*Đinh Công Tráng – Thủ lĩnh nghĩa quân Ba Đình

Đinh Công Tráng từng tham gia phong trào Cần Vương và cùng các đồng chí xây dựng căn cứ Ba Đình ở Thanh Hóa. Hệ thống công sự được bố trí tại các làng có địa thế thuận lợi, tận dụng nhà cửa, lũy tre và địa hình để chống các cuộc càn quét. Sau khi căn cứ thất thủ, ông tiếp tục chiến đấu và hy sinh, để lại dấu ấn về nghệ thuật tổ chức căn cứ kháng chiến.

Căn cứ Ba Đình là một nỗ lực tổ chức phòng thủ có tính toán trong phong trào Cần Vương. Các làng được liên kết thành hệ thống, công sự tận dụng vật liệu tại chỗ và địa hình, khiến quân Pháp phải tiến hành chiến dịch quy mô để đánh chiếm. Đinh Công Tráng cùng đồng đội không chỉ dựa vào lòng dũng cảm mà còn tìm cách tạo thế trận kéo dài, gây khó khăn cho đối phương. Sự thất thủ của căn cứ cho thấy giới hạn của nghĩa quân trước hỏa lực hiện đại, song kinh nghiệm tổ chức phòng tuyến vẫn là một chương đáng chú ý của kháng chiến cuối thế kỷ XIX.

Ba Đình là kết quả của việc huy động nguồn lực ở các làng trong vùng Nga Sơn. Nghĩa quân xây dựng lũy, hào và công sự, dựa vào địa hình để giảm bất lợi trước hỏa lực Pháp. Tuy nhiên, một căn cứ cố định có thể bị cô lập khi đối phương tập trung quân và pháo binh. Cuộc tấn công đầu năm 1887 khiến nghĩa quân phải rút lui, đánh dấu thất bại của trung tâm kháng chiến này. Điều đó không xóa đi ý nghĩa của nỗ lực tổ chức phòng thủ, nhưng cho thấy lòng dũng cảm cần đi cùng khả năng cơ động, tiếp tế và phối hợp với các lực lượng khác. Đinh Công Tráng được nhớ đến như thủ lĩnh Cần Vương tiêu biểu ở Thanh Hóa.