Đinh Thị Thu Hiệp, “Cọc tiêu sống” giữa tọa độ lửa Đá Đẽo

Giữa đèo Đá Đẽo – một trong những “tọa độ lửa” ác liệt của tuyến chi viện chiến lược vào miền Nam – từng có một cô gái vóc người nhỏ bé, chỉ nặng chưa đầy 40 kilôgam, ngày đêm bám mặt đường giữa bom rơi, đạn nổ. Có lần, khi cả đoàn xe đứng trước một bãi bom mà không ai dám chắc đâu là ranh giới giữa sự sống và cái chết, cô đã bước ra giữa đường, lấy chính cơ thể mình làm dấu mốc để những người lính lái xe đi theo.

Người ta gọi cô là:

“Cọc tiêu sống trên đèo Đá Đẽo.”

Cô gái ấy là Đinh Thị Thu Hiệp – Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, người con của quê hương Minh Hóa, Quảng Bình.

Đinh Thị Thu Hiệp sinh năm 1946, tại xã Xuân Hóa, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình. Bà là chị cả trong một gia đình nghèo có bảy chị em. Tuổi thơ của cô bé miền sơn cước không có nhiều những ngày tháng thảnh thơi. Hằng ngày, Hiệp phải bắt tép, mò ốc, phụ giúp cha mẹ kiếm sống và chăm lo cho các em. Chính những năm tháng thiếu thốn ấy đã sớm rèn cho cô gái nhỏ bé sự chịu thương, chịu khó và một ý chí bền bỉ trước gian khó.

Rồi chiến tranh ập đến.

Quảng Bình trở thành tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, vừa là hậu phương, vừa là chiến trường, vừa là cửa ngõ của những tuyến đường đưa người và hàng hóa vào miền Nam.

Tuổi trẻ cả nước khi ấy sôi sục với phong trào “Ba sẵn sàng”.

Đinh Thị Thu Hiệp cũng muốn lên đường.

Nhưng có một trở ngại rất đời thường.

Cô quá nhỏ.

Thân hình gầy gò, cân nặng chưa đầy 40 kilôgam khiến địa phương ban đầu không đồng ý cho cô tham gia lực lượng thanh niên xung phong. Người ta có lý do để lo lắng: phía trước không phải một chuyến đi bình thường, mà là bom đạn, núi rừng, những cung đường có thể bị đánh phá bất cứ lúc nào.

Nhưng cô gái trẻ không chấp nhận ở lại.

Theo lời kể được Báo Quảng Bình ghi lại, Đinh Thị Thu Hiệp đã viết đơn bằng máu, tha thiết xin được ra trận tuyến.

Một cô gái chưa đầy hai mươi tuổi, vóc người nhỏ bé nhưng lại mang trong mình một quyết tâm lớn hơn chính hình hài của mình.

Cuối cùng, nguyện vọng ấy được chấp nhận.

Đinh Thị Thu Hiệp khoác lên mình màu áo thanh niên xung phong và được đưa đến một trong những nơi nguy hiểm nhất của tuyến đường Trường Sơn:

Đèo Đá Đẽo nằm trên tuyến đường 15A, giữa vùng núi giáp ranh Bố Trạch – Minh Hóa. Trong những năm 1965–1972, đây là một trong những trọng điểm mà không quân Mỹ liên tục đánh phá nhằm cắt đứt tuyến vận chuyển chiến lược từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Riêng năm 1967, địch thực hiện một đợt đánh phá kéo dài 97 ngày đêm, với ý đồ vùi lấp, “xóa trắng” cung đường này.

Ngày ấy, giữ được đường thông cũng có nghĩa là giữ được mạch máu của chiến trường.

Một chiếc xe qua được đèo có thể mang theo đạn dược cho một đơn vị đang chiến đấu.

Một chuyến hàng đến được phía Nam có thể quyết định khả năng trụ lại của cả một trận địa.

Vì vậy, khi máy bay đánh đường, thanh niên xung phong lại lao ra sửa đường.

Bom vừa dứt, cuốc xẻng lại vang lên.

Hố bom vừa xuất hiện, đất đá lập tức được san lấp.

Đường vừa bị cắt, bằng mọi giá phải nối lại.

Và trong đội hình những con người ngày đêm bám đường ấy có Đinh Thị Thu Hiệp.

Công việc của bà không chỉ là đào đất, phá đá.

Bà phải theo dõi từng đợt máy bay.

Đếm từng quả bom rơi.

Xác định những vị trí có bom nổ chậm.

Vận chuyển đạn dược, hàng hóa.

Và khi cần, phải bước vào những nơi mà chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể đổi bằng tính mạng.

