Đô đốc Giáp Văn Cương – Người tư lệnh dành trọn cuộc đời cho biển đảo Tổ quốc

Có những người lính trưởng thành giữa đất liền, nhưng rồi cả cuộc đời lại gắn với biển cả. Có những vị tướng được nhớ đến không chỉ bởi quân hàm hay những cương vị từng đảm nhiệm, mà bởi dấu chân của họ trên những đảo xa, những chuyến hải trình giữa trùng khơi và những quyết định được đưa ra trong những thời khắc mà chủ quyền Tổ quốc đứng trước thử thách. Đô đốc Giáp Văn Cương là một con người như thế.

Ông sinh năm 1921 tại thôn Thép Thượng, xã Bảo Đài, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Từ những năm tháng đầu của cuộc đời binh nghiệp, ông đã đi qua nhiều chiến trường, đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy và trưởng thành trong thực tiễn chiến đấu. Ông từng là cán bộ chỉ huy cấp sư đoàn, quân khu, Phó Tư lệnh Mặt trận Quảng Đà, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhưng có lẽ, khi nhắc đến Giáp Văn Cương, điều khiến nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ nhớ nhất vẫn là hình ảnh vị tư lệnh dành trọn tâm huyết cho biển đảo quê hương.

Tháng 3 năm 1977, Giáp Văn Cương được điều động về làm Tư lệnh Quân chủng Hải quân. Biển cả từ đó trở thành một phần quan trọng trong cuộc đời ông.

Những ngày đầu trên cương vị Tư lệnh Hải quân, ông đứng trước một nhiệm vụ không hề đơn giản. Đất nước vừa trải qua chiến tranh, lực lượng Hải quân còn nhiều khó khăn, cơ sở vật chất thiếu thốn, trong khi vùng biển rộng lớn của Tổ quốc đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về quản lý, bảo vệ và xây dựng lực lượng.

Giáp Văn Cương không chỉ ngồi trong phòng làm việc để nghe báo cáo. Ông tìm cách đi đến tận nơi, nhìn tận mắt, nghe tận tai cuộc sống của những người lính đang ngày đêm làm nhiệm vụ giữa biển khơi.

Và những chuyến đi ấy đã tạo nên một hình ảnh rất riêng về người Tư lệnh.

Trên những hòn đảo xa xôi của quần đảo Trường Sa, người ta bắt gặp một vị tướng trong bộ quân phục đã bạc màu, đội mũ cối, quần xắn quá đầu gối, lội qua những bãi cạn giữa nắng gió để kiểm tra công việc và trò chuyện với cán bộ, chiến sĩ. Sau những câu hỏi về công sự, vũ khí, công tác xây dựng đảo, ông thường hỏi một điều rất giản dị: cuộc sống của bộ đội trên đảo có khó khăn không?

Đó là một câu hỏi bình thường, nhưng đối với những người lính nơi đầu sóng, nó có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi ở nơi biển xa, giữa mênh mông sóng nước, người lính không chỉ cần một mệnh lệnh chiến đấu. Họ cần biết rằng phía sau mình là đất liền, là đồng đội, là những người lãnh đạo luôn quan tâm đến cuộc sống và sự an toàn của họ.

Giáp Văn Cương hiểu điều đó.

Ông đi đến từng đảo, từng tàu, lắng nghe từng câu chuyện của người lính. Những chuyến hải trình dài ngày giúp ông nhìn thấy rõ hơn những khó khăn mà báo cáo trên giấy không thể phản ánh hết: thiếu thốn nước ngọt, điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt, thời tiết thất thường, cơ sở vật chất hạn chế và khoảng cách xa xôi với đất liền.

Từ những điều mắt thấy tai nghe, ông từng bước thúc đẩy việc củng cố lực lượng và xây dựng thế trận bảo vệ biển đảo.

Nhưng biển Đông những năm cuối thập niên 1980 bắt đầu xuất hiện những diễn biến phức tạp.

