Đinh Văn Hùng Vĩ

CỤ LA VĂN PẢO – NGƯỜI DẪN ĐƯỜNG TRÊN DẢI NÚI LẠNG SƠN CHO CÁN BỘ VIỆT MINH (1935–1945)

Cụ La Văn Pảo, người dân tộc Nùng ở Hữu Lũng (Lạng Sơn), là một trong những người dẫn đường cừ khôi nhất vùng núi Đông Bắc thời tiền khởi nghĩa. Trước năm 1945, địa hình Lạng Sơn vô cùng phức tạp: núi đá tai mèo sắc nhọn, khe sâu trơn trượt, thú dữ và lính tuần dương Pháp – Nhật chốt dày đặc trên các tuyến đường chiến lược. Vậy nhưng trong suốt gần 10 năm, cụ Pảo đã dẫn hàng trăm chuyến cán bộ Việt Minh vượt núi an toàn, không một lần bị lộ.

Cụ Pảo không biết chữ, nhưng trí nhớ về địa hình thì “như sách trời”. Cụ biết chỗ nào nước suối dâng cao vào mùa mưa, lối nào có đá lở khi gió lớn, bụi tre nào có tổ ong cần tránh, thậm chí thuộc cả những mùi gió trên triền núi để đoán xem lính Nhật có đang phục kích hay không. Cảnh giác ấy được hình thành từ chính đời sống lam lũ của cụ, bởi từng ngày cụ đều mang hàng từ bản xuống chợ và ngược lại, qua những đoạn đường hiểm trở mà người dưới xuôi nghe thôi đã thấy run.

Năm 1943, khi Xứ ủy Bắc Kỳ mở rộng cơ sở tại vùng Đông Bắc, cụ Pảo được giao nhiệm vụ đưa đường cho các cán bộ từ Bắc Giang sang Lạng Sơn. Một chuyến đi đáng nhớ nhất diễn ra trong đêm mưa rừng. Khi nghe tiếng sỏi lăn trên vách đá – một tín hiệu mà chỉ dân bản mới nhận ra – cụ lập tức yêu cầu cán bộ dừng lại, rẽ sang triền núi khác, đi vòng theo lối “cổ mộ” ít ai biết tới. Quả nhiên sáng hôm sau, tin báo về cho biết lính Nhật đã phục kích đúng đoạn đường cũ. Chính sự nhạy bén của cụ đã cứu nguyên đoàn cán bộ.

Dù có công lớn, cụ Pảo chưa từng nhận bất kỳ phần thưởng nào. Khi cách mạng thành công, cụ chỉ nói một câu: “Tôi dẫn đường vì núi này là của mình.” Cụ mất năm 1958 trong sự tiếc thương của bà con bản. Những cán bộ già sau này vẫn nhắc: “Muốn qua núi Lạng Sơn thời ấy mà còn sống là nhờ cụ Pảo.”