Đinh Tiên Hoàng (924–979) vị Hoàng đế sáng lập triều đại Nhà Đinh và nước Đại Cồ Việt trong lịch sử Việt Nam .
Đinh Tiên Hoàng (tên thật là Đinh Bộ Lĩnh, 924–979) là vị Hoàng đế sáng lập triều đại nhà Đinh và nước Đại Cồ Việt trong lịch sử Việt Nam. Ông là người có công dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước sau thời kỳ hỗn loạn hậu nhà Ngô.
Xuất thân: Sinh tại làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng (nay là xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình). Ông là con của Đinh Công Trứ, Thứ sử châu Hoan dưới thời Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền.
Giai thoại: Từ nhỏ, Đinh Bộ Lĩnh đã tỏ ra có khả năng chỉ huy. Tương truyền ông thường cùng chăn trâu với trẻ con trong vùng, lấy hoa lau làm cờ, dựng cờ trận và được bạn bè tôn làm thủ lĩnh.
Nối nghiệp lực lượng: Sau khi cha mất, ông theo mẹ về sống ở vùng sông nước Gia Viễn, dần xây dựng lực lượng tại căn cứ Động Hoa Lư.
Liên kết và đánh dẹp: Khi nhà Ngô sụp đổ (965), đất nước rơi vào cảnh "Loạn 12 sứ quân". Đinh Bộ Lĩnh liên minh với sứ quân Trần Lãm (Trần Mương), thu phục lực lượng và bắt đầu tiến công đánh dẹp các sứ quân khác.
Thống nhất (967): Nhờ tài quân sự và chính sách mềm dẻo kết hợp vũ lực, đến năm 967, ông hoàn thành việc thu phục 12 sứ quân, chấm dứt tình trạng cát cứ.
Xưng Hoàng đế, lập nước Đại Cồ Việt
Năm 968
Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, định đô tại Hoa Lư (Ninh Bình). Ông đặt niên hiệu là Thái Bình.
Xây dựng bộ máy và khẳng định độc lập
Năm 970 - 975
Cho đúc tiền Thái Bình hưng bảo (đồng tiền đầu tiên của Việt Nam), thiết lập triều đình với hai ban văn - võ, ký kết bang giao bình đẳng với nhà Song.
Qua đời
Năm 979
Đinh Tiên Hoàng và con trai trưởng Đinh Liễn bị Đỗ Thích ám hại. Con trai nhỏ là Đinh Toàn lên nối ngôi khi mới 6 tuổi.
Đóng góp lịch sử trọng yếu
Khẳng định thế quốc gia độc lập: Việc xưng "Hoàng đế" (thay vì xưng Vương) và đặt niên hiệu riêng là lời tuyên bố đanh thép về vị thế độc lập, ngang hàng với các triều đại phương Bắc.
Mở đầu nền chính trị tập quyền: Đặt nền móng vững chắc cho mô hình nhà nước phong kiến trung ương tập quyền độc lập đầu tiên tại Việt Nam.
