ĐÌNH LÀNG LỖ GIÁNG - BÓNG CỔ THỤ GIỮA DÒNG CHẢY THỜI GIAN

ĐÌNH LÀNG LỖ GIÁNG - BÓNG CỔ THỤ GIỮA DÒNG CHẢY THỜI GIAN

Giữa nhịp sống sôi động và guồng quay đô thị hóa không ngừng của phường Hòa Xuân, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng, vẫn hiện hữu một không gian trầm mặc, lắng sâu, nơi thời gian dường như chậm lại để gìn giữ ký ức của bao thế hệ cư dân. Đó chính là Đình làng Lỗ Giáng – một di tích lịch sử, văn hóa thấm đẫm chiều sâu truyền thống và tinh thần yêu nước bền bỉ của cha ông. Không chỉ là chốn thờ tự linh thiêng hay nơi sinh hoạt cộng đồng gắn bó của dân làng, Đình làng Lỗ Giáng còn như một “pho sử sống”, lặng lẽ ghi dấu hành trình hơn năm thế kỷ khai khẩn đất đai, dựng làng, giữ nước trên mảnh đất Hòa Xuân. Trở về với ngôi đình cổ kính ấy không đơn thuần là tìm về một địa chỉ văn hóa, mà còn là hành trình ngược dòng thời gian, để lắng nghe hơi thở của lịch sử, thấu hiểu và thêm trân trọng những giá trị truyền thống thiêng liêng, hào hùng của quê hương.

I. Mục đích

Việc tìm hiểu và giới thiệu về Đình làng Lỗ Giáng nhằm giúp học sinh nhận thức đầy đủ hơn về lịch sử hình thành quê hương, về những giá trị văn hóa truyền thống được hun đúc qua nhiều thế kỷ. Thông qua di tích này, học sinh được giáo dục lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân, ý thức trân trọng di sản văn hóa dân tộc, đồng thời bồi dưỡng tinh thần yêu nước, yêu quê hương và trách nhiệm giữ gìn, phát huy các giá trị lịch sử – văn hóa trong đời sống hôm nay.

II. Lịch sử hình thành và quá trình khai khẩn

Lịch sử Đình làng Lỗ Giáng gắn liền mật thiết với lịch sử hình thành làng Lỗ Giáng. Theo các gia phả của các tộc họ và bia ký còn lưu giữ, vào thời vua Lê Thánh Tông (năm 1471), trong tiến trình mở mang bờ cõi về phương Nam, các vị Tiền Hiền thuộc các tộc Dương, Hồ, Nguyễn, Phạm, Lê từ vùng đất Thanh Hóa đã di cư vào khu vực này.

Khi đặt chân đến vùng đất Hòa Xuân ngày nay, các vị Tiền Hiền nhận thấy nơi đây có địa thế tương đối bằng phẳng, hệ thống sông nước thuận lợi cho việc canh tác nông nghiệp và sinh sống lâu dài. Từ đó, các vị đã cùng nhau khai khẩn đất hoang, lập ruộng, dựng nhà, từng bước hình thành nên làng Lỗ Giáng.

Trong quá trình lập làng, để có nơi thờ phụng thần linh, tưởng nhớ tổ tiên và làm trung tâm sinh hoạt chung của cộng đồng, người dân đã dựng nên Đình làng và Nhà thờ Tiền Hiền. Thuở ban đầu, các công trình này được xây dựng rất giản dị theo lối chòi canh truyền thống, với bốn cột, hai kèo, mái lợp tranh. Dù đơn sơ, nhưng đó là không gian linh thiêng, thể hiện niềm tin tâm linh và tinh thần gắn kết cộng đồng của cư dân làng Lỗ Giáng.

III. Kiến trúc nghệ thuật và giá trị văn hóa

Trải qua hàng trăm năm tồn tại, cùng với sự phát triển kinh tế – xã hội của làng, đình làng Lỗ Giáng đã nhiều lần được tu sửa, mở rộng. Đặc biệt, vào năm Bảo Đại nguyên niên (1926), đình được xây dựng lại theo quy mô lớn hơn, mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống của đình làng Việt Nam.

