Đình làng Lỗ Giáng (4)

Nằm giữa vùng quê yên bình của Hòa Xuân, Đình làng Lỗ Giáng từ lâu đã trở thành nơi gắn bó với đời sống tinh thần của người dân trong vùng. Ngôi đình cổ với mái ngói rêu phong, sân đình rộng và hàng tre xanh rì phía sau từng chứng kiến biết bao đổi thay của quê hương. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, nơi ấy không chỉ là chốn hương khói linh thiêng mà còn là địa điểm bí mật che chở cho nhiều cán bộ cách mạng hoạt động trong vùng.

Những năm cuối thập niên sáu mươi, chiến tranh lan rộng khắp miền Trung. Cuộc sống của người dân Hòa Xuân trở nên khó khăn và bất an hơn bao giờ hết. Ban ngày, dân làng vẫn ra đồng cấy lúa, gặt lúa như để giữ lấy nhịp sống bình thường giữa khói lửa chiến tranh. Nhưng khi màn đêm buông xuống, cả làng lại chìm trong nỗi lo sợ bởi tiếng máy bay gầm rú và những trận càn quét bất ngờ của địch.

Trong làng khi ấy có một cậu bé tên Thành vừa tròn mười lăm tuổi. Cha mất sớm trong một trận chiến, mẹ tần tảo nuôi các con bằng gánh rau ngoài chợ. Thành lớn lên trong nghèo khó nhưng sớm hiểu thế nào là mất mát và lòng yêu quê hương. Từ nhỏ, cậu đã quen chạy chơi quanh đình làng, quen với mùi khói hương và những câu chuyện về tinh thần bất khuất của người dân Lỗ Giáng do cụ Bảy Từ kể lại.

Cụ Bảy là người trông coi đình làng suốt nhiều năm. Dáng người gầy gò, mái tóc bạc trắng cùng đôi bàn tay chai sần vì thời gian khiến cụ trông già nua và khắc khổ. Thế nhưng trong ánh mắt của cụ luôn hiện lên vẻ cứng cỏi và điềm tĩnh. Ít ai biết rằng phía sau vẻ ngoài lặng lẽ ấy là một người âm thầm tham gia hoạt động cách mạng, góp phần che giấu và bảo vệ nhiều cán bộ trong vùng.

Khi chiến tranh ngày càng ác liệt, đình làng Lỗ Giáng trở thành nơi diễn ra những cuộc họp bí mật vào ban đêm. Dưới ánh đèn dầu leo lét, những người cán bộ cách mạng lặng lẽ bàn bạc công việc trong tiếng gió rít ngoài đồng. Để bảo đảm an toàn, cụ Bảy giao cho Thành nhiệm vụ canh gác mỗi khi có cuộc họp diễn ra. Từ đó, đêm nào cậu bé cũng lên gò đất phía sau làng quan sát động tĩnh.

Có những đêm gió lạnh buốt thổi qua cánh đồng tối đen, Thành vẫn ngồi im lặng trên gò cao, mắt dõi về phía con đường dẫn vào làng. Sự im lặng của màn đêm đôi lúc khiến cậu cảm thấy lo lắng, nhưng nghĩ đến những người đang âm thầm chiến đấu vì quê hương, Thành lại tự nhủ mình không được sợ hãi.

Một đêm cuối đông, khi cuộc họp bí mật đang diễn ra trong đình, từ xa bỗng xuất hiện những ánh đèn lập lòe và tiếng xe cơ giới vọng lại. Linh cảm có điều chẳng lành, Thành lập tức chạy thật nhanh về đình làng. Trong bóng tối đặc quánh của đêm khuya, cậu lao qua những bờ ruộng lầy lội rồi dùng hết sức đánh mạnh vào chiếc trống lớn giữa sân đình.

Tiếng trống vang lên dồn dập, xé tan màn đêm tĩnh mịch. Nghe tín hiệu báo động, các cán bộ nhanh chóng rút xuống đường hầm bí mật phía sau đình, còn người dân trong làng cũng vội vã xuống hầm trú ẩn. Chỉ ít phút sau, lính địch đã tràn vào đình làng, soi đèn pin khắp nơi và lục soát từng góc nhỏ. Dù vậy, chúng không phát hiện được điều gì ngoài một ngôi đình cũ với mùi khói hương còn vương trong gió.

Sau đêm ấy, Thành càng được tin tưởng giao thêm nhiều nhiệm vụ quan trọng. Có lúc cậu mang thư liên lạc giấu trong bó củi, có lúc dẫn đường cho cán bộ vượt qua những cánh đồng ngập nước để tránh sự truy đuổi của địch. Dù tuổi còn nhỏ nhưng cậu chưa bao giờ chùn bước trước hiểm nguy.

Chiến tranh ngày càng khốc liệt hơn. Máy bay địch liên tục quần thảo trên bầu trời Đà Nẵng. Những trận bom dữ dội khiến nhiều mái nhà trong làng bị phá hủy, ruộng đồng tan hoang. Người dân Hòa Xuân sống trong cảnh thiếu thốn nhưng vẫn một lòng bảo vệ quê hương và che chở cho cách mạng.

