Đinh Văn Kiên — xạ thủ B40 bắn rơi F-4 và diệt năm xe cơ giới

Tên Đinh Văn Kiên xuất hiện trong lịch sử Trung đoàn 27 với một tổ hợp thành tích hiếm có đối với xạ thủ B40: bắn rơi một máy bay F-4 và tiêu diệt năm xe cơ giới. Ông là Tiểu đội phó thuộc Đại đội 1, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 27, còn gọi Đoàn Triệu Hải, đơn vị chủ lực của Quân khu 4, nay thuộc Sư đoàn 390, Quân đoàn 12. Nhiều thập niên sau khi ông hy sinh, đồng đội, gia đình và đơn vị vẫn tiếp tục tập hợp tài liệu để làm rõ từng trận, từng phần thưởng, bởi chiến công truyền miệng chỉ trở thành hồ sơ lịch sử khi được đối chiếu bằng văn bản và nhân chứng.

Đinh Văn Kiên trưởng thành trong môi trường chiến đấu đặc biệt của miền Trung cuối thập niên 1960. Trung đoàn 27 vừa xây dựng lực lượng vừa bước vào chiến trường, đối mặt máy bay, xe tăng và chiến thuật cơ giới của Mỹ cùng quân đội Sài Gòn. Xạ thủ B40 mang loại súng chống tăng gọn hơn pháo nhưng phải tiếp cận gần. Mỗi phát bắn tạo luồng lửa phía sau, dễ lộ vị trí; người bắn phải chọn địa hình, ước lượng cự ly và rời chỗ ngay trước khi hỏa lực đối phương quay lại.

Thành tích bắn rơi F-4 gắn với khẩu đội trực chiến khu vực sân bay Vinh. F-4 là máy bay phản lực tốc độ cao, trong khi B40 vốn thiết kế để đánh mục tiêu mặt đất, nên việc bắn trúng đòi hỏi mục tiêu phải bay thấp và xạ thủ tính đúng điểm đón. Đinh Văn Kiên không ngắm vào vị trí đang thấy mà chọn khoảng không chiếc máy bay sẽ bay tới, bóp cò trong vài giây ngắn ngủi. Trận đánh cho thấy người lính bộ binh có thể tận dụng vũ khí sẵn có theo cách vượt ra ngoài giáo trình khi hoàn cảnh xuất hiện.

Trên mặt đất, ông được ghi nhận tiêu diệt năm xe cơ giới, góp phần làm phá sản chiến thuật “trâu rừng”—cách sử dụng xe bọc thép, xe ủi và bộ binh càn phá địa hình, công sự. Muốn chặn phương tiện, xạ thủ phải chọn sườn, phía sau hoặc khoảng xích dễ tổn thương, đồng thời phối hợp đồng đội bảo vệ trước bộ binh đi kèm. Một xe bị đánh cháy ở vị trí hẹp có thể chặn cả đội hình, biến ưu thế cơ động thành sự ùn tắc dưới hỏa lực của lực lượng phục kích.

Các nguồn được tập hợp tại hội thảo Trung đoàn 27 ngày 26-3-2026 gồm Lịch sử xã Nghi Liên xuất bản năm 2008, Lịch sử Trung đoàn 27 giai đoạn 1968-2018 và giấy báo tử ngày 20-3-1970. Tài liệu xác nhận năm 1969 ông được công nhận Dũng sĩ diệt xe tăng; năm 1970 được tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì. Lệnh số 155/LCT ngày 10-11-1970 của Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất, và năm 1987 ông nhận Huân chương Kháng chiến hạng Ba.

Việc một người đã hy sinh nhận các phần thưởng ở nhiều thời điểm phản ánh quá trình tổng kết chiến tranh kéo dài. Giấy tờ có thể nằm ở gia đình, đơn vị cũ, địa phương hoặc cơ quan khen thưởng; tên phiên hiệu thay đổi khiến việc nối hồ sơ càng khó. Các cựu chiến binh từng chiến đấu trực tiếp với Đinh Văn Kiên cung cấp lời chứng, nhưng hội thảo vẫn yêu cầu so sánh ngày tháng và kết quả với sử liệu. Đây là cách bảo vệ giá trị danh hiệu: sự xúc động là động lực, còn quyết định phải dựa trên chứng cứ.

Đến năm 2026, đơn vị thống nhất đề nghị hoàn thiện thủ tục để cấp có thẩm quyền xem xét truy tặng Đinh Văn Kiên danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Vì quy trình còn đang tiếp diễn, cách kể chính xác nhất là ghi rõ đây là hồ sơ đề nghị, không khẳng định kết quả trước khi có quyết định. Chính sự thận trọng ấy phù hợp mong muốn của đồng đội: họ không cần một huyền thoại phóng đại, mà muốn người xạ thủ được ghi nhận đúng những gì đã làm.

Câu chuyện Đinh Văn Kiên vì vậy có hai lớp lịch sử. Lớp thứ nhất là chiến trường, nơi một hạ sĩ, tiểu đội phó dùng B40 đánh máy bay và xe cơ giới. Lớp thứ hai là hành trình gần sáu thập niên đưa chứng cứ từ giấy báo tử, sách lịch sử và ký ức nhân chứng về cùng một hồ sơ. Năm xe cơ giới, một F-4, các phần thưởng năm 1969, 1970 và 1987 là những điểm có thể đối chiếu. Qua đó, người đọc không chỉ biết một chiến công mà còn hiểu công việc nghiêm túc cần thiết để lịch sử trả lại đúng tên cho một người đã khuất.