ĐINH TRANG THƯỢNG – NHỮNG NGƯỜI CON ĐÃ NẰM LẠI GIỮA RỪNG XANH

Một câu chuyện khác về Xã 5 và những năm tháng không thể nào quên

Một buổi chiều trên quê hương Xã 5

Chiều xuống rất chậm trên Đinh Trang Thượng.

Những triền đồi phủ một màu xanh của cây cối, những vườn cà phê nối nhau chạy về phía chân núi. Trên con đường làng, tiếng xe máy của người dân đi làm về hòa cùng tiếng nói cười của trẻ nhỏ. Nếu chỉ nhìn khung cảnh ấy, thật khó tưởng tượng rằng hơn nửa thế kỷ trước, chính nơi đây từng là một trong những địa bàn chiến đấu ác liệt của vùng Nam Tây Nguyên.

Nhưng với những người lớn tuổi trong xã, quá khứ ấy chưa bao giờ thực sự xa.

Chỉ cần nhắc đến cái tên Xã 5, những ký ức tưởng như đã ngủ yên lại trở về.

Ngày ấy, Xã 5 nằm giữa những cánh rừng rộng lớn. Đường đi khó khăn, cuộc sống của người dân thiếu thốn và chiến tranh ngày càng lan rộng. Thế nhưng chính địa hình rừng núi ấy lại trở thành chỗ dựa cho lực lượng cách mạng.

Rừng che bộ đội.

Rừng giấu cán bộ.

Và người dân che chở cho những người đang chiến đấu.

Khi người dân không đứng ngoài cuộc chiến

Chiến tranh thường được nhắc đến bằng những trận đánh, những đơn vị quân đội và những chiến công. Nhưng ở Xã 5, có một cuộc chiến khác diễn ra âm thầm hơn: cuộc chiến của những người dân bình thường.

Họ không phải ai cũng cầm súng.

Có người làm nhiệm vụ đưa tin. Có người dẫn đường qua rừng. Có người tìm lương thực cho bộ đội. Có người chăm sóc thương binh. Có người sẵn sàng mở cửa nhà mình để cán bộ trú tạm qua đêm.

Những việc ấy nghe có vẻ nhỏ bé, nhưng trong chiến tranh, chỉ một hành động sơ suất cũng có thể khiến cả một cơ sở cách mạng bị lộ.

Bởi vậy, mỗi người dân Xã 5 đều hiểu rằng mình đang sống trong một thời kỳ đặc biệt. Họ phải biết cách im lặng khi cần thiết, biết giữ bí mật và quan trọng nhất là phải biết bảo vệ nhau.

Có những đêm, người dân vừa nghe tiếng máy bay trên trời vừa thấp thỏm chờ tin từ những người đang ở ngoài rừng.

Không ai biết sáng hôm sau sẽ có chuyện gì xảy ra.

Những người con rời khỏi mái nhà

Rồi chiến tranh cần thêm những người lính.

Những chàng trai trong buôn làng lần lượt lên đường.

Có người được gia đình tiễn đi trong một buổi sáng còn đầy sương. Có người chỉ kịp nói với mẹ rằng mình đi làm nhiệm vụ rồi sẽ trở về. Có người không nói được lời tạm biệt vì phải lên đường quá gấp.

Tuổi trẻ của họ gắn với những cánh rừng thay vì những ngày tháng bình yên.

Một trong những người con ấy là K’Brền.

Ông từng theo cha anh vào rừng từ năm 1961. Đến năm 1968, ông chính thức nhập ngũ khi mới 16 tuổi và trở thành một người lính của Xã 5. Sau này, ông lần lượt chiến đấu trong các đơn vị C745, 742 và B14.

K’Brền trở về sau chiến tranh.

Nhưng rất nhiều người khác thì không.

Hai mươi chín người nằm lại

Trong một vùng đất chỉ có khoảng vài trăm người dân, chiến tranh đã để lại một con số khiến bất cứ ai nghe cũng phải lặng đi.

29 liệt sĩ.