Ngôi đình được xây dựng theo lối ba gian, hai chái, với 36 cột gỗ, mái lợp ngói âm dương. Bố cục kiến trúc hài hòa, gồm sân ngoài, sân trong, tiền đường, chánh điện và hậu tẩm. Bên trái đình là nhà hội hương, nơi diễn ra các cuộc họp làng và lưu giữ đồ dùng phục vụ sinh hoạt đình làng.

Phía trước đình là cổng Tam Quan, một bộ phận kiến trúc quan trọng, tạo nên dáng vẻ uy nghiêm cho toàn bộ công trình. Trên cổng có ba chữ “Lỗ đình môn”, mái cổng và mái đình được trang trí các hình tượng rồng, phượng, kỳ lân, dơi ngậm kim tiền… Những hình ảnh này không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống an lành, thịnh vượng và hạnh phúc của người dân.

Đình làng Lỗ Giáng và Nhà thờ Tiền Hiền còn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá, trong đó có các sắc phong từ thời vua Minh Mạng đến vua Bảo Đại, các bia đá có niên đại thời Bảo Đại, cùng nhiều đồ thờ tự cổ. Đặc biệt, tấm biển vàng do vua Khải Định ban năm 1925, khắc bốn chữ “Mỹ tục khả gia”, là minh chứng rõ nét cho nếp sống văn hóa tốt đẹp, thuần phong mỹ tục của người dân làng Lỗ Giáng, được triều đình nhà Nguyễn ghi nhận và đánh giá cao.

IV. “Địa chỉ đỏ” trong lịch sử đấu tranh cách mạng

Bước sang thời kỳ lịch sử hiện đại, đình làng Lỗ Giáng không chỉ là trung tâm sinh hoạt văn hóa – tâm linh mà còn giữ vai trò quan trọng trong phong trào đấu tranh cách mạng tại địa phương. Nhiều hoạt động tuyên truyền, vận động quần chúng đã được tổ chức tại đây. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cũng như trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đình làng là nơi hội họp, tổ chức các hoạt động cách mạng của nhân dân địa phương. Dù phải chịu nhiều hư hại do chiến tranh, đình vẫn là cơ sở để nuôi giấu cán bộ, bộ đội và du kích, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Chính những đóng góp đó đã khiến đình làng Lỗ Giáng trở thành một “địa chỉ đỏ”, gắn liền với truyền thống yêu nước, tinh thần kiên cường và lòng quả cảm của nhân dân Hòa Xuân.

V. Giáo dục học sinh

Ngày nay, đình làng Lỗ Giáng là một địa chỉ có giá trị lớn trong công tác giáo dục truyền thống cho học sinh. Thông qua việc học tập, tham quan và tìm hiểu về di tích, học sinh được bồi dưỡng lòng tự hào về quê hương, nhận thức sâu sắc hơn về công lao của các bậc tiền nhân.

Đình làng giúp các em hiểu rõ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, biết trân trọng những giá trị lịch sử – văn hóa mà cha ông đã gìn giữ. Đồng thời, di tích còn góp phần giáo dục học sinh ý thức bảo vệ di sản, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và sống có trách nhiệm với cộng đồng, xã hội.

VI. Kết luận

Trải qua hơn năm thế kỷ hình thành và phát triển, Đình làng Lỗ Giáng vẫn lặng lẽ đứng đó như một chứng nhân lịch sử, ghi dấu hành trình khai khẩn đất đai, dựng xây làng quê và kiên cường đấu tranh bảo vệ Tổ quốc của bao thế hệ người dân Hòa Xuân. Không chỉ mang giá trị kiến trúc và văn hóa đặc sắc, ngôi đình còn là biểu tượng tinh thần bền vững, gắn bó sâu sắc với đời sống tâm linh của cộng đồng địa phương. Trước những biến thiên của thời gian, đình làng vẫn giữ được vị thế quan trọng và đến năm 2018 đã được chính quyền và nhân dân trân trọng phục dựng, trả lại dáng vẻ uy nghiêm vốn có. Ngày nay, đình làng Lỗ Giáng không chỉ được công nhận là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp thành phố, mà còn trở thành một “lớp học lịch sử” sinh động, nhắc nhở thế hệ trẻ về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, về những hy sinh thầm lặng của các bậc tiền nhân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước; đồng thời khơi dậy trách nhiệm trân trọng quá khứ, gìn giữ hiện tại và hướng tới tương lai.