Giáp Văn Cương đã sớm nhận định rằng khu vực Trường Sa trong tương lai sẽ không dễ có được sự bình yên. Ông đặc biệt quan tâm đến việc củng cố lực lượng, tăng cường khả năng bảo vệ các đảo và xây dựng thế trận phòng thủ trên biển.

Đầu năm 1988, tình hình Trường Sa trở nên căng thẳng.

Trong những ngày Tết Nguyên đán năm ấy, thay vì đón Tết như thường lệ, Bộ Tư lệnh Hải quân chuyển trạng thái sẵn sàng cao, tổ chức sở chỉ huy tiền phương tại Cam Ranh. Giáp Văn Cương yêu cầu huy động lực lượng, phương tiện ra biển, tăng cường xây dựng và củng cố các đảo. Ông đưa ra một quan điểm rất rõ ràng: phải xây dựng các đảo thành những vị trí phòng thủ vững chắc, đủ sức đứng vững trước thử thách.

Rồi ngày 14 tháng 3 năm 1988 đến.

Tại khu vực Gạc Ma thuộc quần đảo Trường Sa, 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam đã hy sinh trong cuộc đụng độ với lực lượng Trung Quốc. Sự kiện ấy trở thành một dấu mốc đau thương trong lịch sử bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam.

Trong những giờ phút căng thẳng ấy, yêu cầu đặt ra đối với người chỉ huy là phải bình tĩnh, quyết đoán và bảo đảm lực lượng tiếp tục giữ được những vị trí còn lại.

Từ sở chỉ huy, Giáp Văn Cương cùng các cán bộ chỉ huy theo dõi sát diễn biến. Trong tình thế đặc biệt phức tạp, những quyết định được đưa ra với mục tiêu cao nhất là giữ vững các đảo, bảo toàn lực lượng và bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc.

Một trong những quyết định được nhắc đến nhiều là việc chỉ huy tàu HQ-505 cơ động lên khu vực Cô Lin, góp phần giữ được vị trí này. Những hành động quyết đoán của lực lượng Hải quân trong thời điểm ấy đã góp phần củng cố thế đứng của Việt Nam tại Trường Sa.

Sau những mất mát đau thương ấy, Giáp Văn Cương càng trăn trở về một câu hỏi lớn: làm thế nào để bảo vệ biển đảo lâu dài?

Ông không chỉ nghĩ đến những hòn đảo nổi.

Trong một chuyến thị sát Trường Sa, khi nhìn trên tấm hải đồ về những khu vực bãi ngầm trên thềm lục địa phía Nam, ông đặt vấn đề phải tìm cách đưa lực lượng ra đứng chân tại những vị trí chiến lược ấy. Từ những suy nghĩ đó, việc khảo sát và xây dựng các công trình trên thềm lục địa phía Nam từng bước được thúc đẩy. Sau này, hệ thống nhà giàn DK1 trở thành một bộ phận quan trọng trong thế trận bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam.

Đó là tầm nhìn vượt ra ngoài một trận đánh.

Nếu một trận chiến chỉ được tính bằng ngày, bằng tháng, thì bảo vệ chủ quyền lại là công việc của nhiều thế hệ. Một người chỉ huy giỏi không chỉ nhìn thấy nguy cơ trước mắt mà còn phải nghĩ đến những gì có thể xảy ra trong tương lai.

Giáp Văn Cương đã dành những năm tháng cuối của cuộc đời cho suy nghĩ ấy.

Ông đi khắp Trường Sa, đến các đảo Song Tử Tây, Nam Yết, Sinh Tồn, Sơn Ca, Trường Sa Lớn, An Bang và nhiều vị trí khác. Ông cùng cán bộ, chiến sĩ khảo sát, kiểm tra, bàn bạc cách xây dựng và bảo vệ từng đảo. Những chuyến đi giữa biển khơi trở thành một phần trong cuộc đời của vị Tư lệnh.

