Đinh Đạt – Người thuyền trưởng đưa “ngựa sắt” 54 vượt biển chở 44 tấn vũ khí vào miền Nam

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – Đường Hồ Chí Minh trên biển, năm 1963–1966.
1. Người con của biển Quảng Ngãi

Đinh Đạt sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo ở Quảng Ngãi.

Biển đối với ông không phải một khái niệm trên bản đồ.

Đó là cuộc sống.

Là những chuyến ra khơi.

Là những ngày đối mặt với sóng gió.

Có lẽ chính từ môi trường ấy, ông sớm có kinh nghiệm với biển và sau này được lựa chọn đào tạo thành sĩ quan Hải quân.

Sau khi tốt nghiệp, ông được điều về công tác tại Phân đội tàu phóng lôi Hải quân.

Những năm tháng ấy giúp ông tích lũy kinh nghiệm để rồi cuối năm 1962, Đinh Đạt được điều về Đoàn 759, đơn vị vận tải chiến lược trên biển sau này được biết đến với tên gọi Đoàn tàu không số.

Nhiệm vụ mới hoàn toàn khác.

Ông không còn chỉ làm nhiệm vụ trên những con tàu chiến đấu.

Ông phải đưa những chuyến hàng đặc biệt vượt qua vùng biển bị đối phương kiểm soát.

Đó là vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.

Chú thích ảnh: Ưu tiên ảnh chân dung Đinh Đạt và tư liệu về ông từ Báo Quân đội nhân dân, Bảo tàng Hải quân và các nguồn lưu trữ chính thống. Không sử dụng ảnh người khác để thay thế chân dung nếu không xác định được danh tính.

2. “Ngựa sắt” 54

Trước khi có những con tàu vỏ sắt, Đoàn tàu không số từng sử dụng tàu gỗ để vận chuyển vũ khí.

Nhưng tàu gỗ có những hạn chế rất lớn.

Khả năng chịu sóng và hoạt động xa bờ không cao.

Trong khi đó, tuyến đường biển vào miền Nam ngày càng cần những phương tiện có tải trọng lớn hơn, có khả năng hoạt động trong điều kiện biển khắc nghiệt hơn.

Vì vậy, Quân ủy Trung ương chủ trương đóng những chiếc tàu vỏ sắt có trọng tải từ 45 đến 100 tấn.

Chiếc tàu đầu tiên có trọng tải khoảng 50 tấn, được trang bị động cơ do Cộng hòa Dân chủ Đức sản xuất và có khả năng chịu sóng cấp 7, cấp 8.

Nó được anh em gọi bằng một cái tên rất đặc biệt:

“Ngựa sắt”.

Con tàu mang số hiệu 54.

Và người được giao làm thuyền trưởng là Đinh Đạt.

Đây không chỉ là một con tàu mới.

Nó là một phép thử.

Nếu tàu sắt có thể vượt biển thành công, Đường Hồ Chí Minh trên biển sẽ có thêm một phương tiện vận tải quan trọng.

Nếu thất bại, cả chủ trương phát triển tàu sắt sẽ gặp khó khăn.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về tàu vỏ sắt của Đoàn tàu không số. Báo Quân đội nhân dân cho biết chiếc tàu đầu tiên có trọng tải khoảng 50 tấn và là phương tiện mở đầu cho giai đoạn sử dụng tàu sắt vận chuyển vũ khí vào Nam.

3. Một con tàu mới và một nhiệm vụ chưa từng có

Ngày 17/3/1963, tàu 54 rời bến K15 Đồ Sơn.

Trên tàu là 44 tấn vũ khí.

Người chỉ huy là Thuyền trưởng Đinh Đạt.

Cùng ông là Chính trị viên Nguyễn Văn Tiến.

Hành trình dự kiến đi qua vùng biển phía Nam đảo Hải Nam, Đông Nam Hoàng Sa, Cù Lao Thu rồi vào khu vực Nam Bộ.

Nhưng điều khiến chuyến đi nguy hiểm không chỉ là khoảng cách.

