở số 145 đường Trần Quang Khải, phường An Định, Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh –như một minh chứng sống cho những ngày đầy tự hào đó.

Ông Trần Vũ Bình - con trai thiếu tướng tình báo Trần Văn Lai quê xã Vũ Đông - Thái Bình tâm sự:

" Đây là một nghiệp đoàn trang trí nội thất Mai Hồng Quế. Trước đây cha Trần Văn Lai đã cùng với các cộng sự của mình làm ra nghiệp đoàn này. Thực chất nghiệp đoàn này là hội họp tình báo, tình báo lấy tin tức, tình báo cung cấp và tình báo làm việc. Giờ còn tất cả hiện vật ở đây"

Câu chuyện về Trần Văn Lai – người con của quê lúa Thái Bình khép lại bằng sự hy sinh lặng thầm nhưng để lại âm vang bất tận. Ông ra đi khi những vết thương thời chiến đã ăn sâu vào cơ thể, nhưng tinh thần kiên trung và những đóng góp thầm lặng cho cách mạng vẫn sống mãi trong từng trang sử. Từ những bản đồ cống ngầm bí mật, những căn hầm ông tự tay xây dựng, cho đến những lần vượt qua tra tấn để giữ trọn lời thề, tất cả đã góp phần làm nên chiến thắng và nền hòa bình hôm nay. Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được truy tặng không chỉ là sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước, mà còn là lời tri ân của lịch sử dành cho một con người đã hiến trọn cả cuộc đời cho Tổ quốc. Và trong ký ức quê hương Vũ Đông, hình ảnh ông mãi là ngọn lửa sáng, truyền tiếp niềm tự hào cho thế hệ mai sau.

NGUỒN THAM KHẢO

https://baotanglichsuquansu.vn/vi-vn/nhan-vat-su-kien/p/anh-hung-tran-van-lai-4575

https://www.thaibinhtv.vn/news/0/74935/anh-hung-luc-luong-vu-trang-nhan-dan-tran-van-lai-tu-hao-nguoi-con-que-huong-thai-binh