Điểu Cải – Người đội trưởng du kích trẻ tuổi của vùng đất La Ngà
Giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt trên chiến khu Đ và vùng căn cứ La Ngà (Đồng Nai), có một người con ưu tú của dân tộc Chơ Ro đã sớm đi vào con đường cách mạng, sống và chiến đấu trọn vẹn cho lý tưởng giải phóng quê hương. Đó là Điểu Cải (còn gọi là Điểu Văn Cải, 1948–1969), người được nhân dân trìu mến gọi với biệt danh “Kon Trô”, và sau này được truy phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Sinh ra trong một vùng đất giàu truyền thống đấu tranh, Điểu Cải sớm lớn lên giữa khói lửa chiến tranh. Từ khi còn rất nhỏ, khi mới khoảng 8 tuổi, ông đã tham gia các hoạt động hỗ trợ du kích: dẫn đường, tiếp tế, và đặc biệt là tham gia chuyển tài liệu mật cho cán bộ hoạt động trong vùng căn cứ. Giữa hiểm nguy rình rập, cậu bé Chơ Ro ngày ấy đã sớm biết đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên sự an toàn của bản thân.
Không chỉ dừng lại ở vai trò hỗ trợ, đến năm 16 tuổi, Điểu Cải đã được giao trọng trách xã đội phó, phụ trách lực lượng du kích địa phương, trở thành một cán bộ trẻ đầy trách nhiệm. Hai năm sau, khi mới 18 tuổi, ông chính thức đảm nhiệm chức vụ xã đội trưởng xã La Ngà, trực tiếp chỉ huy và tổ chức lực lượng du kích chiến đấu ngay tại địa bàn nóng bỏng.
Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, vùng căn cứ thường xuyên bị càn quét, mỗi trận đánh, mỗi lần di chuyển đều đối mặt với hiểm nguy. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, Điểu Cải đã thể hiện bản lĩnh kiên cường, sự mưu trí và tinh thần chiến đấu quả cảm của một người chỉ huy trẻ tuổi.
Tháng 10 năm 1969, trong một lần làm nhiệm vụ, Điểu Cải đã trúng mìn và anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng đồng đội và nhân dân vùng căn cứ.
Trong suốt quá trình hoạt động, Điểu Cải đã được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, 1 Huân chương hạng Nhì, 2 Huân chương hạng Ba, cùng 4 lần đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua. Năm 1978, Nhà nước đã truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp to lớn của người chiến sĩ trẻ tuổi.
Sau này, để tưởng nhớ người anh hùng dân tộc Chơ Ro, tên ông được đặt cho một trường trung học phổ thông tại huyện Định Quán và một con đường tại phường Ea Tam, thành phố Buôn Ma Thuột. Đặc biệt, do không còn lưu giữ hình ảnh, năm 2014, các nhà sưu tầm đã phục dựng chân dung ông dựa trên ký ức của những người từng gắn bó, như một cách lưu giữ lại hình ảnh của người anh hùng năm xưa.
Điểu Cải – một người con của núi rừng, đã hóa thân vào đất mẹ, nhưng tinh thần quả cảm của ông vẫn còn mãi trong ký ức của quê hương và trong dòng chảy lịch sử dân tộc.
