Đình nguyên Tiến sĩ Phan Đình Phùng: Lãnh tụ kiệt xuất phong trào Cần Vương, tấm gương kiết tiết ngàn đời

1. Lời mở đầu: Cây đại thụ uy nghi giữa phong trào Cần Vương chống Pháp

Trong những trang sử đấu tranh giữ nước cuối thế kỷ XIX, khi triều đình nhà Nguyễn bất lực đầu hàng và thực dân Pháp từng bước áp đặt ách thống trị tàn bạo lên dải đất hình chữ S, nhân dân ta đã đứng lên bằng tất cả lòng yêu nước và ý chí bất khuất. Phong trào Cần Vương bùng nổ, quy tụ nhiều văn thân, sĩ phu và nghĩa sĩ khắp ba kỳ. Nổi bật giữa bức tranh hào hùng ấy chính là Phan Đình Phùng – vị thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Hương Khê, một nhân cách lớn, một nhà quân sự tài ba trọn đời vì nước vì dân.

2. Con đường từ vị quan thanh liêm đến lãnh tụ nghĩa quân kiên trung

Sinh ra tại làng Đông Thái, huyện La Sơn (nay là huyện Đức Thọ), tỉnh Hà Tĩnh trong một gia đình dòng dõi khoa bảng và yêu nước, Phan Đình Phùng sớm nổi tiếng thông minh, học rộng. Năm 1877, ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ (Thủ khoa đại khoa), bước vào con đường làm quan dưới triều Nguyễn. Dù giữ các chức vụ quan trọng như Tri phủ, Ngự sử trong Đô sát viện, ông nổi tiếng là một vị quan thanh liêm, cương trực, thẳng thắn can gián triều đình và không sợ cường quyền, kể cả việc dâng sáu điều hèo hức trừng trị quan lại tham nhũng hay phản đối việc phế lập vua.

Khi phong trào Cần Vương do Tôn Thất Thuyết phò tá vua Hàm Nghi phát động năm 1885 nhằm kêu gọi sĩ phu và nhân dân đứng lên cứu nước, Phan Đình Phùng không ngần ngại từ bỏ bổng lộc triều đình, trở về quê hương phất cao ngọn cờ khởi nghĩa. Ông nhanh chóng quy tụ lực lượng, xây dựng căn cứ chiến đấu vững chắc tại vùng núi hiểm trở giữa ba tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình, trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hương Khê – cuộc kháng chiến quy mô lớn, tổ chức chặt chẽ và kéo dài nhất trong phong trào Cần Vương.

3. Tài thao lược xuất chúng và khí tiết hiên ngang đến hơi thở cuối cùng

Dưới sự chỉ huy tài tình của Phan Đình Phùng cùng các cộng sự đắc lực như Cao Thắng, nghĩa quân Hương Khê đã lập nên những chiến công vang dội, xây dựng hệ thống đồn lũy kiên cố, tự lực chế tạo thành công vũ khí hiện đại và làm cho quân Pháp nhiều phen khiếp vía, tốn không biết bao nhiêu xương máu và tiền bạc. Kẻ thù từng tìm mọi cách từ dụ dỗ, treo thưởng lớn đến việc bắt giữ, đào mộ thân phụ ông nhằm lung lay ý chí, nhưng trước sau như một, Phan Đình Phùng vẫn giữ vững tư thế hiên ngang của một bậc đại trượng phu, kiên quyết chiến đấu đến cùng.

Đầu năm 1896, trong một trận chiến đấu vô cùng ác liệt và gian khổ tại vùng núi Can Lộc (Hà Tĩnh), do điều kiện khắc nghiệt, thiếu thốn thuốc men và lao tâm khổ tứ vì việc nước, cụ Phan Đình Phùng đã lâm bệnh nặng và vĩnh viễn qua đời. Cuộc khởi nghĩa Hương Khê vì thế cũng dần đi vào hồi kết, nhưng tinh thần và sự oanh liệt của nó đã trở thành đỉnh cao chói lọi của phong trào chống Pháp cuối thế kỷ XIX.

4. Lời kết: Tượng đài bất tử trong lòng non sông đất nước

Cụ Phan Đình Phùng đã vĩnh viễn ra đi, nhưng khí phách hiên ngang, lòng yêu nước nồng nàn và nhân cách thanh cao của ông mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ mai sau. Tên tuổi của ông được khắc ghi vĩnh viễn trên những con đường lớn, ngôi trường khang trang khắp mọi miền đất nước. Thế hệ hôm nay và mai sau luôn cúi đầu tưởng nhớ, tri ân sâu sắc công ơn to lớn của vị anh hùng dân tộc lỗi lạc.