ĐÌNH LÀNG LỖ GIÁNG BẢN HÙNG CA HƠN NĂM THẾ KỶ BÊN DÒNG SÔNG CẨM LỆ
Giữa dòng chảy hối hả của một Hòa Xuân đang vươn mình thành đô thị sinh thái hiện đại, có một khoảng lặng thời gian được lưu giữ vẹn nguyên dưới mái ngói âm dương của Đình làng Lỗ Giáng. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc, mà là "cuốn biên niên sử bằng gỗ" lưu dấu hành trình hơn 500 năm mở cõi, giữ làng của quân và dân vùng đất cửa ngõ phía Nam Đà Nẵng. Ngược dòng thời gian về năm 1476, dưới thời vua Lê Thánh Tông, những bậc tiền hiền từ miền Bắc đã theo hành trình mở cõi về phương Nam, dừng chân bên dòng sông Cẩm Lệ hiền hòa để lập nên xã Lỗ Giáng. Kể từ mốc son ấy, ngôi đình đã đứng vững như một biểu tượng tâm linh, chứng kiến mọi thăng trầm của mảnh đất này, từ thuở hoang sơ lập ấp cho đến những năm tháng "vành đai diệt Mỹ" hào hùng và cuộc đổi đời đô thị hóa hôm nay.
Về mặt kiến trúc, Đình Lỗ Giáng là một kiệt tác mẫu mực của nghệ thuật xây dựng đình làng xứ Quảng. Ngôi đình mang cấu trúc ba gian hai chái, với hệ thống khung sườn hoàn toàn bằng gỗ mít rừng đỏ âu – loại gỗ tượng trưng cho sự bền bỉ và lòng thành kính. Điểm đặc sắc nhất chính là nghệ thuật chạm khắc tinh xảo mang đậm dấu ấn làng mộc Kim Bồng. Hãy nhìn lên những bộ vì kèo, kẻ truyền và các đầu dư, bạn sẽ thấy hiện lên một thế giới phù điêu lộng lẫy với các mô-típ "Long, Lân, Quy, Phụng" hay cảnh sinh hoạt dân gian được chạm lộng, chạm thủng vô cùng tài hoa. Mái đình lợp ngói âm dương dày dạn, trên nóc là hình tượng "Lưỡng long chầu nguyệt" ghép bằng sành sứ nhiều màu sắc, tạo nên một diện mạo bề thế và uy nghiêm. Từng nét đục, nhát chạm ấy không chỉ là kỹ xảo của nghệ nhân, mà là tâm huyết của bao thế hệ người dân Lỗ Giáng gửi gắm ước nguyện về một vùng quê thái bình, thịnh vượng.
Trong dòng chảy lịch sử cách mạng, Đình Lỗ Giáng gắn liền với những sự kiện đấu tranh đầy oanh liệt. Trong kháng chiến chống Mỹ, Hòa Xuân là địa bàn chiến lược, là "yết hầu" của nội đô Đà Nẵng. Đình Lỗ Giáng khi ấy không chỉ là nơi thờ tự mà đã hóa thân thành một "pháo đài lòng dân". Dưới mái đình rêu phong, các hầm bí mật đã được đào sâu để nuôi giấu cán bộ, tiếp nhận vũ khí và là điểm tập kết của các đội du kích địa phương trước mỗi giờ xuất kích. Quân địch đã nhiều lần càn quét, cố tình đánh phá nhằm triệt hạ điểm tựa tinh thần của nhân dân, nhưng ngôi đình vẫn đứng vững như ý chí sắt đá của người dân Hòa Xuân: "Một tấc không đi, một ly không rời". Máu của những anh hùng liệt sĩ đã thấm vào đất đình, hòa quyện với khói hương tạo nên một luồng linh khí mạnh mẽ, hun đúc nên truyền thống cách mạng vẻ vang của địa phương.
Một sự kiện lịch sử hiện đại minh chứng cho tình yêu di sản của người dân nơi đây chính là cuộc đại trùng tu năm 2012. Khi thành phố triển khai dự án khu đô thị, cao trình mặt bằng toàn phường được nâng lên đáng kể để tránh ngập lụt. Đứng trước nguy cơ ngôi đình cổ kính bị vùi lấp, chính quyền và nhân dân đã quyết định thực hiện một kỳ tích: nâng toàn bộ ngôi đình nặng hàng trăm tấn lên cao hơn 2 mét theo cốt nền mới. Đây là một cuộc hành trình gìn giữ cội nguồn đầy xúc động, nơi công nghệ hiện đại phục vụ cho lòng hiếu nghĩa với tổ tiên. Việc nâng đình không chỉ cứu một di tích, mà còn là hành động khẳng định: dù đô thị có vươn cao đến đâu, cái "gốc" lịch sử vẫn phải được trân trọng đặt ở vị trí trang trọng nhất.
Hôm nay, đứng trước sân đình, lòng chúng em trào dâng niềm xúc động và biết ơn vô hạn. Từ mốc son năm 1476 đến một Hòa Xuân rực rỡ hôm nay là một hành trình dài của máu, mồ hôi và nước mắt. Tình yêu quê hương trong lòng tuổi trẻ chúng em chính là sự trân trọng những giá trị cội nguồn ấy. Đình Lỗ Giáng mãi mãi là ngọn lửa thiêng soi sáng con đường cho chúng em nỗ lực học tập, rèn luyện để xứng đáng với truyền thống của một "vùng đất thép". Giữ gìn di tích hôm nay chính là giữ lấy linh hồn của quê hương, để câu chuyện về "thời hoa lửa" luôn vang vọng mãi trong hành trình xây dựng phường Hòa Xuân ngày càng văn minh, giàu đẹp và đậm đà bản sắc dân tộc.