Đó là việc con tàu vỏ sắt này rất dễ bị nhận biết.

Một chiếc tàu chuyên dụng quân sự hoạt động trên biển trong vùng đối phương kiểm soát không thể đơn giản cứ thế chạy thẳng đến nơi cần đến.

Nó phải ngụy trang.

Phải giữ bí mật.

Phải tránh sự phát hiện của máy bay và tàu tuần tiễu.

Và một khi bị lộ, cả người lẫn hàng đều có thể gặp nguy hiểm.

Đinh Đạt hiểu rất rõ điều ấy.

Chú thích ảnh: Ảnh bến K15 Đồ Sơn – điểm xuất phát quan trọng của những chuyến tàu vận tải chiến lược trên biển. Ảnh lịch sử/bối cảnh, không phải ảnh chụp chính xác tàu 54 rời bến ngày 17/3/1963 nếu nguồn không ghi rõ.

4. Người thuyền trưởng gần như thức trắng

Tàu 54 càng đi xa, trách nhiệm trên vai Đinh Đạt càng nặng.

Báo Quân đội nhân dân ghi lại rằng trong suốt hành trình, ông hầu như đêm nào cũng thức trắng.

Lý do rất đơn giản.

Con tàu sắt quá dễ bị phát hiện nếu ngụy trang không tốt.

Một tiếng máy bay.

Một tiếng tàu lạ.

Một tín hiệu bất thường trên biển.

Tất cả đều có thể khiến những người trên tàu phải lập tức cảnh giác.

Hãy thử hình dung một người đứng trước buồng lái trong đêm.

Phía trước là biển đen.

Phía sau là 44 tấn vũ khí.

Bên cạnh là đồng đội.

Và phía trước không có một con đường nào được đánh dấu trên mặt biển.

Chỉ cần một sai lầm, con tàu có thể bị phát hiện.

Nhưng Đinh Đạt vẫn phải đưa nó đi.

Bởi phía bên kia biển là những người đang chờ vũ khí.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu minh họa hoạt động của Đoàn tàu không số trên biển. Không có ảnh chụp chính xác khoảnh khắc Đinh Đạt đứng trên buồng lái trong chuyến đi đầu tiên nên không sử dụng ảnh tái dựng để thay thế.

5. Khi tiếng tàu giặc vang lên

Trên biển, nguy hiểm không phải lúc nào cũng nhìn thấy trước.

Một con tàu có thể xuất hiện từ xa.

Một chiếc máy bay có thể bất ngờ bay qua.

Với tàu 54, mỗi lần nghe tiếng tàu địch hoặc máy bay là toàn bộ cán bộ, chiến sĩ trên tàu phải ở trong trạng thái sẵn sàng.

Báo Quân đội nhân dân mô tả những thời điểm ấy: mọi người nín thở chờ lệnh của người chỉ huy và chuẩn bị chiến đấu, thậm chí sẵn sàng cảm tử cùng con tàu nếu cần.

Đó là một tình thế đặc biệt.

Đoàn tàu không số không phải những chiến hạm đi tìm đối phương.

Mục tiêu của họ là đưa hàng đến nơi rồi trở về.

Càng ít bị phát hiện càng tốt.

Vì vậy, sự bình tĩnh của người thuyền trưởng có ý nghĩa sống còn.

Đinh Đạt phải cân nhắc từng quyết định.

Không chỉ cho bản thân.

Mà cho cả thủy thủ đoàn và số vũ khí đang nằm dưới hầm tàu.

Chú thích ảnh: Ảnh bối cảnh về những nguy cơ mà Đoàn tàu không số phải đối mặt trên biển. Không có ảnh xác thực về một cuộc chạm trán cụ thể của tàu 54 trong chuyến đầu nên không dựng lại thành ảnh sự kiện.

6. “Miền Nam đang cần súng”

Đằng sau chuyến đi ấy là một mệnh lệnh lớn hơn số phận của một con tàu.

Miền Nam cần vũ khí.

Đường bộ chưa thể đáp ứng toàn bộ yêu cầu chi viện.

