Đinh Núp - Anh hùng lực lượng vũ trang

Đinh Núp (1914 - 1999) là một chiến sỹ người dân tộc Ba Na trong lịch sử Việt Nam. Ông nguyên Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khóa VI (1976 - 1981). Đinh Núp được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân nên thường được gọi là Anh hùng Núp.

Tiểu sử

Đinh Núp sinh ngày 2 tháng 5 năm 1914 tại làng Stơr, xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai (nay là xã Tơ Tung, tỉnh Gia Lai); ông là người dân tộc Ba Na.^[1]

Ông có lòng căm thù quân Pháp cùng dân làng đi phu, phải bỏ làng bỏ buôn để đảm bảo an toàn cho người dân, cũng như chuẩn bị thêm cho các đợt đánh tiếp theo. Năm 1935, trong một lần quân Pháp về làng bắt phu, dân làng lánh hết vào rừng, một mình anh Núp ở lại dùng nỏ phục kích, bắn lính Pháp chảy máu để chứng minh với dân làng rằng lính Pháp cũng là người, có thể chống lại được. Ông đã lãnh đạo các dân tộc Ba Na và Ê Đê đứng lên bảo vệ buôn làng, chống lại thực dân Pháp.

Năm 1945, ông tham gia Cách mạng tháng Tám, giành chính quyền tại địa phương.

Trong kháng chiến chống Pháp (1946-1954), ông vận động đồng bào dân tộc tham gia các tổ du kích, xây làng chiến đấu chống các cuộc càn quét của Quân đội Viễn chinh Pháp. Từ 1950 đến 1951, Pháp đã tổ chức 10 cuộc hành quân lên đốt làng, phá rẫy nhưng đều bị lực lượng kháng chiến đánh trả bằng vũ khí thô sơ như chông tre, bẫy đá, cung tên... Đinh Núp đã cùng dân làng dựa vào núi rừng hiểm trở để giăng bẫy, tiêu diệt nhiều sinh lực địch.

Sau hiệp định Genève 1954, ông cùng đơn vị tập kết ra miền Bắc một thời gian rồi trở về tham gia kháng chiến ở Tây Nguyên.

Năm 1955, được kết nạp vào Đảng Nhân dân Cách mạng Việt Nam.

· Năm 1963, Đinh Núp trở về Nam chiến đấu.

· Năm 1964, Đinh Núp sang thăm Cuba theo lời mời của Chủ tịch Fidel Castro.

· Ông từng đảm nhiệm Chủ tịch Mặt trận tổ quốc tỉnh Gia Lai - Kon Tum (1976), Đại biểu Quốc hội khóa VI (1976 - 1981), Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa VI (1976 - 1981).^[2]

· Ông là nhân vật chính, nguyên mẫu trong bộ tiểu thuyết Đất nước đứng lên của nhà văn Nguyên Ngọc, tác phẩm này đã được dựng thành phim năm 1995. Trong phim, ông có tham gia một số cảnh quay nói về hồi tưởng, suy nghĩ của chính bản thân mình.

· Ông mất ngày 10 tháng 7 năm 1999 tại Gia Lai, không lâu sau lễ mừng thọ 85 tuổi.

Vinh danh

· Năm 1955, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

· Ông được tặng thưởng các huân chương Quân công hạng ba và huân chương chiến công hạng nhất, Huy hiệu Hồ Chí Minh.

· Khu Lưu niệm Anh hùng Núp tại làng Stơr, xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai (Theo quyết định phê duyệt, tổng diện tích của khu lưu niệm là hơn 5 ha, gồm 26 hạng mục như: Nhà lưu niệm 2 tầng, khu nhà sàn, tượng, khu mộ tượng trưng, khu nhà thủy tạ và các hạng mục khác... Công trình được khởi công vào cuối quý II - 2009 và hoàn thành vào năm 2011. Khu tưởng niệm Anh hùng Núp hoàn thành cùng với các công trình lịch sử văn hóa về thời Tây Sơn Thượng đạo và các danh lam thắng cảnh khác sẽ hình thành một tour du lịch khép kín từ thành phố Pleiku đến các huyện Kbang, thị xã An Khê và huyện Kông Chro.^{[cần dẫn nguồn]}

· Tên ông được đặt cho nhiều con đường ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Gia Lai và một số trường học.

· Năm 1964, trong lần sang thăm Cuba, nhân dân Cuba gọi ông là Anh hùng miền núi.^[3]

· Ông cũng được tặng tưởng một số huân chương của Liên Xô, Cuba bởi thành tích trong sự nghiệp chống chủ nghĩa thực dân, góp sức cho Phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới.

