Đinh Công Tráng: Thủ lĩnh Khởi nghĩa Ba Đình, nhà quân sự mưu lược của phong trào Cần Vương và chiến lũy bất tử đất Thanh Hóa

Đinh Công Tráng (1842 – 1887), quê tại làng Tráng Xá, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo, ông từng có thời gian gia nhập quân ngũ triều đình và tham gia chống quân cướp biển, tích lũy được nhiều kinh nghiệm quân sự tác chiến thực địa. Khi thực dân Pháp mở rộng đánh chiếm Bắc Kỳ, lòng căm thù giặc đã thúc đẩy ông từ bỏ quan trường, hăng hái hưởng ứng bản Chiếu Cần Vương của Vua Hàm Nghi, cùng các chí sĩ Phạm Bằng, Hoàng Điển dấy binh khởi nghĩa tại Thanh Hóa.

​Đóng góp lịch sử vĩ đại nhất của Đinh Công Tráng là việc trực tiếp thiết kế và chỉ đạo đắp nên căn cứ quân sự Ba Đình (huyện Nga Sơn, Thanh Hóa). Ông đã khéo léo liên kết ba làng Mậu Thịnh, Mỹ Khê, Thượng Thọ thành một chiến lũy phòng thủ khép kín độc đáo giữa vùng đầm lầy hiểm trở. Thành được đắp bằng các khối bùn trộn rơm khô kiên cố, bên ngoài bao bọc bởi hệ thống bãi chông tre dày đặc và hào nước liên hoàn. Kiến trúc Ba Đình có khả năng vô hiệu hóa hoàn toàn đạn pháo của quân Pháp thời bấy giờ, tạo nên một sào huyệt kháng chiến vô cùng dũng mãnh.

​Tháng 12 năm 1886, chính quyền Pháp huy động một binh lực khổng lồ gồm hơn 3.000 quân tinh nhuệ có pháo binh hạng nặng hỗ trợ do các tướng Brissaud và Dodds chỉ huy mở đợt tiến công tiêu diệt Ba Đình. Dưới sự chỉ huy mưu trí của Đinh Công Tráng, nghĩa quân Ba Đình đã kiên cường bám trụ công sự suốt 40 ngày đêm, đánh bật hàng chục đợt đợt xung phong tàn bạo của giặc, tiêu diệt hàng trăm tên lính Pháp, làm rúng động dư luận chính trường Paris.

​Tháng 1 năm 1887, trước hỏa lực pháo binh và súng phun lửa tàn phá tàn bạo của giặc, Đinh Công Tráng đã chủ động chỉ huy nghĩa quân mở đường máu phá vây an toàn sang căn cứ Mã Cao. Ông tiếp tục di chuyển về Nghệ An để gầy dựng lại lực lượng. Tháng 10 năm 1887, trong một đợt đụng độ ác liệt với quân Pháp tại huyện Trung Lộc (Nghệ An), Đinh Công Tráng đã anh dũng hy sinh trên chiến trường. Tên tuổi của ông mãi mãi gắn liền với chiến lũy Ba Đình bất tử.