Vì thế, đường biển phải tìm cách đưa hàng đến những chiến trường xa.

Đinh Đạt hiểu mình đang làm gì.

Không chỉ là đưa 44 tấn hàng từ điểm A đến điểm B.

Ông đang tham gia thử nghiệm một phương thức chi viện chiến lược mới.

Báo Quân đội nhân dân dẫn lại yêu cầu của Quân ủy Trung ương lúc ấy: phải xây dựng được cơ sở để đưa nhiều tàu sắt vào hoạt động vận tải vũ khí, đáp ứng yêu cầu chiến trường miền Nam.

Vì vậy, thành công của tàu 54 có ý nghĩa lớn hơn một chuyến vận chuyển.

Nếu con tàu đến được miền Nam và trở về an toàn, nó sẽ chứng minh rằng:

tàu sắt có thể vượt biển xa để chi viện cho chiến trường.

Đinh Đạt đang cầm lái một thử nghiệm có ý nghĩa chiến lược như vậy.

7. Những ngày dài trên biển

Tàu cứ đi.

Ngày nối ngày.

Biển phía trước vẫn rộng.

Những người trên tàu phải giữ bí mật.

Người thuyền trưởng phải liên tục quan sát.

Và 44 tấn vũ khí vẫn nằm trong khoang tàu.

Mỗi ngày qua đi mà không bị phát hiện là một ngày hy vọng tăng lên.

Nhưng chưa thể chủ quan.

Bởi chỉ cần một lần bị phát hiện, tất cả có thể thay đổi.

Đinh Đạt không có quyền để mình mệt mỏi.

Theo tư liệu của Quân đội nhân dân, ông gần như thức trắng trong suốt hành trình.

Có lẽ trong những giờ dài nhất của chuyến đi, điều ông nghĩ đến không chỉ là con tàu.

Mà là bến đến.

Một nơi mà những người ở đó đang chờ số vũ khí này.

8. Đến gần miền Nam

Sau hành trình dài trên biển, tàu 54 tiến về khu vực Nam Bộ.

Nhưng nguy hiểm vẫn chưa kết thúc.

Đến gần bờ có nghĩa là bước vào một vùng mà hoạt động tuần tra của đối phương có thể dày đặc hơn.

Người chỉ huy phải tiếp tục lựa chọn đường đi.

Cuối cùng, tàu cập bến an toàn tại khu vực Trà Vinh vào đêm 23/4/1963, hoàn thành chuyến vận chuyển đầu tiên.

Một nguồn tư liệu khác của Quân đội nhân dân có cách ghi mốc thời gian khác về địa điểm và ngày cập bến, vì vậy trong bài này chúng ta giữ theo bài viết chuyên biệt về Đinh Đạt: 17/3 xuất phát – đêm 23/4 cập bến Trà Vinh.

Điều chắc chắn là:

44 tấn vũ khí đã được đưa vào Nam bằng chiếc tàu vỏ sắt đầu tiên.

Chuyến thử nghiệm đã thành công.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về các bến tiếp nhận vũ khí của Đường Hồ Chí Minh trên biển tại Nam Bộ. Không gán ảnh một con tàu cụ thể là tàu 54 nếu nguồn không xác nhận.

9. 44 tấn vũ khí đã đến nơi

Hãy thử nhìn chuyến đi từ một góc độ khác.

44 tấn vũ khí không chỉ là một con số.

Đó là những kiện hàng được đóng gói, bảo quản và giữ bí mật trong suốt hành trình.

Mỗi kiện hàng có thể trở thành phương tiện chiến đấu ở một nơi cách miền Bắc hàng nghìn cây số.

Và để số hàng ấy đến được nơi cần đến, một tập thể thủy thủ đã phải chấp nhận đối mặt với hiểm nguy trên biển.

Đinh Đạt là người đứng đầu con tàu.

Ông chịu trách nhiệm về hành trình.

Nhưng phía sau ông là cả thủy thủ đoàn.

Vì vậy, thành công của chuyến tàu 54 không phải chiến công của riêng một người.