Người con gái chưa đầy 40 kilôgam ấy có những lần vác kiện hàng, thùng đạn chạy hơn một cây số qua khu vực có bom nổ chậm, đưa hàng đến nơi tập kết an toàn.

Cuối năm 1967, tại khúc cua Km 516+300 phía tây đèo Đá Đẽo, bom nổ chậm liên tục rơi xuống. Nhiều người đã hy sinh khi tiếp cận những quả bom chưa nổ.

Đinh Thị Thu Hiệp được cấp trên giao chốt giữ trọng điểm này.

Ngay ngày đầu nhận nhiệm vụ, một quả bom nổ chậm rơi đúng giữa tim đường.

Nếu không xử lý, đoàn xe phía sau không thể đi.

Nếu tiếp cận sai cách, người xử lý có thể không bao giờ trở về.

Hiệp yêu cầu mọi người lùi ra xa.

Rồi một mình bước vào khu vực có bom.

Sau khi hoàn tất việc kích nổ, bà chạy ra khỏi điểm nguy hiểm. Khi mới cách khoảng 150 mét, quả bom phát nổ.

Sức ép khủng khiếp quật vào người cô gái trẻ.

Một bên tai của bà từ đó bị ảnh hưởng nặng.

Nhưng bà còn sống.

Và con đường lại được thông.

Thế nhưng câu chuyện khiến cái tên Đinh Thị Thu Hiệp trở thành huyền thoại trên đèo Đá Đẽo lại diễn ra vào những ngày cận Tết Mậu Thân năm 1968.

Một đoàn xe chở hàng phục vụ chiến trường bị mắc lại dưới chân đèo.

Phía trước là bãi bom.

Không ai biết chắc quả nào đã nổ.

Không ai biết dưới mặt đất kia còn bao nhiêu quả bom đang chờ một rung động nhỏ để phát nổ.

Trong chiến tranh, dừng xe quá lâu cũng đồng nghĩa với nguy hiểm. Máy bay địch có thể quay trở lại bất cứ lúc nào. Những chuyến hàng phía trước đang cần cũng không thể chờ đợi.

Giữa tình thế ấy, Đinh Thị Thu Hiệp đưa ra một quyết định.

Một quyết định mà nhiều năm sau, người ta vẫn nhắc lại với sự khâm phục.

Bà nói với những người lái xe rằng, nếu họ quyết tâm đi, bà sẽ đưa họ qua.

Rồi cô gái trẻ bước ra giữa bãi bom.

Không có cọc tiêu.

Không có biển báo.

Không có thiết bị dò tìm hiện đại.

Đinh Thị Thu Hiệp dùng chính thân mình làm cọc tiêu.

Bà đi trước.

Những chiếc xe đi sau.

Mỗi bước chân của bà là một dấu mốc.

Mỗi vòng bánh xe lăn qua là thêm một lần đối mặt với ranh giới sinh tử.

Con đường ngoằn ngoèo giữa những quả bom chưa nổ.

Chỉ cần một quả phát nổ, cả bãi bom có thể bị kích hoạt.

Nhưng người con gái nhỏ bé ấy vẫn bước.

Không thể chạy.

Không được đi sai.

Không được phép hoảng sợ.

Bởi phía sau bà là những người lính lái xe.

Là những chiếc xe chở hàng.

Là chiến trường đang chờ.

Cuối cùng, hơn 20 chiếc xe đã vượt qua bãi bom an toàn.

Từ ngày ấy, đồng đội và những người lính Trường Sơn gọi Đinh Thị Thu Hiệp bằng một cái tên rất đặc biệt:

“Cọc tiêu sống trên đèo Đá Đẽo.”

Có lẽ không một danh xưng nào diễn tả đầy đủ hơn sự dũng cảm của người con gái ấy.

Bởi cọc tiêu vốn là vật vô tri.

Còn “cọc tiêu” hôm ấy là một con người bằng xương bằng thịt.

Một cô gái cũng biết đau.

Biết sợ.

Có cha mẹ để nhớ.

Có những đứa em đang đợi ở quê nhà.

Có cả một tuổi trẻ và những ước mơ phía trước.

Nhưng khi Tổ quốc cần, cô đã đặt mạng sống của mình giữa bãi bom để những đoàn xe được đi qua.

Trong suốt tám năm công tác trên tuyến lửa Quảng Bình, Đinh Thị Thu Hiệp không chỉ nổi tiếng bởi sự quả cảm mà còn có nhiều sáng kiến trong phá đá, nhồi mìn, vận chuyển đá và tổ chức lao động; cùng đồng đội nâng cao năng suất, bảo đảm đường giao thông phục vụ chiến trường. Tư liệu của lực lượng TNXP ghi nhận bà nhiều lần xông vào khu vực nguy hiểm để cứu người, cứu tài sản và hoàn thành nhiệm vụ thông tuyến.