Hai chữ “liệt sĩ” nghe rất trang trọng, nhưng với một buôn làng nhỏ, đó là 29 người con, 29 gia đình, 29 câu chuyện về những người đã từng sống, từng cười, từng có những ước mơ riêng.

Có người từng là một chàng trai khỏe mạnh.

Có người là người cha của những đứa trẻ còn nhỏ.

Có người có thể đã nghĩ rằng sau chiến tranh mình sẽ trở về làm rẫy, lấy vợ, sinh con và sống một cuộc đời bình dị.

Nhưng chiến tranh đã không cho họ cơ hội ấy.

Họ nằm lại giữa những cánh rừng.

Có người có phần mộ.

Có người phải mất rất nhiều năm mới tìm được thông tin.

Và có những gia đình dù chiến tranh đã kết thúc từ lâu nhưng nỗi chờ đợi vẫn còn ở lại.

Mẹ Ka Lin – một người mẹ của Xã 5

Trong số những câu chuyện về những gia đình mất mát vì chiến tranh, câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Ka Lin luôn khiến người ta xúc động.

Mẹ là người phụ nữ Cơ Ho của Xã 5, người đã có những người con hy sinh trong chiến tranh.

Ngày những người con lên đường, mẹ cũng giống như bao người mẹ khác: mong con mình hoàn thành nhiệm vụ rồi trở về.

Nhưng chiến tranh không trả lại cho mẹ tất cả những người con đã ra đi.

Có lẽ không có nỗi đau nào lớn hơn việc một người mẹ phải lần lượt nghe tin con mình hy sinh.

Vậy mà những người mẹ ấy vẫn tiếp tục sống, tiếp tục chịu đựng và tiếp tục động viên những người khác lên đường.

Bởi trong những năm tháng ấy, tình yêu dành cho con và tình yêu dành cho quê hương đôi khi hòa vào nhau thành một thứ tình cảm rất khó gọi tên.

Những trận đánh không thể quên

Xã 5 không chỉ là nơi che chở cho cách mạng mà còn là nơi lực lượng quân dân địa phương trực tiếp chiến đấu.

Theo tư liệu lịch sử, lực lượng quân dân du kích nơi đây đã tham gia 55 trận đánh, tiêu diệt và bắt nhiều quân địch, thu giữ vũ khí và bắn cháy máy bay.

Nhưng đằng sau những con số ấy là những ngày tháng mà mỗi trận đánh đều có thể phải trả giá bằng máu.

Khi tiếng súng vang lên giữa rừng, những người lính và du kích phải nhanh chóng tìm vị trí chiến đấu. Người biết rõ địa hình tận dụng từng con dốc, từng con suối, từng khoảng rừng để chống lại đối phương.

Đến khi tiếng súng ngừng, họ lại phải tìm đồng đội.

Có người còn sống.

Có người bị thương.

Và có người mãi mãi nằm lại.

Một vùng đất sống sót sau chiến tranh

Rồi một ngày, chiến tranh kết thúc.

Những chiếc máy bay không còn xuất hiện trên bầu trời Xã 5 như trước. Tiếng súng thưa dần rồi im hẳn.

Nhưng hòa bình không có nghĩa là mọi thứ lập tức trở lại bình thường.

Những căn nhà phải được dựng lại.

Những gia đình mất người phải tiếp tục cuộc sống.

Những thương binh phải học cách sống cùng những vết thương.

Ruộng rẫy phải được khai phá.

Cuộc sống phải bắt đầu lại.

Những người lính trở về không chỉ mang theo thương tật mà còn mang theo trách nhiệm xây dựng quê hương.

Đó là một cuộc chiến khác, không có tiếng súng nhưng cũng cần rất nhiều nghị lực.

Màu xanh trở lại trên đất đỏ

Nhiều năm trôi qua, những vết thương của chiến tranh dần được phủ lên bằng màu xanh của sự sống.

Những khu rừng năm xưa vẫn còn đó, nhưng bên cạnh chúng xuất hiện những con đường mới, những căn nhà mới và những vườn cây của người dân.

