Dinh quận Cao Lãnh (dinh Cò Tây)

Trong khuôn viên Bảo tàng tổng hợp, trên đường Nguyễn Thái Học, p.4, Tp.CL.

Sau khi triều đình Huế ký Hiệp ước Nhâm Tuất (1862) nhường 3 tỉnh miền Đông Nam kỳ cho Pháp, năm 1863 quân Pháp chiếm Cao Lãnh rồi từng bước thiết lập bộ máy cai trị, xây dựng trường án ở Cần Lố, đồn binh ở Mỹ Trà, Dơi Me,... và các công sở cấp quận tại làng Hòa An, ngang chợ Cao Lãnh.

Dinh cho quan Pháp (gọi là dinh Cò Tây) xây gạch, lợp ngói, hai tầng, nhìn ra sông Cao Lãnh, cạnh đó là dinh quận – nơi làm việc của chủ quận Cao Lãnh, phía trên là nhà của thầy thuốc Lư.

Khi chánh quyền Pháp tăng tiền thuế thân từ năm 1927 để xây cầu đúc Cao Lãnh, trên 4.000 người dân Cao Lãnh biểu tình trước dinh Quận vào ngày 3/5/1930, buộc Cô-nhắc (Cognac), Thống đốc Nam Kỳ, phải hoãn thuế thân cho cả 21 tỉnh Nam Kỳ. Cũng tại đây, trong Cách mạng tháng Tám 1945, Chi bộ Đảng Cao Lãnh lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa, buộc quận trưởng Bùi Quang Ân phải giao chánh quyền cho nhân dân.

Khi tái chiếm Cao Lãnh, dinh Cò Tây và dinh Quận là nơi làm việc của chỉ huy Pháp và Quận trưởng Cao Lãnh còn nhà thầy thuốc Lư là nơi trú đóng của Ban chỉ huy đại đội 10 quân đội giáo phái Hòa Hảo. Ở đây còn có một phòng biệt giam để giam giữ, tra tấn cán bộ Việt Minh và những người bị tình nghi ủng hộ Việt Minh.

Thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ, các nơi này được giao cho Quân đội Nhân dân Việt Nam quản lý trong 100 ngày tập trung ở Cao Lãnh. Sau đó, dinh Cò Tây và dinh Quận là nơi làm việc của tỉnh trưởng Kiến Phong.

Từ năm 1978, Tỉnh dành khu vực này cho Bảo tàng tổng hợp Tỉnh, dinh Cò Tây và dinh Quận được trùng tu, Nhà thầy thuốc Lư cũng được bảo tồn nhưng xây dựng mới lại y nguyên mẫu và dời xích lên. Cụm di tích Dinh Quận, Dinh Cò Tây, Nhà thầy thuốc Lư và Phòng biệt giam được công nhận là Di tích Lịch sử lưu niệm sự kiện cấp Tỉnh vào ngày 09/5/2008.