Nhưng giữa những công việc lớn lao ấy, ông vẫn giữ một cuộc sống rất giản dị.

Những người từng làm việc cùng kể rằng mỗi khi đi công tác xa, ông thường chuẩn bị cơm nắm và thức ăn đơn giản mang theo, không cầu kỳ chuyện ăn uống. Ông cũng là người sẵn sàng lắng nghe ý kiến cấp dưới, kể cả khi đó là những ý kiến phản biện trực tiếp.

Có lẽ chính sự giản dị ấy khiến người lính dễ dàng đến gần ông.

Một vị Đô đốc nhưng vẫn lội xuống những bãi cạn, đứng giữa nắng gió cùng chiến sĩ. Một người chỉ huy cấp cao nhưng vẫn hỏi người lính đảo rằng cuộc sống có khó khăn không. Một vị tướng đã đi qua chiến tranh nhưng luôn trăn trở với những vấn đề rất cụ thể của người lính nơi đầu sóng.

Đó là hình ảnh của một người chỉ huy lấy thực tiễn làm thước đo.

Năm 1988, Giáp Văn Cương được Nhà nước phong quân hàm Đô đốc Hải quân, trở thành Đô đốc đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhưng cũng trong năm ấy, ông phải chứng kiến những mất mát đau thương của những người lính Trường Sa. Những người lính đã nằm lại giữa biển khơi để bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Hai năm sau, năm 1990, Đô đốc Giáp Văn Cương qua đời.

Ông đã khép lại cuộc đời mình sau nhiều thập kỷ gắn bó với quân đội, với chiến trường và với biển đảo.

Nhưng câu chuyện về ông chưa bao giờ kết thúc.

Ngày 7 tháng 5 năm 2010, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận đối với những cống hiến của một người lính đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Ngày nay, mỗi khi những con tàu vượt sóng ra Trường Sa, mỗi khi những người lính Hải quân đứng gác giữa trùng khơi, câu chuyện về những thế hệ đi trước vẫn còn đó.

Trong câu chuyện ấy có những người lính đã hy sinh.

Có những người đã dành cả tuổi trẻ để xây dựng đảo.

Và có một vị Tư lệnh từng đứng giữa biển khơi, mái tóc bạc trong gió, đôi mắt hướng về những hòn đảo xa xôi và đau đáu một câu hỏi: làm thế nào để giữ biển, giữ đảo cho các thế hệ mai sau?

Đô đốc Giáp Văn Cương đã không để lại cho thế hệ sau chỉ những mệnh lệnh hay những con số trong lịch sử. Ông để lại một tư duy về biển, một tầm nhìn về thế trận bảo vệ chủ quyền và trên hết là một hình ảnh đẹp về người chỉ huy luôn gần gũi với người lính.

Từ chiến trường đất liền đến những vùng biển xa, từ những năm tháng chiến tranh đến những ngày đầu xây dựng thế trận bảo vệ biển đảo trong hòa bình, cuộc đời Giáp Văn Cương là một hành trình đặc biệt.

Một hành trình mà ở đó, biển không chỉ là nơi ông công tác.

Biển trở thành một phần của cuộc đời ông.

Và Trường Sa – với những đảo đá giữa trùng khơi, với những người lính ngày đêm canh giữ – trở thành nơi lưu giữ một phần ký ức đẹp nhất về người Đô đốc đã dành trọn tâm huyết cho biển đảo Tổ quốc.

Để hôm nay, giữa tiếng sóng Trường Sa, câu chuyện về Đô đốc Giáp Văn Cương vẫn được nhắc lại như câu chuyện về một người lính của thời hoa lửa, một vị tướng của biển và một người đã dành những năm tháng cuối cùng của cuộc đời để góp phần dựng nên thế trận bảo vệ chủ quyền giữa trùng khơi.