Đinh Bộ Lĩnh 924–979 · thôn Kim Lự, làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng (nay là thôn Văn Bồng, xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, Ninh Bình)

Vào thế kỉ X, sau khi nhà Ngô suy yếu, đất nước rơi vào tình trạng chia cắt. Nhiều thủ lĩnh chiếm giữ các vùng riêng, sử sách gọi đây là thời kỳ loạn 12 sứ quân. Người dân phải sống trong cảnh chiến tranh, đời sống gặp nhiều khó khăn.Trước tình hình đó, Đinh Bộ Lĩnh xây dựng lực lượng tại Hoa Lư, tập hợp những người tài giỏi và nhận được sự ủng hộ của nhiều hào trưởng địa phương. Bằng tài năng tổ chức, khả năng quân sự và những chiến lược phù hợp, ông lần lượt đánh dẹp các thế lực đối địch.

Đến năm 968, Đinh Bộ Lĩnh hoàn thành công cuộc thống nhất đất nước, lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt và đóng đô ở Hoa Lư. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng một quốc gia độc lập, thống nhất sau thời kỳ phân tranh.