· Ngày 4 tháng 12 năm 2019, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội thông qua việc đặt tên đường Đinh Núp, tại quận Cầu Giấy. Phố Đinh Núp từ ngã ba giao cắt phố Nguyễn Chánh đến ngã tư giao cắt phố Tú Mỡ, chiều dài 1.000m.^[1]

· Chiến công của ông chống lại thực dân Pháp đã được NSND, Nhạc sĩ Trần Quý sáng tác thành ca khúc Hát mừng anh hùng Núp và giành giải thưởng của Hội Văn nghệ Việt Nam.^[4]

Đời tư

· Vợ đầu là H'Liêu (mất 1954). Hai ông bà có với nhau một con trai là Đinh H'Ruk (1949 – 2007). Sau khi vợ mất, theo phong tục nối dây, Đinh Núp được đính hôn với em vợ là Ch'rơ, lúc này bà mới 13 tuổi; nhưng ông phải tập kết ra Bắc nên mang con trai theo.^[5]

· Ông kết hôn với bà H'Ben tại Hà Nội, bà là văn công đoàn Tây Nguyên tại miền Bắc những năm chống Mỹ, họ có một người con chung bị dị tật. Khi biết người vợ nối dây của Núp là Ch'rơ còn sống nên bà H'Ben chủ động ly hôn, lấy một nghệ sĩ violin và đem theo đứa con. Sau năm 1975, bà và chồng chuyển về Gia Lai, bà làm Hiệu trưởng trường Văn hóa nghệ thuật tỉnh; nhạc công Lê Đức Thịnh làm Giám đốc Trung tâm văn hoá - Thông tin tỉnh.^[5]

· Năm 1963, ông trở về Nam hoạt động, nhưng phải đến năm 1967 mới được đoàn tụ với bà Ch'rơ - bà mất 2013.^[5]

· Ông còn là anh em kết nghĩa với Chủ tịch Cuba Fidel Castro (ông hơn Fidel 12 tuổi). Hai người kết nghĩa trong chuyến thăm Cuba của ông vào năm 1964.

Chuyện về người anh hùng “đánh thác” ở Điện Biên

(Dân trí) - Ôm khối bộc phá được gói bằng lá chuối rừng, Phan Tư lặn xuống chân thác. Một tiếng nổ đinh tai vang lên, ngọn thác đổ ụp xuống lòng suối. Trên bờ, tất thảy mọi người đều ngả mũ mặc niệm. Nhưng ở phía xa, Phan Tư trồi lên khỏi dòng nước...

Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Phan Tư.

Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Phan Tư.

Tết năm Giáp Ngọ 1954, công tác chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ trở nên gấp gáp hơn bao giờ hết. Việc vận tải lương thực, đạn dược phục vụ chiến sỹ là nhiệm vụ hết sức cần kíp. Thế nhưng đường vận chuyển hết sức khó khăn, hiểm trở khiến việc vận chuyển gặp nhiều trở ngại.

Sông Nậm Na là một trong những tuyến đường vận tải chính phục vụ chiến dịch Điện Biên. Sông có chiều dài 120km nhưng có tới 90 ngọn thác, trong đó có 12 thác lớn, nguy hiểm. Trung đội 5, đại đội 124, tiểu đoàn 555 được giao nhiệm vụ phá thác trên sông Nậm Na, tạo điều kiện cho lương thực, thuốc men, đạn dược đến chiến trường một cách thuận lợi và nhanh nhất có thể.

Trung đội trưởng Hoàng Viết Sâm thức mấy đêm ròng vẫn chưa nghĩ ra cách đưa bộc phá xuống chân thác. Nước lớn, chảy xiết, trong khi đó, ngoài thuốc nổ và dây cháy chậm ra thì không có thêm bất cứ một vật gì khác để gói thuốc nổ mà không để nó ngấm nước. Phát động sáng kiến trong toàn trung đội cũng chưa thấy ai đưa ra được phương án khả dĩ.

Khi chưa có kế sách gì để khuất phục dòng thác dữ thì ngày Tết về. Hoa ban, hoa mận nở trắng sườn đồi, mùi xôi nếp tỏa thơm ngào ngạt từ các căn nhà sàn của đồng bào, nỗi nhớ quê, nhớ nhà càng nên da diết hơn. Nghĩ mãi không ra sáng kiến, cái bụng đói cồn cào khiến Phan Tư càng nhớ nhà hơn. Chắc giờ này cha mẹ ở nhà cũng đang gói bánh chưng. Mấy cân nếp mẹ để dành sẽ được đãi sạch, gói vuông vắn trong mấy lớp lá dong, buộc chạc (dây) lạt thật chặt rồi xếp vào nồi… Nghĩ đến đây, một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu Phan Tư: Sao không gói thuốc nổ trong lá dong! Buộc thật chặt, ngâm xuống suối sẽ không bị ngấm nước.

Vui quá, Phan Tư quên là mới quá nửa đêm, vội chạy đi khoe. Nghe Tư trình bày sáng kiến, cả trung đội hò reo sung sướng, công kênh Tư một vòng. Tờ mờ sáng, cả trung đội chia nhau vào rừng, tốp chặt lá chuối, tốp chặt nứa, vầu làm lạt buộc. Gói bộc phá được gói như bánh chưng, càng nhiều lá thì sức công phá càng lớn.

