Đinh Tiên Hoàng - Vị hoàng đế đầu tiên, người thống nhất giang sơn, "đóa hoa bất tử" giữa thời loạn lạc

Bối cảnh lịch sử - Đất nước rối ren sau thời Ngô Quyền

Năm 944, anh hùng dân tộc Ngô Quyền qua đời sau khi chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Triều đình nhà Ngô nhanh chóng suy yếu vì tranh chấp quyền lực nội bộ. Đến năm 965, Ngô Xương Văn chết trận, chính quyền trung ương sụp đổ hoàn toàn. Cả nước rơi vào cảnh "người nào mạnh nấy sống" khi 12 tướng lĩnh địa phương nổi lên cát cứ, đánh lẫn nhau, chia xé đất nước - sử cũ gọi là "loạn 12 sứ quân".

Trong bối cảnh đất nước nguy khốn ấy, quân Tống ở phương Bắc lại luôn nhăm nhe khôi phục ách đô hộ. Một lần nữa, dân tộc đứng trước nguy cơ bị xâm lược và chia cắt. Giữa cơn bão loạn lạc, một lãnh tụ kiệt xuất đã xuất hiện: Đinh Bộ Lĩnh.

Tuổi thơ "cờ lau tập trận" - Dấu hiệu của bậc đế vương

Đinh Bộ Lĩnh sinh ngày 22/3/924 tại thôn Kim Lư, làng Đại Hữu, châu Đại Hoàng (nay thuộc xã Gia Phương, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình). Cha ông là Đinh Công Trứ, một nha tướng của Dương Đình Nghệ, từng giữ chức Thứ sử châu Hoan. Mồ côi cha từ nhỏ, Đinh Bộ Lĩnh theo mẹ về quê sinh sống.

Ngay từ thuở ấu thơ, Đinh Bộ Lĩnh đã bộc lộ khí chất khác thường. Khi đi chăn trâu, cậu bé thường cùng đám bạn mục đồng tổ chức "tập trận cờ lau": bẻ hoa lau làm cờ, chặt tre làm binh khí, chia hai phe "tác chiến" giữa các thung lũng. Luôn là "chủ soái" chiến thắng, Đinh Bộ Lĩnh được đám trẻ suy tôn làm đầu, khoanh tay làm kiệu rước như nghi trượng thiên tử.

Các bậc phụ lão trong vùng thấy vậy đều kinh ngạc: "Đứa bé này khí lượng như thế ắt làm nên sự nghiệp lớn!" - rồi lũ lượt dẫn con em đến theo, lập ông làm trưởng. Từ đây, Đinh Bộ Lĩnh bắt đầu xây dựng lực lượng, đánh đâu thắng đó, được tôn xưng là "Vạn Thắng Vương".

Dẹp loạn 12 sứ quân - Kỳ tích thống nhất non sông

Bước vào tuổi trưởng thành, đứng trước cảnh nước mất nhà tan, Đinh Bộ Lĩnh đã đứng lên tụ hội nghĩa quân mưu nghiệp lớn. Với nhãn quan chính trị sáng suốt, ông liên kết với sứ quân Trần Lãm ở Bố Hải Khẩu (vùng Thái Bình ngày nay) để phát triển lực lượng. Nhiều sứ quân hùng mạnh như Phạm Phòng Át ở Đằng Châu (Hải Dương) đã dẫn quân về hàng và được phong làm Đại tướng quân.

Với sứ quân kiên quyết chống đối như Kiều Công Hãn ở Phong Châu (Phú Thọ), Đỗ Cảnh Thạc ở Đỗ Động Giang (Hà Nội), Đinh Bộ Lĩnh dùng vũ lực đánh dẹp. Chỉ trong khoảng hai năm, lần lượt các sứ quân đều bị thu phục, hàng phục hoặc tự tan rã.

Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh chính thức lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư (Ninh Bình). Đây chính là nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên của nước ta, mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài, rực rỡ cho dân tộc.

Ba việc làm khẳng định nước Nam độc lập

Theo sử sách, ngay khi lên ngôi, Đinh Tiên Hoàng đã thực hiện ba việc làm mang ý nghĩa khẳng định chủ quyền quốc gia:

• Xưng Hoàng đế với tôn hiệu Đại Thắng Minh Hoàng Đế - vị vua đầu tiên dám xưng "thiên tử" ngang hàng với hoàng đế phương Bắc, chấm dứt truyền thống chỉ xưng vương hay tiết độ sứ.

Ngoài ra, vua còn xây dựng bộ máy nhà nước chặt chẽ: đặt trăm quan, lập sáu quân, quy định cấp bậc văn võ, xây dựng cung điện tại Hoa Lư. Để giữ nghiêm kỷ cương, nhà vua cho đặt vạc dầu sôi và chuồng hổ dữ trước sân triều, hạ lệnh: "Kẻ nào trái phép phải chịu tội bỏ vạc dầu, cho hổ ăn" - khiến mọi người đều sợ phục.

Di sản - Vị "Tổ trung hưng" của dân tộc

Nhà sử học Lê Văn Hưu đã đánh giá về Đinh Tiên Hoàng: "Nhờ có tài năng sáng suốt hơn người, dũng cảm mưu lược nhất đời, đương lúc nước Việt ta không có chủ, các hùng trưởng cát cứ, một phen cất quân mà mười hai sứ quân phục hết. Vua mở nước dựng đô, đổi xưng hoàng đế, đặt trăm quan, lập sáu quân, chế độ gần đầy đủ..."

Năm 979, Đinh Tiên Hoàng bị hại khi ở ngôi được 12 năm, thọ 56 tuổi. Dù triều đại ngắn ngủi, nhưng công lao của ông là vô cùng to lớn: thống nhất giang sơn, đặt nền móng vững chắc cho kỷ nguyên độc lập - là tiền đề cho những chiến công hiển hách chống Tống, bình Nguyên của các triều đại sau này.

Hình ảnh cậu bé chăn trâu "cờ lau tập trận" ngày nào đã trở thành huyền thoại, là biểu tượng đẹp đẽ về tài năng, ý chí và khát vọng của người Việt. Ngày nay, đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng tại cố đô Hoa Lư (Ninh Bình) là nơi muôn dân đến dâng hương tưởng niệm, nhắc nhở thế hệ trẻ về một thời "hoa lửa" hào hùng của cha ông.