ĐÌNH LÀNG QUÁ GIÁNG – ĐỊA DANH LỊCH SỬ VÀ TRUYỀN THỐNG TẠI PHƯỜNG HÒA XUÂN, TP. ĐÀ NẴNG
Đình làng Quá Giáng là di tích văn hóa – lịch sử tiêu biểu nằm trên địa bàn phường Hòa Xuân (thuộc vùng mở rộng lịch sử của xã Hòa Phước cũ), thành phố Đà Nẵng ngày nay. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội của người dân bản địa, mà còn là chứng nhân của nhiều giai đoạn lịch sử quan trọng trong đời sống cộng đồng nơi đây.
1. Lịch sử hình thành và kiến trúc di tích
Đình Quá Giáng ban đầu được dựng bằng tranh, tre, nứa, lá tại xóm Lò Khoai (thôn Giáng Nam 1, xã Hòa Phước), đóng vai trò là nơi họp bàn việc làng và dừng nghỉ của khách trên đường thiên lý – quốc lộ 1A ngày trước.
Đến năm Gia Long thứ 13 (1814), đình được dời về xóm Chiêm Lai Hạ và sau đó tiếp tục di chuyển đến vị trí hiện nay tại khu phế tích Tháp Quá Giáng sau khi bị sét đánh sập. Tại đây đình đã yên vị và tồn tại xuyên suốt nhiều thế kỷ.
Tháp Quá Giáng và Miếu Bà bên cạnh đình chứa đựng dấu tích văn hóa Chăm – Việt với các hiện vật khảo cổ thu được qua khai quật địa phương, góp phần làm rõ bề dày lịch sử cư dân trên vùng đất này.
2. Đình làng Quá Giáng với phong trào cách mạng
Đình không chỉ là trung tâm sinh hoạt văn hóa truyền thống mà còn là nơi gắn với tinh thần đấu tranh của nhân dân địa phương trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Khi phong trào Việt Minh lan rộng (năm 1945), người dân Quá Giáng đã tổ chức tập luyện dân quân tự vệ ngay tại đình làng, chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền.
Ngày 19/8/1945, lực lượng tự vệ của Quá Giáng do các Bí thư chi bộ và các nhân sĩ cách mạng chỉ huy đã trấn áp lý trưởng, thu giữ ấn tín và tài liệu, giành quyền kiểm soát đình làng; lá cờ đỏ sao vàng phấp phới tung bay trên tam quan đình. Đây là một đóng góp quan trọng vào phong trào cách mạng giành chính quyền tại địa phương trong Cách mạng Tháng Tám 1945.
Sau đó, lực lượng này tiếp tục cản trở địch, tổ chức bảo vệ dân làng và hỗ trợ các chiến dịch cách mạng khác trong khu vực.
3. Giá trị văn hóa – tín ngưỡng và bảo tồn
Với bề dày lịch sử hơn trăm năm, đình Quá Giáng và nhà thờ chư phái tộc Quá Giáng (xây dựng năm 1821) là di tích mang đậm yếu tố văn hóa truyền thống, ghi dấu công ơn bốn vị tiền hiền họ Đinh, Lê, Trần, Nguyễn – những người khai phá, lập làng Quá Giáng.
Đình đã được trùng tu và bảo tồn qua nhiều giai đoạn, đặc biệt từ năm 2000 và gần đây nhất vào năm 2019 với kinh phí lớn từ ngân sách địa phương sau khi được xếp hạng Di tích lịch sử cấp thành phố.
Hằng năm, vào ngày 11 và 12 tháng 4 âm lịch, dân làng tổ chức lễ Kỳ yên tại đình và nhà thờ chư phái tộc, thể hiện tinh thần tôn kính tiền nhân, cầu quốc thái dân an và gìn giữ truyền thống văn hóa cộng đồng.
4. Đình Quá Giáng hôm nay – Giá trị và giáo dục truyền thống
Giữa nhịp sống đô thị hóa mạnh mẽ của phường Hòa Xuân, đình làng Quá Giáng vẫn đứng vững như biểu tượng của lịch sử, truyền thống và bản sắc văn hóa địa phương. Đây là điểm đến để giáo dục truyền thống cách mạng, lòng tự hào dân tộc, nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau trân trọng quá khứ để xây dựng tương lai tươi sáng.