Một buổi chiều mùa hè, khi mặt trời còn chưa khuất hẳn sau rặng tre cuối làng, tiếng còi báo động bất ngờ vang lên khắp nơi. Từ phía xa, những chiếc máy bay lao đến cùng tiếng động cơ rền vang dữ dội. Dân làng hốt hoảng chạy tìm nơi trú ẩn. Thành lúc ấy đang cùng cụ Bảy dọn dẹp trong đình thì một tiếng nổ lớn bất ngờ vang lên làm mặt đất rung chuyển.

Khói bụi phủ kín sân đình. Một góc mái ngói bị đánh sập, những thanh gỗ cháy đỏ nằm ngổn ngang dưới đất. Thành bị sức ép hất ngã xuống sân, tai ù đặc và đầu óc quay cuồng. Khi gượng dậy, cậu nhìn thấy cụ Bảy nằm bất động bên chân cột đình, tà áo nâu đã thấm đầy máu.

Khoảnh khắc ấy khiến Thành chết lặng. Người đã gắn bó với đình làng suốt bao năm, người từng âm thầm che chở cho biết bao cán bộ cách mạng giờ mãi mãi nằm lại giữa khói bom. Trước lúc nhắm mắt, cụ vẫn hướng ánh nhìn về mái đình đang cháy dở như còn nặng lòng với quê hương và dân làng.

Sự ra đi của cụ Bảy khiến cả làng chìm trong đau xót. Người dân lặng lẽ chôn cất cụ phía sau đình làng, cạnh hàng tre già quen thuộc. Từ đó, Thành thay cụ chăm sóc đình làng và tiếp tục làm nhiệm vụ canh gác cho những cuộc họp bí mật.

Dù bom đạn đã làm ngôi đình hư hại nặng nề, người dân vẫn cố gắng giữ gìn nơi ấy như giữ lấy linh hồn của quê hương. Mỗi tối, Thành đều thắp nhang trước bàn thờ Thành hoàng rồi lặng lẽ quét dọn sân đình dưới ánh đèn dầu leo lét.

Một đêm nọ, khi các cán bộ đang họp trong đình thì có tin địch chuẩn bị càn vào làng. Không khí trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Thành nhanh chóng dẫn mọi người xuống đường hầm bí mật phía sau đình. Nhưng đúng lúc ấy, tiếng chân lính và ánh đèn pin đã xuất hiện ngay ngoài cổng.

Để kéo sự chú ý của địch khỏi đường hầm, Thành ôm lấy chiếc trống đình rồi lao ra sân. Tiếng trống vang lên liên hồi giữa màn đêm tĩnh mịch. Đám lính lập tức phát hiện và đuổi theo cậu bé đang chạy băng qua những con đường làng tối đen.

Thành chạy mãi qua những bờ ruộng, qua những bụi tre quen thuộc trong tiếng đạn bắn phía sau. Trong đầu cậu lúc ấy chỉ còn một suy nghĩ duy nhất là phải giữ an toàn cho mọi người trong đình làng.

Khi đến bờ mương cuối làng, một viên đạn sượt qua vai khiến Thành ngã xuống. Dù đau đớn, cậu vẫn cố ôm chặt chiếc dùi trống trong tay. Đám lính mải truy đuổi Thành nên không phát hiện được đường hầm bí mật, nhờ đó các cán bộ đã kịp thời rút lui an toàn.

Rạng sáng hôm sau, dân làng tìm thấy Thành nằm bất tỉnh bên bụi tre phía sau đình. Cậu được cứu sống sau nhiều ngày điều trị. Vết thương trên vai để lại một vết sẹo dài, trở thành dấu tích không bao giờ phai của những năm tháng hoa lửa.

Chiến tranh rồi cũng kết thúc. Hòa Xuân dần hồi sinh sau bom đạn. Những con đường đất ngày nào nay trở nên đông vui và nhộn nhịp hơn. Trẻ em lại ríu rít cắp sách đến trường, tiếng cười vang lên trên những cánh đồng xanh mướt.

Đình làng Lỗ Giáng được người dân chung tay tu sửa lại khang trang hơn trước. Dẫu vậy, phía sau đình vẫn còn giữ một mảnh cột cháy đen như dấu tích của thời chiến. Mỗi dịp lễ hội, tiếng trống đình vang lên giữa buổi chiều yên bình lại khiến người dân nhớ về những năm tháng gian khó, nhớ về cụ Bảy và cậu bé Thành - những con người bình dị đã góp phần giữ gìn quê hương bằng tất cả lòng dũng cảm và tình yêu đất nước.

Ngôi đình cổ ấy đến hôm nay vẫn lặng lẽ đứng giữa lòng Hòa Xuân như một chứng nhân của lịch sử. Dưới mái đình rêu phong, những câu chuyện về thời hoa lửa vẫn được người già kể lại cho con cháu nghe như một lời nhắc nhở rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hi sinh thầm lặng của những con người bình dị nơi làng quê năm ấy.

Học sinh trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa tri ân thế hệ hoa lửa