Ngày 7 tháng 6 năm 1972, Đinh Thị Thu Hiệp được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trước đó, người nữ thanh niên xung phong của Minh Hóa còn được nhân dân tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội khóa IV, nhiệm kỳ 1971–1975, trong Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Bình cùng với Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhiều đại biểu khác.

Tháng 3 năm 1973, khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp vào thăm lực lượng bộ đội và thanh niên xung phong trên tuyến Trường Sơn, Đinh Thị Thu Hiệp cùng đồng đội tại đèo Đá Đẽo đã có dịp gặp vị Tổng Tư lệnh. Giữa một vùng đất còn ngổn ngang dấu tích bom đạn, cuộc gặp ấy như một lời ghi nhận dành cho những con người đã lấy tuổi thanh xuân để giữ cho con đường vào Nam không bao giờ bị cắt đứt.

Rồi chiến tranh kết thúc.

Những đoàn xe không còn phải chạy trong đêm để tránh máy bay.

Đèo Đá Đẽo không còn rung chuyển bởi bom đạn.

Người nữ anh hùng trở về với quê hương Xuân Hóa, trở lại cuộc sống bình dị giữa ruộng nương, xóm làng. Bà lập gia đình, sinh con, sống trong căn nhà nhỏ ở thôn Ba Nương. Nhiều năm sau, khi tuổi đã cao, những đoàn học sinh, đồng đội cũ vẫn tìm đến để nghe bà kể về một thời tuổi trẻ trên đèo Đá Đẽo.

Có lần nhắc về những năm tháng ấy, điều khiến bà xúc động nhất không phải những chiến công của chính mình.

Mà là những đồng đội đã không trở về.

Đất nước hòa bình.

Cuộc sống đổi thay.

Bà được chứng kiến những con đường rộng mở, những chiếc xe bình thản vượt đèo, những thế hệ trẻ lớn lên không biết tiếng bom rơi là gì.

Còn nhiều người bạn của bà đã nằm lại trong tuổi đôi mươi.

Đó có lẽ cũng là một trong những nỗi niềm sâu sắc nhất của những người bước ra từ chiến tranh: niềm vui được sống trong hòa bình luôn đi cùng nỗi nhớ những người đã hy sinh để làm nên hòa bình ấy.

Hôm nay, đi qua đèo Đá Đẽo, khó có thể hình dung rằng con đường giữa núi rừng yên bình ấy từng là một lằn ranh sinh tử.

Rừng đã xanh trở lại.

Những hố bom năm xưa dần bị thời gian lấp đầy.

Đoàn xe hôm nay đi qua đèo không cần một người bước phía trước dò từng mét đường.

Nhưng nếu lắng lại giữa núi rừng Trường Sơn, dường như câu chuyện về một cô gái nhỏ bé vẫn còn ở đó.

Một cô gái từng không được cho đi thanh niên xung phong vì quá gầy.

Một cô gái phải viết đơn bằng máu để được ra chiến trường.

Một người chỉ nặng chưa đầy 40 kilôgam nhưng có thể vác những thùng đạn vượt qua bãi bom.

Một người từng một mình bước vào xử lý bom nổ chậm.

Và trong một ngày cận Tết Mậu Thân năm 1968, đã lấy chính cơ thể mình làm “cọc tiêu sống” dẫn đoàn xe vượt qua ranh giới giữa sự sống và cái chết.

Có những anh hùng được nhớ đến bởi một trận đánh.

Có những anh hùng được nhớ bởi một khoảnh khắc.

Đinh Thị Thu Hiệp được nhớ đến bởi những bước chân giữa bãi bom.

Những bước chân nhỏ bé của một người con gái Minh Hóa.

Nhưng phía sau những bước chân ấy là cả một đoàn xe.

Phía sau đoàn xe là chiến trường.

Và phía sau chiến trường là khát vọng thống nhất đất nước của hàng triệu con người Việt Nam.

Đinh Thị Thu Hiệp – người nữ Anh hùng của đất lửa Quảng Bình, “cọc tiêu sống” trên đèo Đá Đẽo – đã dùng chính tuổi thanh xuân của mình để chỉ đường cho những đoàn xe ra trận và để lại cho các thế hệ hôm nay một bài học giản dị mà lớn lao: khi Tổ quốc cần, lòng dũng cảm có thể khiến một con người nhỏ bé trở nên mạnh mẽ hơn cả bom đạn.