Đó là thành quả của cả tập thể trên con tàu.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về vũ khí và hoạt động vận chuyển của Đoàn tàu không số. Không sử dụng hình ảnh hiện vật khác để khẳng định đó chính là 44 tấn hàng của chuyến tàu 54.

10. Một chuyến đi mở ra một con đường mới

Tàu 54 về đến miền Nam an toàn.

Điều đó chứng minh một điều quan trọng:

tàu vỏ sắt có thể vượt biển xa để vận chuyển vũ khí vào Nam.

Sau chuyến đi đầu tiên, Đinh Đạt tiếp tục được giao chỉ huy những con tàu sắt khác.

Trong ba năm, từ 1963 đến 1966, ông đã chỉ huy 11 chuyến tàu, vận chuyển 562 tấn vũ khí và 18 cán bộ Trung ương vào chiến trường miền Nam an toàn.

Như vậy, tàu 54 không phải một chuyến đi đơn lẻ.

Nó là khởi đầu cho một chặng đường dài của chính Đinh Đạt.

Từ một người thuyền trưởng cầm lái con tàu sắt đầu tiên, ông trở thành một trong những người có nhiều năm kinh nghiệm trên tuyến vận tải chiến lược đặc biệt này.

11. 11 chuyến đi – 562 tấn vũ khí

Mỗi chuyến đi sau đó lại có những nguy hiểm riêng.

Không chuyến nào thực sự giống chuyến nào.

Nhưng điểm chung là:

đi vào vùng biển nguy hiểm và phải trở về.

Trong ba năm, Đinh Đạt đã 11 lần đảm nhận trách nhiệm ấy.

562 tấn vũ khí.

18 cán bộ Trung ương.

Được vận chuyển vào chiến trường an toàn theo tư liệu Quân đội nhân dân.

Nếu chia đều, đó là hàng chục tấn hàng mỗi chuyến.

Nhưng đằng sau con số là hàng trăm giờ trên biển.

Là những đêm cảnh giác.

Là những lần phải tính toán đường đi.

Là những người lính không biết chuyến đi tiếp theo có phải chuyến cuối cùng của mình hay không.

Đinh Đạt vẫn đi.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về các thuyền trưởng và thủy thủ Đoàn tàu không số. Các ảnh bối cảnh không được gán danh tính Đinh Đạt nếu nguồn ảnh không xác nhận.

12. Con đường trên biển được mở rộng

Thành công của những con tàu sắt như tàu 54 góp phần mở ra giai đoạn mới của tuyến vận tải chiến lược trên biển.

Quân đội nhân dân ghi nhận chuyến tàu vỏ sắt đầu tiên chở 44 tấn vũ khí vào Nam là một cột mốc quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Sau đó, phương thức vận chuyển bằng tàu sắt tiếp tục được phát triển.

Đường Hồ Chí Minh trên biển không chỉ là một tuyến đường.

Nó là một hệ thống gồm:

những con tàu,

những bến bí mật,

những người dẫn đường,

những cán bộ hậu cần,

những thủy thủ,

những thuyền trưởng,

và những người ở miền Nam chờ hàng đến.

Đinh Đạt là một mắt xích quan trọng trong hệ thống ấy.

13. Người thuyền trưởng trở về đất liền

Năm 1966, sau ba năm liên tục thực hiện nhiệm vụ trên biển, Đinh Đạt được điều về Quân khu 5 công tác.

Nhưng với một người đã quen với biển, cuộc đời trên đất liền có lẽ không thể xóa đi những năm tháng trên những con tàu không số.

Ông đã trải qua một quãng đời rất đặc biệt.

Những năm tuổi trẻ gắn với biển.

Những chuyến đi mà mỗi lần ra khơi đều có thể không trở về.

Những đồng đội cùng ông chia sẻ những giờ phút căng thẳng nhất.

Và những con tàu mang vũ khí vào Nam.

Nhưng cuộc chiến vẫn chưa kết thúc.

Đinh Đạt lại tiếp tục nhận nhiệm vụ trên chiến trường.

