Đinh Công Tráng: Thủ lĩnh kiên trung của Khởi nghĩa Ba Đình

Đinh Công Tráng (1842 – 1887), quê ở làng Tráng Xá, xã Thanh Tân, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, là một danh tướng kiệt xuất và là thủ lĩnh chính của Khởi nghĩa Ba Đình (1886 – 1887). Trong phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ XIX, cuộc đời và sự nghiệp của ông là hình ảnh tiêu biểu cho khí tiết kiên cường, bất khuất của kiệt sĩ Việt Nam trước họa ngoại xâm.

Xuất thân từ một gia đình nông dân giàu lòng yêu nước, Đinh Công Tráng sớm tôi luyện bản lĩnh qua thực chiến khi tham gia lực lượng Quân cờ đen và trực tiếp chiến đấu chống Pháp trong trận Cầu Giấy năm 1883. Năm 1885, khi vua Hàm Nghi xuống chiếu Cần Vương kêu gọi nhân dân đứng lên giành lại độc lập, ông đã nhanh chóng hưởng ứng, đứng ra chiêu mộ nghĩa quân. Nhận thấy tầm quan trọng của địa thế, ông cùng các sĩ phu yêu nước như Phạm Bành, Hoàng Đạt lựa chọn vùng đất Ba Đình (nay thuộc huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa) để xây dựng căn cứ chiến đấu lâu dài.

Tại Ba Đình, tài năng tổ chức và tư duy quân sự của Đinh Công Tráng đã tỏa sáng rực rỡ. Ông chỉ huy nghĩa quân biến ba làng Mỹ Khê, Mậu Thịnh và Thượng Thọ thành một chiến lũy kiên cố được bao bọc bởi lũy tre gai, đập đất và hệ thống giao thông hào chằng chịt. Dưới sự chỉ huy mưu trí của ông, nghĩa quân Ba Đình đã kiên cường đẩy lùi nhiều trận càn quét quy mô lớn của quân Pháp từ cuối năm 1886 đến đầu năm 1887, gây cho giặc những thiệt hại nặng nề và làm phá sản chiến thuật đánh nhanh thắng nhanh của kẻ thù.

Tháng 1 năm 1887, trước hỏa lực pháo binh áp đảo và sự bao vây gắt gao của địch, Đinh Công Tráng đã chủ động chỉ huy quân sĩ mở đường máu rút khỏi Ba Đình về căn cứ Mã Cao để bảo toàn lực lượng. Sau khi Mã Cao vỡ, ông tiếp tục di chuyển vào vùng Nghệ An nhằm gầy dựng lại phong trào. Tháng 10 năm 1887, trong một trận giao tranh ác liệt với quân Pháp tại huyện Trung Lộc (Nghệ An), ông đã anh dũng hy sinh, trút hơi thở cuối cùng vì độc lập của Tổ quốc.

Đinh Công Tráng ra đi nhưng tinh thần xả thân vì nước của ông vẫn sống mãi trong lòng dân tộc. Tên tuổi của vị thủ lĩnh Ba Đình năm xưa đã trở thành biểu tượng ngời sáng của lòng yêu nước, được trân trọng đặt tên cho nhiều tuyến đường và trường học trên khắp mọi miền đất nước.