Địu em và những lời trách mắng: từ một số phận đến một thế hệ

Đọc bản hồi ký do chính ông ngoại Lường Văn Giá viết, tôi không chỉ nhìn thấy các mốc đời mà còn hình dung được một tuổi thơ bị những lo toan cơm áo phủ kín. Cậu bé quê bản Lắc, Chiềng Cơi, đã phải trưởng thành sớm trong hoàn cảnh mà quyền lựa chọn của trẻ thơ gần như không có.

Có thể xem địu em và những lời trách mắng như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Công việc cõng em diễn ra cả lúc ăn cơm và ban đêm. Nếu em nhỏ khóc, ông có thể bị la mắng hoặc chịu đòn. Những chi tiết ấy cho thấy việc chăm em từng là gánh nặng thường trực. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Tuổi thơ ông không chỉ có sự thiếu thốn. Ông vẫn ghi lại một người bạn gái cùng chăn vịt thường chia cho mình nắm cơm, củ sắn, củ khoai. Gốc cây si có phần rỗng trong thân trở thành nơi ông tìm đến để trú và được nhận sự giúp đỡ ấy. Những hình ảnh bình dị khiến hồi ký bớt đi cảm giác đơn độc, bởi giữa khó khăn vẫn có người biết quan tâm.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Một đứa trẻ vừa phải làm việc vừa phải trông trẻ khác là hình ảnh khó quên trong hồi ký. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Khi gấp lại trang viết, tôi không nghĩ đến một tuổi thơ chỉ toàn bóng tối. Tôi nhớ cả sức chịu đựng của ông, khát vọng được trở về và những cử chỉ tử tế mà ông trân quý suốt nhiều năm. Kể lại câu chuyện này là cách giữ gìn phần ký ức chân thực ấy, để con cháu hiểu vì sao ông luôn coi trọng tình thân.