Gói xong thuốc nổ, đến công đoạn dùi lỗ để nối dây cháy chậm thì nảy sinh sự cố. Lấy gì để “hàn” kín lỗ để nước khỏi ngấm vào khối thuốc? Lấy đất sét! Một đồng chí nêu ý kiến. Nhưng giữa rừng núi, suối toàn cát và đá cuội, lấy đâu ra đất sét mà hàn.

Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Phan Tư.

Đại đoàn 351 trong lễ đón nhận danh hiệu Anh hùng tháng 9/1955, Phan Tư đứng giữa, hàng đầu (người ôm hoa) - Ảnh nhân vật cung cấp.

Đang bực vì chưa tìm ra phương án "hàn" khối bộc phá thì anh em lại buồn vì anh nuôi lỡ nấu cơm nát quá, lại là cơm nếp, rất khó ăn. Cố gắng ăn mấy miếng, trệu trạo nhai, bỗng Phan Tư thốt lên: “Nhào kỹ cơm nếp nát thành hồ để hàn rồi phơi khô sẽ không bị thấm nước”. Sáng kiến được thử nghiệm ngay lập tức và cho kết quả đúng như Tư dự đoán.

Mang khối bộc phá gói bằng lá chuối rừng, nén bằng lạt giang và hàn bằng cơm nếp ra suối thử nghiệm. Mội tiếng nổ vang lên, khối đá vỡ vụn trong tiếng reo hò vui mừng của lính công binh. Kinh nghiệm sản xuất bộc phá bằng lá chuối của Phan Tư được phổ biến khắp trung đội để anh em triển khai phá thác làm đường vận chuyển.

“Đích” đầu tiên là thác Hang - một con thác có tiếng hung dữ trên sông Nậm Na. Đó là một khối đá khổng lồ chắn ngang dòng nước. Phan Tư xung phong lặn xuống xác định vị trí đặt khối bộc phá. Sau khi hoàn thành công tác chuẩn bị, Phan Tư và 2 chiến sỹ khác được phân công nhiệm vụ đặt khối bộc phá để phá thác Hang.

Vì dây cháy chậm thời kỳ này rất hiếm nên tiêu chí đưa ra là phải triệt để tiết kiệm. Sau khi đo đạc và tính toán kỹ, Phan Tư ôm khối bộc phá lặn xuống. Đồng chí châm lửa và đồng chí cầm sào định hướng được lệnh chạy lên bờ. Phan Tư có 40 giây để hoàn thành việc đặt khối bộc phá và ngoi lên, bơi xa khu vực này.

Nước chảy xiết, mọi tính toán ban đầu đều bị sai lệch. Cầm chắc cái chết trong tay nhưng Phan Tư vẫn bình tĩnh đặt khối nổ đúng vị trí đã được xác định và đạp mạnh chân vào tảng đá để ngoi lên. Một tiếng nổ long trời lở đất. Đất, đá và nước bắn tung tóe lên trời. Dòng thác Hang biến mất!

Trên bờ, không ai bảo ai, mọi người đều bỏ mũ xuống, dành một phút mặc niệm cho người anh hùng đã hy sinh dưới chân thác. Bỗng một người lính phát hiện phía dưới hạ lưu, cách chân thác vài chục thước có bóng người dập dềnh. Thì ra là Phan Tư. Tư không chết mà chỉ bị sức ép của khối bộc phá “bắn” ra xa. Cũng nhờ vì vậy mà thoát chết nhưng bị thương khá nặng.

Bộ đội công binh phá đá mở đường lên Điện Biên (Ảnh tư liệu).

Bộ đội công binh phá đá mở đường lên Điện Biên (Ảnh tư liệu).

Sáng kiến và tấm gương dũng cảm của Phan Tư được phổ biến toàn tiểu đoàn. Chỉ bằng lá chuối rừng, sợi lạt giang, cơm nếp nát, 120km chiều dài sông Nậm Na được thông dòng trong vòng 7 ngày. Thời gian, lực lượng và sức người bỏ ra để thực hiện một chuyến hàng được rút xuống còn 1/3. Đạn dược, thuốc men, lương thực ùn ùn ra chiến trường, giúp bộ đội ăn no đánh thắng.

Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc, Phan Tư vinh dự là 1 trong 3 người con xứ Nghệ được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. “Sự nghiệp” cầm súng còn gắn bó với Phan Tư cho tận tới ngày ông nghỉ hưu.

Ở cái tuổi xưa nay hiếm, ông không còn đủ minh mẫn để nhớ hết những gì đã xảy ra từ 60 năm trước. Vậy nhưng, mỗi khi nhắc tới Điện Biên Phủ, những ký ức vẫn hiện về, chắp vá và rời rạc. “Muốn lên thăm Điện Biên Phủ lắm nhưng già rồi, chẳng đi được nữa”, người anh hùng “đánh thác” trên sông Nậm Na tiếc nuối.