Đinh Bộ Lĩnh

Đinh Bộ Lĩnh sinh năm 924 tại thôn Kim Lư, động Hoa Lư (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Ông là con trai của Đinh Công Trứ — một nha tướng của Dương Đình Nghệ và từng giữ chức Thứ sử Hoan Châu.Cha mất sớm, ông theo mẹ về quê ngoại sinh sống. Tại đây, ông thường cùng đám trẻ chăn trâu trong vùng tụ tập tập trận.Ông tỏ rõ tư chất thủ lĩnh từ nhỏ, được đám trẻ tôn làm đại ca. Chúng chéo tay làm kiệu rước ông và bẻ bông lau làm cờ trận giả lập các cuộc giao tranh. Tài chỉ huy của ông khiến các bậc trưởng lão trong vùng cũng phải nể phục.

Sau khi Vua Ngô Quyền mất (năm 944), triều đình nhà Ngô suy yếu. Đất nước rơi vào cảnh hỗn loạn, chia cắt thành 12 vùng cát cứ do 12 sứ quân đứng đầu, đẩy nhân dân vào cảnh lầm than và đứng trước nguy cơ bị phong kiến phương Bắc xâm lược.Đinh Bộ Lĩnh dựa vào vùng núi hiểm trở Hoa Lư để xây dựng lực lượng. Ông liên kết với sứ quân Trần Lãm, thu phục hào kiệt bốn phương (như Nguyễn Bặc, Đinh Điền, Lê Hoàn).Bằng tài thao lược quân sự xuất chúng kết hợp với các biện pháp ngoại giao khôn khéo (hàng phục, liên kết, dùng vũ lực), ông đánh đâu thắng đó. Chỉ trong vài năm, ông đã đánh bại hoặc quy phục hoàn toàn cả 12 sứ quân, thống nhất lại giang sơn. Nhân dân kính cẩn gọi ông là Vạn Thắng Vương (vị vua đánh trăm trận trăm thắng).

Ông đặt tên nước là Đại Cồ Việt (nước Việt lớn).Chọn vùng núi đá hiểm trở Hoa Lư làm kinh đô, xây dựng thành quách, cung điện để phòng thủ và khẳng định vị thế độc lập.Năm 970, ông đặt niên hiệu là Thái Bình. Đây là hoàng đế Việt Nam đầu tiên tự đặt niên hiệu riêng, khẳng định vị thế bình đẳng, không thần phục các triều đại phong kiến Trung Quốc.

Vào tháng 10 năm 979, Đinh Tiên Hoàng cùng con trai cả là Nam Việt Vương Đinh Liễn bị một viên quan nội thị tên là Đỗ Thích sát hại lúc đang say ngủ trong cung.Ông hưởng thọ 55 tuổi, trị vì đất nước được 12 năm. Sự ra đi đột ngột của ông đẩy triều đình nhà Đinh vào thế hiểm nghèo, tạo tiền đề cho Lê Hoàn lên ngôi sau đó để chống lại quân xâm lược nhà Tống.

Ông đã chấm dứt thời kỳ vô chủ, cát cứ cục bộ. Khẳng định chủ quyền tối cao của một quốc gia độc lập thông qua việc xưng Hoàng đế, đặt Niên hiệu và Quốc hiệu riêng va ổn định đời sống nhân dân sau nhiều năm nội chiến; đặt nền móng cho nền kinh tế độc lập thông qua việc đúc tiền tệ riêng, để lại bài học sâu sắc về nghệ thuật chiến tranh giải phóng, tập hợp lực lượng và tài thao lược dẹp nội loạn.