14. Người thuyền trưởng nằm lại ở Khu 5

Đinh Đạt không sống đến ngày đất nước thống nhất.

Năm 1966, ông về công tác tại Quân khu 5.

Và rồi ông hy sinh tại chiến trường Khu 5.

Ông mới 37 tuổi.

Hai mươi năm tuổi quân.

Một con số khiến người đọc phải dừng lại.

37 tuổi.

Nếu sống trong thời bình, đó vẫn là tuổi của một người đang ở giữa những năm tháng sung sức nhất.

Nhưng Đinh Đạt đã dành 20 năm tuổi quân cho đất nước.

Hai mươi năm ấy đưa ông từ một người con của gia đình ngư dân Quảng Ngãi trở thành sĩ quan Hải quân, thuyền trưởng tàu không số, rồi người lính chiến trường Khu 5.

Ông không được chứng kiến ngày con đường biển mình từng góp phần xây dựng đưa hàng vào Nam đi đến ngày toàn thắng.

Nhưng những chuyến tàu ông chỉ huy đã trở thành một phần của con đường ấy.

Lời kết – Người cầm lái “ngựa sắt” giữa biển đêm

Có những chiến công được nhớ bằng tên một trận đánh.

Có những chiến công được nhớ bằng một địa danh.

Nhưng có những chiến công bắt đầu từ một con tàu lặng lẽ rời bến trong đêm.

Không cờ.

Không số hiệu công khai.

Không tiếng reo mừng.

Chỉ có biển đêm và một nhiệm vụ phải hoàn thành.

Đinh Đạt là một trong những người như thế.

Ông sinh ra từ biển.

Rồi trở thành người lính của biển.

Cuối năm 1962, ông về Đoàn 759.

Và được giao nhiệm vụ mà không phải ai cũng có thể đảm nhận:

làm thuyền trưởng chiếc tàu vỏ sắt đầu tiên đưa vũ khí vào miền Nam.

Ngày 17/3/1963, tàu 54 rời bến K15 Đồ Sơn.

44 tấn vũ khí nằm trong khoang.

Đinh Đạt đứng trước một hành trình chưa có tiền lệ tương tự đối với loại tàu này.

Ông biết tàu sắt dễ bị phát hiện.

Biết máy bay và tàu đối phương có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Biết một sai lầm có thể khiến cả chuyến đi thất bại.

Nhưng ông vẫn đi.

Có lẽ điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện này là sự im lặng.

Đường Hồ Chí Minh trên biển là một con đường chiến lược.

Nhưng những người tạo nên nó thường không được nhìn thấy.

Họ đi trong đêm.

Họ giữ bí mật.

Họ không thể kể với gia đình mình đang ở đâu.

Có những chuyến đi không thể gửi thư.

Có những chuyến đi không biết ngày trở về.

Đinh Đạt đã sống trong thế giới ấy.

Và ông đã hoàn thành chuyến đi đầu tiên.

44 tấn vũ khí đến được miền Nam.

Con tàu trở về.

Và từ thành công ấy, những chuyến tàu sắt tiếp tục được tổ chức.

Trong ba năm, Đinh Đạt chỉ huy 11 chuyến tàu, vận chuyển 562 tấn vũ khí và 18 cán bộ Trung ương vào chiến trường miền Nam an toàn.

Đó là những con số đáng nhớ.

Nhưng chúng ta không nên chỉ nhìn vào con số.

Hãy nhìn vào từng chuyến đi.

Một con tàu rời bến.

Một thủy thủ đoàn lên đường.

Một thuyền trưởng phải giữ cho con tàu đi đúng hướng.

Một khoang hàng phải được bảo vệ.

Một bến bí mật đang chờ ở phía Nam.

Và hàng nghìn người đang chờ những chuyến hàng ấy.

Đinh Đạt cuối cùng đã nằm lại ở chiến trường Khu 5.

Ông hy sinh năm 1966, khi mới 37 tuổi.

Ông không nhìn thấy ngày 30/4/1975.

Không nhìn thấy đất nước thống nhất.

