ĐIỂU THỊ BA RƠI - NGƯỜI GIỮ LỬA TRUYỀN THỐNG BÊN CỘI CHÀY ĐÔI (1)

Tôi là Điểu Thị Ba Rơi, một người phụ nữ S'tiêng sinh ra và lớn lên ở sóc Bom Bo, mảnh đất đã đi vào lịch sử bằng tiếng chày giã gạo vang vọng giữa núi rừng năm 1965. Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, mái tóc tôi nay đã bạc trắng, đôi bàn tay cũng chẳng còn khỏe như trước. Nhưng mỗi lần đứng trước cội chày đôi của sóc, nghe tiếng gió lùa qua rừng lồ ô, ký ức về những năm tháng "thời hoa lửa" lại hiện về rõ mồn một, như mới chỉ hôm qua.

Ngày ấy, chiến tranh phủ bóng lên khắp núi rừng Bình Phước. Tiếng máy bay gầm rú, tiếng bom nổ vọng từ xa đã trở thành âm thanh quen thuộc. Đồng bào S'tiêng chúng tôi hiểu rằng, muốn giữ được buôn làng, muốn đất nước có ngày hòa bình thì không chỉ những người cầm súng nơi chiến trường mới là người đánh giặc. Những người phụ nữ như chúng tôi cũng có một mặt trận của riêng mình.

Ban ngày, khi mặt trời vừa ló sau những tán cây, tôi cùng các mẹ, các chị lên rẫy phát cỏ, trồng lúa, trồng bắp, trồng khoai. Có hôm phải gùi từng bao lúa băng qua những con suối, len lỏi dưới tán rừng để tránh sự phát hiện của địch. Công việc nặng nhọc nhưng chẳng ai than vãn. Chúng tôi luôn nhắc nhau rằng, mỗi hạt lúa thu về sẽ là thêm một phần lương thực gửi đến các anh bộ đội ngoài mặt trận.

Khi bóng tối buông xuống, đáng lẽ ai cũng cần được nghỉ ngơi sau một ngày lao động vất vả. Thế nhưng sóc Bom Bo của chúng tôi lại sáng lên bằng những ngọn lửa khác thường.

Không có điện, cũng chẳng có đèn dầu. Chúng tôi chặt những cây lồ ô đã khô, bổ thành từng thanh dài rồi đốt lên làm đuốc. Ngọn lửa lồ ô cháy sáng, nổ lách tách giữa màn đêm. Ánh lửa ấy soi rõ từng khuôn mặt sạm nắng, từng giọt mồ hôi lăn trên má của các mẹ, các chị đang cầm chắc cây chày bên cối gỗ.

Tôi vẫn nhớ cảm giác bàn tay chai sần vì cầm chày suốt nhiều giờ liền. Tiếng chày nện xuống đều đặn:

"Cắc... cắc... cắc..."

Tiếng chày của cối này nối tiếp tiếng chày của cối kia, hòa thành bản nhạc của núi rừng. Không ai bảo ai, mọi người đều cố giữ nhịp thật đều để công việc nhanh hơn. Có người vừa giã gạo vừa khe khẽ hát những làn điệu dân ca S'tiêng. Có người vừa làm vừa kể chuyện để quên đi cái mỏi của đôi vai.

Đêm ấy không chỉ có giã gạo. Chúng tôi còn thay nhau canh gác. Mỗi khi nghe tiếng động lạ hay tiếng máy bay từ xa vọng lại, mọi người lập tức dập bớt ánh lửa, đưa trẻ nhỏ xuống hầm trú ẩn. Khi nguy hiểm qua đi, cây lồ ô lại được châm lửa, cây chày lại tiếp tục nâng lên, hạ xuống. Chẳng ai muốn để một bao gạo nào bị chậm, bởi ngoài mặt trận, các anh bộ đội đang chờ từng hạt gạo để có sức chiến đấu.

Có những hôm gạo trong nhà chẳng còn nhiều. Bữa cơm của gia đình chỉ còn khoai, sắn và rau rừng. Tôi nhìn những đứa con ăn chưa no mà lòng quặn thắt. Nhưng rồi tôi lại nghĩ đến những người lính đang đối mặt với bom đạn từng giờ. Nếu mình còn có củ khoai để ăn thì các anh cũng phải có bát cơm để đánh giặc. Thế là cả nhà lại dành phần gạo ít ỏi gửi theo đoàn dân công.

Người ta thường nhắc đến những người anh hùng ngoài chiến trường. Còn chúng tôi, những người mẹ, người chị nơi hậu phương, chẳng ai nghĩ mình là anh hùng. Chúng tôi chỉ làm điều mà trái tim mách bảo: giữ lấy buôn làng, giữ lấy niềm tin và góp chút sức nhỏ bé cho Tổ quốc.

Sau này, khi nghe bài hát "Tiếng chày trên sóc Bom Bo" vang lên, tôi đã lặng người. Trong từng câu hát, tôi như nghe lại tiếng chày năm ấy, thấy lại ánh lửa bập bùng của những cây lồ ô khô, thấy bóng dáng những người phụ nữ S'tiêng cần mẫn thức trắng đêm. Bài hát không chỉ kể về tiếng chày, mà còn kể về lòng yêu nước, về sự đoàn kết và về những hy sinh âm thầm của biết bao người dân nơi sóc nhỏ.

Hôm nay, cội chày đôi vẫn còn đó như một chứng nhân của lịch sử. Mỗi lần nhìn vào chiếc cối đã mòn theo năm tháng, tôi lại nhớ những bàn tay từng nâng chày cùng mình. Có người đã không còn nữa, có người tóc cũng bạc như tôi. Nhưng ngọn lửa yêu nước mà họ thắp lên thì chưa bao giờ tắt.

Các con, các cháu thân mến!

Thế hệ của tôi đã đi qua chiến tranh bằng lòng dũng cảm, bằng những đêm thức trắng dưới ánh lửa lồ ô, bằng từng hạt gạo gửi ra tiền tuyến. Còn thế hệ hôm nay không còn phải cầm chày giã gạo nuôi quân, cũng không phải đối mặt với bom đạn. Điều các cháu cần làm là giữ gìn hòa bình, học tập thật tốt, sống có trách nhiệm, biết yêu thương quê hương và trân trọng những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt.

Bởi ngọn lửa của "thời hoa lửa" không chỉ cháy trong những cây lồ ô năm xưa, mà sẽ còn cháy mãi trong trái tim của mỗi người Việt Nam biết yêu Tổ quốc và tự hào về lịch sử dân tộc.