Đỗ Ca Sơn với Những đồng đội nằm lại trên đồi A1 và ký ức của người còn sống

Đồi A1 ngày nay đã trở thành một địa danh lịch sử. Những đường hào, lô-cốt, hố bộc phá và dấu tích trận đánh vẫn còn đó, nhắc về cuộc chiến kéo dài suốt nhiều tuần lễ trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nhưng với những người từng trực tiếp chiến đấu, A1 không chỉ là một địa danh trên bản đồ. Đó còn là nơi rất nhiều đồng đội đã nằm lại.

Đỗ Ca Sơn là một trong những người lính Trung đoàn 174 trực tiếp chiến đấu tại A1. Sau này, trong hồi ký Người lính Điện Biên kể chuyện, ông kể lại những câu chuyện về cuộc chiến từ góc nhìn của một người đã có mặt trong những ngày tháng khốc liệt ấy. Cuốn sách được giới thiệu như một tập hồi ức về những con người trực tiếp làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ.

Trận đánh A1 kéo dài từ ngày 30/3 đến rạng sáng 7/5/1954. Quân ta nhiều lần tiến công, rồi phải bám giữ những phần trận địa đã chiếm được trước các đợt phản kích và hỏa lực mạnh của đối phương. Ngày 6/5, sau tiếng nổ của khối bộc phá gần một tấn dưới lòng đồi, Trung đoàn 174 mở đợt tiến công cuối cùng. Đến khoảng 4 giờ sáng 7/5, Trung đoàn 174 hoàn toàn làm chủ A1.

Nhưng phía sau thời khắc chiến thắng ấy là những mất mát không thể đo đếm bằng một dòng trong bản tổng kết chiến dịch. Báo Nhân Dân từng ghi lại lời một chiến sĩ Điện Biên rằng: “Chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi nhưng rất nhiều đồng đội của tôi mãi nằm lại nơi này!” Nỗi nhớ ấy theo những người còn sống suốt nhiều thập kỷ.

Đối với Đỗ Ca Sơn, việc kể lại Điện Biên Phủ vì thế không chỉ là kể về một chiến thắng. Đó còn là cách lưu giữ ký ức về những người đã cùng ông chiến đấu nhưng không có ngày trở về. Những người lính ấy đã góp phần tạo nên chiến thắng trên A1, nhưng tên tuổi của nhiều người không còn được biết đến đầy đủ.

Ngày nay, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia A1 vẫn còn nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính. Năm 2026, tỉnh Điện Biên tiếp tục lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin để phục vụ giám định ADN.

Bởi vậy, mỗi lần nhắc về A1, ký ức của những người lính còn sống như Đỗ Ca Sơn vẫn có một phần dành cho đồng đội. Chiến thắng đã thuộc về lịch sử, nhưng những người nằm lại trên quả đồi ấy vẫn hiện diện trong ký ức của những người từng chiến đấu bên họ.