Đình Làng Lỗ Giáng – “Địa Chỉ Đỏ” Kiên Cường Giữa Vành Đai Lửa Hòa Xuân

Đình Làng Lỗ Giáng – “Địa Chỉ Đỏ” Kiên Cường Giữa Vành Đai Lửa Hòa Xuân

Địa danh lịch sử: Khối phố Lỗ Giáng, Phường Hòa Xuân, Quận Cẩm Lệ, Thành phố Đà Nẵng.

Hòa Xuân vốn là vùng đất được bao bọc bởi bốn bề sông nước, vùng đất phù sa cổ được nuôi dưỡng bởi dòng sông Cẩm Lệ và sông Cái. Trước khi đô thị hóa, nơi đây từng là một hệ thống làng quê bán sơn địa với 9 thôn cổ kính, trong đó Lỗ Giáng là một cái tên khắc sâu vào tâm khảm của bao thế hệ. Và giữa lòng Lỗ Giáng, có một ngôi đình cổ không chỉ chở che cho đời sống tâm linh của dân làng, mà còn là một chứng nhân lịch sử kiên cường, một "pháo đài lòng dân" vững chắc suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ: Đình làng Lỗ Giáng.

Ngược dòng lịch sử, Đình Lỗ Giáng được xây dựng từ thời nhà Nguyễn để thờ các vị thành hoàng và tiền hiền có công khai hoang lập làng. Thế nhưng, khi bước vào thời kỳ "hoa lửa" cứu nước, ngôi đình linh thiêng ấy đã tạm gác lại vẻ yên bình để trở thành một tiền đồn cách mạng vững chắc ở vùng ven đô Đà Nẵng.

Do địa thế Hòa Xuân như một hòn đảo nổi, địch bao vây tứ phía và lập đồn bốt nghiêm ngặt hòng cắt đứt liên lạc giữa nội thành và căn cứ cách mạng. Trong bối cảnh ngột ngạt ấy, Đình Lỗ Giáng với khuôn viên rộng, nhiều cây cổ thụ và hệ thống hầm bí mật xung quanh đã trở thành nơi hội họp, che giấu cán bộ, chiến sĩ và vũ khí của quân ta.

"Dưới những mái ngói rêu phong và những cột gỗ hằn sâu vết thời gian, biết bao cuộc họp mật của lực lượng tự vệ, lực lượng vũ trang địa phương đã diễn ra. Đêm đêm, dưới ánh đèn dầu leo lét, các phương án tác chiến, những chuyến đưa đón cán bộ qua sông, những chuyến tiếp tế lương thực vào nội thành đã được vạch ra ngay tại gian hậu tẩm của ngôi đình này."

Sống giữa gọng kìm của địch, người dân Lỗ Giáng nói riêng và Hòa Xuân nói chung đã lấy chính mạng sống của mình để bảo vệ ngôi đình – cũng là bảo vệ mạch máu cách mạng. Địch nhiều lần điên cuồng càn quét, nã pháo, tra khảo người dân ráo riết hòng tìm ra căn cứ của bộ đội ta, nhưng câu trả lời chúng nhận được luôn là sự im lặng kiên trung. Ngôi đình dẫu có lúc bị đạn bom cày xới, sứt mẻ vách tường, mái ngói, nhưng ngọn lửa lòng dân dưới mái đình thì chưa bao giờ tắt.

Đình làng Lỗ Giáng đã đứng vững qua những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh, cùng nhân dân Hòa Xuân đi qua ngày giải phóng để chứng kiến dòng sông Cẩm Lệ lặng tờ tiếng bom, reo vui tiếng hát thanh bình.

Ngày nay, sau bao thăng trầm và những đợt chỉnh trang đô thị, Đình làng Lỗ Giáng đã được trùng tu khang trang tại vị trí trang trọng ở phường Hòa Xuân và được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Thành phố. Ngôi đình không chỉ là nơi dân làng lui tới khói hương trong các dịp lễ Kỳ yên, mà đã trở thành một "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.

Câu chuyện về Đình làng Lỗ Giáng trong thời hoa lửa là minh chứng hùng hồn cho tinh thần bám đất, bám làng, một lòng theo cách mạng của người dân Hòa Xuân. Những vết hằn của lịch sử trên ngôi đình cổ sẽ mãi là bài học vô giá về lòng dũng cảm và sự hy sinh, nhắc nhở thế hệ hôm nay phải sống xứng đáng với những gì cha ông đã đánh đổi để có được nền hòa bình ngày hôm nay.