Cà phê trở thành một trong những cây trồng quan trọng của địa phương.

Người dân bắt đầu nghĩ nhiều hơn đến chuyện làm ăn, phát triển kinh tế và cho con cái học hành.

Những đứa trẻ sinh ra sau chiến tranh không còn phải lớn lên cùng tiếng bom.

Chúng chỉ biết rằng quê hương mình là một vùng đất đẹp, có núi rừng, có những vườn cà phê và có những người ông, người bà từng trải qua chiến tranh.

Những người lính già ngồi kể chuyện

Có những buổi chiều, những người từng đi qua chiến tranh lại ngồi với nhau.

Họ không nói quá nhiều về chiến công.

Họ thường nhớ về đồng đội.

Nhớ một người từng nằm cùng võng.

Nhớ một người từng chia cho mình nắm cơm.

Nhớ một người đã nói rằng sau chiến tranh sẽ về quê cưới vợ.

Những câu chuyện như thế có thể rất bình thường đối với người nghe hôm nay, nhưng với những người lính già, đó lại là những ký ức quý giá nhất.

Bởi đôi khi điều người ta nhớ nhất sau một cuộc chiến không phải là mình đã đánh thắng bao nhiêu trận, mà là ai đã từng đứng bên cạnh mình trong những ngày tháng khó khăn nhất.

Xã Anh hùng giữa những ngày bình yên

Năm 1978, Đinh Trang Thượng được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với một vùng đất và một cộng đồng đã trải qua chiến tranh bằng sự kiên cường.

Nhưng nếu có dịp đến Đinh Trang Thượng hôm nay, có lẽ điều người ta cảm nhận rõ nhất không phải là sự hào hùng.

Đó là sự bình yên.

Một sự bình yên mà những người từng sống ở Xã 5 hiểu rõ giá trị hơn bất cứ ai.

Bởi họ từng biết thế nào là một đêm không ngủ vì tiếng máy bay.

Từng biết thế nào là chờ tin một người ra trận.

Từng biết thế nào là một căn nhà mất đi người thân.

Và cũng từng mong mỏi một ngày trẻ em có thể lớn lên mà không biết chiến tranh là gì.

Ngày ấy đã đến.

Nếu hôm nay bạn đứng giữa Đinh Trang Thượng...

Nếu hôm nay đứng trên một con đường ở Đinh Trang Thượng, nhìn những đứa trẻ đi học, nhìn những người nông dân trở về sau một ngày làm việc và nhìn màu xanh trải dài trên những triền đồi, có lẽ chúng ta sẽ khó hình dung nơi đây từng là Xã 5 của những năm tháng chiến tranh.

Nhưng dưới mỗi bước chân hôm nay là một phần ký ức của ngày hôm qua.

Có thể đâu đó dưới những tán cây vẫn còn dấu tích của một thời bom đạn.

Có thể trong một căn nhà nào đó vẫn còn tấm ảnh của một người lính đã hy sinh.

Có thể ở đâu đó vẫn có một người mẹ, một người vợ, một người con nhớ về người thân của mình.

Và có thể trong câu chuyện của một cựu chiến binh già vẫn còn nguyên hình bóng của những người đồng đội mà thời gian không thể đưa trở lại.

Đinh Trang Thượng hôm nay không còn là Xã 5 giữa những năm tháng chiến tranh. Nhưng Xã 5 vẫn tồn tại trong ký ức của những người từng sống ở đó. Nó tồn tại trong những câu chuyện được kể lại cho con cháu, trong những người lính già vẫn nhớ đồng đội, trong những gia đình có người hy sinh và trong chính cuộc sống bình yên hôm nay. Có lẽ đó mới là cách đẹp nhất để một vùng đất anh hùng tiếp tục kể câu chuyện của mình: không phải bằng những tiếng súng năm xưa, mà bằng tiếng trẻ em đến trường, bằng những mùa cà phê chín đỏ và bằng một thế hệ trẻ lớn lên trong hòa bình.