Không nhìn thấy những con tàu của Đường Hồ Chí Minh trên biển trở thành một phần của lịch sử.

Nhưng lịch sử vẫn nhớ đến ông.

Không phải vì ông là người duy nhất.

Mà bởi ông đại diện cho một thế hệ những người lính biển âm thầm làm một công việc đặc biệt nguy hiểm.

Họ không trực tiếp đứng trên trận địa nơi những khẩu súng được sử dụng.

Nhưng chính họ đưa súng đến đó.

Họ không phải lúc nào cũng nhìn thấy kết quả của những chuyến hàng.

Nhưng họ biết một điều:

miền Nam đang cần.

Và họ phải đưa hàng vào.

Có một câu hỏi rất giản dị:

Nếu không có những con tàu ấy thì sao?

Câu trả lời không đơn giản.

Nhưng chúng ta biết chắc rằng Đường Hồ Chí Minh trên biển là một hướng vận tải chiến lược quan trọng, đưa vũ khí, hàng hóa và cán bộ từ miền Bắc vào các chiến trường xa. Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi nhận trong suốt thời gian hoạt động, Đoàn tàu không số đã vận chuyển hơn 150.000 tấn vũ khí, hàng hóa và đưa hàng chục nghìn lượt cán bộ vào chiến trường.

Đằng sau những con số lớn ấy là những người cụ thể.

Một trong số họ là Đinh Đạt.

Ngày hôm nay, khi nhìn ra biển Đông yên bình, thật khó hình dung rằng từng có những con tàu nhỏ bé vượt qua vùng biển rộng lớn trong đêm tối, mang theo vũ khí và hy vọng.

Thật khó hình dung người thuyền trưởng phải thức trắng bao nhiêu đêm.

Thật khó hình dung mỗi tiếng động trên biển từng có thể khiến cả con tàu nín thở.

Nhưng đó chính là một phần của lịch sử.

Và lịch sử ấy cần được kể lại bằng sự chính xác.

Không thêm những cuộc đối đầu không có tài liệu.

Không dựng lại những lời nói mà không ai ghi lại.

Không biến một người thành huyền thoại bằng những chi tiết không kiểm chứng.

Chỉ cần kể đúng những gì chúng ta biết.

Một người con của biển Quảng Ngãi.

Một sĩ quan Hải quân.

Một thuyền trưởng của Đoàn tàu không số.

Một con tàu sắt số 54.

44 tấn vũ khí.

11 chuyến vượt biển.

562 tấn vũ khí và 18 cán bộ được đưa vào Nam.

Và cuối cùng:

một người lính 37 tuổi nằm lại ở chiến trường Khu 5.

Đó là Đinh Đạt.

Một người đã dành tuổi trẻ của mình cho biển.

Một người đã cầm lái “ngựa sắt” 54 trong chuyến đi mở ra một giai đoạn mới của Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Một người không trở về để kể lại câu chuyện của mình.

Vì vậy, hôm nay chúng ta kể thay ông.

Không phải để làm cho lịch sử lớn hơn.

Mà để không để những con người nhỏ bé bị lịch sử lớn lao che khuất.

Bởi những chiến công của đất nước không chỉ được làm nên bởi những vị tướng hay những trận đánh nổi tiếng.

Chúng còn được làm nên bởi những người thuyền trưởng âm thầm vượt biển.

Những thủy thủ thức trắng đêm.

Những người mang vũ khí vào Nam.

Những người đã biết nguy hiểm nhưng vẫn bước lên tàu.

Và những người đã hy sinh trước khi kịp nhìn thấy ngày hòa bình.

Đinh Đạt là một trong những người như thế.

Xin được biết ơn người thuyền trưởng đã cầm lái “ngựa sắt” 54.

Xin được biết ơn những thủy thủ đã cùng ông vượt biển.

Và xin được biết ơn tất cả những người lính của Đường Hồ Chí Minh trên biển – những con người đã biến biển cả thành một tuyến đường chi viện cho đồng bào, đồng đội ở miền Nam.

Họ đi trong đêm để đất nước có ngày được nhìn thấy bình minh.